बाळाचा दहावा आठवडा: दुसऱ्या लसी आणि पहिल्या हसण्याच्या घंटा

रांग आणि खळखळाट

सहा आठवड्यांची रांग आता ओळखीची — तेच केंद्र, तेच कार्ड, फक्त बाळ सहा आठवड्यांनी मोठे आणि सुयांचे जुने खेळाडू. आज पेंटाव्हॅलेंट-2, OPV-2 आणि रोटा-2 चा दिवस.

मागच्या वेळचा धडा सोबत: जाताना पोट भरलेले, परतताना स्तनाला लावलेले, आणि संध्याकाळची ड्युटी वाटलेली. लसींचा दुसरा फेरा बहुतेक घरांत पहिल्याहून सोपा जातो.

आणि याच काळातली गोड घटना — हसणे. हसू तर जुने झाले; आता गुदगुल्या, चमत्कारिक आवाज किंवा लपाछपीच्या उत्तरात पोटातून उठणारा खळखळाट येतो. कोणा घरात या आठवड्यात, कोणात महिन्याने — पण येतो नक्की.

या आठवड्यात तुमचे बाळ

लसींचा दुसरा डोस पहिल्याच यादीवर चालतो — सौम्य ताप-सूज-चिडचिड सामान्य, औषध फक्त सांगितलेल्या मात्रेत, थंड घडी ठीक. रोटाच्या थेंबांनंतर थुंकणे/हलकी उलटी झाली तर घाबरू नका — केंद्रावर सांगा, डोसचा हिशेब ते पाहतात.

डोक्याची पकड आता विश्वासाची — आधाराने बसवल्यावर डोके सरळ टिकते, झुलणे कमी. कडेची पद्धत बदला: बाळाला आता खांद्यावरून जग पाहायचे आहे, पाठीवरून कमी.

हसण्यासोबत सामाजिक खेळ सुरू — लपाछपी (चेहरा झाकून 'कुठे गेले?'), गालावर हवेची फुंकर, बोटांच्या गुदगुल्या. हे नुसते मनोरंजन नव्हे: आळीपाळीची वाट, अंदाज, अचंबा — पुढच्या विचाराची हत्यारे हीच.

नजर आता रंगांच्या दुनियेत — ठळक लाल-पिवळ्याची ओळख पक्की, आणि वस्तू डोळ्यांनी धरून मान वळवून पाठलाग रोज सुधारतो. आवाजाच्या दिशेने मान वळवण्याची सुरुवातही याच काळातली.

आईचाही मोसम महत्त्वाचा

तीन लस-भेटींच्या (6-10-14) मधला हा काळ आईच्या स्वतःच्या तब्येतीसाठीही योग्य टप्पा: सहा आठवड्यांच्या तपासणीत काही राहिले असेल — हिमोग्लोबिन पुन्हा, थायरॉइड, कंबर-पेल्विकचा त्रास — तर बाळाच्या लसीच्या दिवशीच स्वतःचे कामही उरका; केंद्र एकच आहे.

पाजणाऱ्या आईचे जेवण अजूनही 'दोघांच्या दर्जाचे' हवे — प्रमाणाचे नव्हे. वरण-दही-पालेभाजी-पाण्याची तीच त्रिसूत्री+, आणि IFA चालू ठेवायला सांगितले असेल तर गोळीही. आईचा रक्तक्षय दुधातून नव्हे, आईकडून तिची ताकद हिरावतो.

मनाचा मोसम आता मोकळा व्हायला हवा — बाळ हसते, रात्री लांबल्या. तरीही जडपणा टिकून असेल, चिडचिड वाढत असेल, किंवा बाळाशी नाते जाणवत नसेल — हे उशिरा आलेले पोस्टपार्टम डिप्रेशनही असू शकते; ते सहा आठवड्यांची मुदत पाहत नाही. बोला — डॉक्टरांशी, टेली-मानसशी (14416), कोणाशीही. उपचार आहे.

या आठवड्यात काय करायचे

लसींची तिसरी तारीख (14 आठवडे — पेंटा-3, OPV-3, fIPV-2, रोटा-3, PCV-2) परतताना लिहून घ्या. तीनपैकी दोन भेटी झाल्या — शेवटच्या नंतर मोठा खंड येतो (थेट 9 महिने).

हसण्याचे खेळ रोजची रीत — लपाछपी सर्वात स्वस्त आणि सर्वात सिद्ध. भावंडे असतील तर हा त्यांचा विभाग करा; मोठी मुले या वयाची सर्वोत्तम करमणूक — आणि नातेही तिथेच बांधले जाते.

कुशी बदलण्याची तयारी सुरू — टमी टाइममध्ये बाळ वजन एका बाहीवर घेऊन झुलल्यासारखे करू लागले, की पलटण्याची (रोलिंग) तालीम सुरू समजा. आजचा नियम उद्याची जखम वाचवतो: पलंग-सोफ्यावर एकटे एक क्षणही नाही — बदलण्या-पुसण्याचे प्रत्येक काम आता एक हात बाळावर ठेवून.

फोनच्या गॅलरीपुढचे एक काम — पहिल्या हसण्याचा आवाज रेकॉर्ड करा. हा सल्ला वाढीचा नाही; पण जे घर हे विसरले, ते वर्षानुवर्षे हळहळते.

दहावा आठवडा: एका नजरेत

या आठवड्यातल्या महत्त्वाच्या गोष्टी एका ठिकाणी. तुमच्या बाळानुसार डॉक्टर यात बदल सांगू शकतात.

डॉक्टरांना ताबडतोब कधी भेटायचे

पक्की यादी — तीन महिन्यांखालचा ताप (लसींच्या सौम्य-छोट्या तापाखेरीज), दूध सोडणे, जलद श्वास, सुस्ती, झटके: त्याच क्षणी रुग्णालय. लसींनंतरची दुर्मीळ यादीही तीच — तीन तासांहून लांब किंचाळणे, खूप तीव्र ताप, झटके, लुळेपणा: त्याच क्षणी.

पडण्याच्या जखमा याच काळापासून सुरू होतात — पलंगावरून पडलेले बाळ ही प्रत्येक रुग्णालयाची रोजची गोष्ट. पडलेच तर: शुद्धीत-रडून लगेच शांत झाले तरी त्या दिवसभर नजर; बेशुद्धी, उलट्या, वेगळी सुस्ती, किंवा डोक्यावर वाढते टेंगूळ — त्याच क्षणी रुग्णालय.

हा लेख फक्त सर्वसाधारण माहितीसाठी आहे. तो वैयक्तिक वैद्यकीय सल्ल्याची जागा घेऊ शकत नाही. तुमच्या बाळाची तब्येत, जन्माच्या वेळची परिस्थिती आणि तपासण्यांचा पूर्ण तपशील पाहून सल्ला देऊ शकतील ते तुमचे बालरोगतज्ज्ञ किंवा जवळच्या आरोग्य केंद्रातील डॉक्टरच.

वजन-उंची तक्त्याशी जुळवा

वय, लिंग आणि वजन किंवा उंची द्या — जागतिक आरोग्य संघटनेच्या तक्त्यावरचा पर्सेंटाइल मिळेल. लक्षात ठेवा: एक मोजमाप नव्हे, मोजमापांची चाल महत्त्वाची.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

प्रश्न: हसवण्याच्या प्रत्येक प्रयत्नाला बाळ नुसते पाहत राहते — कधी हसणार? — खळखळाटाची खिडकी रुंद आहे — 2 ते 4 महिने. हसू आणि 'कू-गू' चालू आहेत ना, मग वाट योग्य आहे; हसणे त्याच्या दिवशी येईल. (आणि बहुधा त्या गोष्टीवर येईल जिचा तुम्ही प्रयत्नच केला नव्हता — शिंक, कुत्र्याचा आवाज, भांड्याचा खणखणाट.)

प्रश्न: रोटाचे थेंब पाजताच बाळाने अर्धे थुंकले — पुन्हा पाजणार? — हा निर्णय केंद्राचा — सांगा, ते ठरवतील (सहसा पूर्ण डोस पुन्हा दिला जात नाही). घरी स्वतःच्या हिशेबाने काहीही नाही.

प्रश्न: बाळ आता रात्री कुशीवर वळल्यासारखे करते — पाठीवरचा नियम कुठवर? — झोपवणे नेहमी पाठीवरच — वर्षभर हाच नियम. जे बाळ स्वतः पलटायला शिकले, त्याला रात्री पुन्हा-पुन्हा उलटवण्याची गरज नाही; नियम 'झोपवतानाच्या स्थिती'चा आहे. पण तो काळ अजून पुढे — आत्ता अंथरूण रिकामे आणि पाठीवर, बस्स.

प्रश्न: मालीशवाल्या मावशी पाय 'सरळ करण्यासाठी' ओढ-पट्टीचे बोलतात — करू द्यायचे? — नाही. नवजाताचे दुमडलेले पाय गर्भातल्या स्थितीची आठवण — ते आपोआप सरळ होतात; ओढणे-पट्ट्या-'दुरुस्त्या' नुकसान करू शकतात. मालीश हलक्या हाताची — सांध्यांचे प्रयोग तीत नाहीत.