बाळाची वाढ तपासा: वजन आणि उंची जागतिक आरोग्य संघटनेच्या तक्त्यानुसार

वाढ तपासा

बाळाचे वय महिन्यांत, लिंग, मग वजन किंवा उंची — दोन्ही भरायची गरज नाही, हाताशी असेल ते पुरे.

काय भरायचे आणि तो आकडा काय सांगतो

साधन जागतिक आरोग्य संघटनेच्या (WHO) वाढीच्या तक्त्यांवर चालते — तेच तक्ते जे तुमच्या डॉक्टरांच्या फाइलमध्ये आणि लसीकरण कार्डाच्या मागे छापलेले असतात. उत्तर पर्सेंटाइलच्या स्वरूपात येते.

पन्नासावा पर्सेंटाइल म्हणजे मध्यबिंदू: शंभरांपैकी साधारण पन्नास बाळे तुमच्या बाळापेक्षा कमी भरतात आणि पन्नास जास्त. पंधरावा पर्सेंटाइल म्हणजे पंधरा बाळे कमी, पंच्याऐंशी जास्त.

WHO चे तक्ते जगभरातील — भारतासह — निरोगी, पुरेसे पोषण मिळालेल्या आणि प्रामुख्याने स्तनपान झालेल्या बाळांच्या मोजमापांवरून बनवले आहेत. म्हणजे ते 'सरासरी भारतीय बाळ' नव्हे तर 'निरोगी वाढ कशी दिसते' हे दाखवतात.

पर्सेंटाइल म्हणजे काय — आणि काय नाही

पर्सेंटाइल हे गुण नाहीत. नव्वदावा पर्सेंटाइल पंधराव्यापेक्षा 'चांगला' नाही. दोन्ही तक्त्याच्या आतच आहेत आणि दोन्ही निरोगी असू शकतात.

कुठेतरी तिसाव्या आणि नव्वदाव्या रेषेदरम्यान बहुसंख्य निरोगी बाळे येतात. एक बाळ पंधराव्या रेषेवर स्थिरपणे चालत राहिले, तर ते बहुधा असेच बांधणीचे आहे — बुटक्या आई-वडिलांचे बाळ बुटक्या रेषेवर चालणे अपेक्षित आहे.

आणि दोन बाळांची पर्सेंटाइल्स एकमेकांशी तुलना करण्यासाठी नाहीत. वाढीचा तक्ता एका बाळाचा स्वतःशीच केलेला मागोवा आहे — शेजारच्या बाळाशी लावलेली शर्यत नव्हे.

एक ठिपका नव्हे — रेषेचा आकार महत्त्वाचा

हे या पानावरचे सर्वात महत्त्वाचे वाक्य आहे: एका वेळी घेतलेले एक मोजमाप जवळपास काहीच सांगत नाही. वाढीचा तक्ता वेळेवर काढलेली रेषा आहे, आणि अर्थ त्या रेषेच्या आकारात असतो.

पंधराव्या रेषेवर सहा महिने स्थिरपणे चालणारे बाळ ठीक आहे. नव्वदाव्या रेषेवरून पन्नासाव्या आणि मग पंचविसाव्या रेषेवर घसरणारे बाळ — जरी ते अजून 'सामान्य' कक्षेत असले तरी — तपासून पाहण्यासारखे आहे.

म्हणून हे साधन एका आकड्याचे उत्तर देते, पण खरा निर्णय तुमच्या डॉक्टरांच्या फाइलमध्ये असतो, जिथे मागच्या सगळ्या भेटींचे ठिपके जोडलेले असतात. या साधनाचा वापर त्या फाइलच्या जागी नव्हे, तर तिच्या जोडीने करा.

मोजमापात नकळत शिरणाऱ्या चुका

घरच्या वजनकाट्यावर कपडे-डायपरसह घेतलेले वजन तीनशे ते पाचशे ग्रॅमने जास्त भरते. दवाखान्यात बाळाला उघडे ठेवून वजन घेतात, म्हणून घरचा आणि दवाखान्याचा आकडा जुळत नाही.

दोन वर्षांखालील बाळांची उंची झोपवून मोजतात, उभे करून नाही — आणि झोपवून घेतलेले माप उभ्या मापापेक्षा साधारण अर्धा ते एक सेंटिमीटर जास्त भरते. एकाच पद्धतीने मोजत राहणे आकड्याच्या अचूकतेपेक्षा महत्त्वाचे आहे.

आणि वय महिन्यांत मोजा, दिवसांची मोडतोड करून नव्हे. लहान वयात एक महिन्याचा फरकही पर्सेंटाइल बरीच बदलतो — तीन महिन्यांच्या बाळाचे वजन चार महिन्यांच्या तक्त्यावर टाकले तर विनाकारण काळजी वाटेल.

डोक्याचा घेर — तक्त्यावरचे तिसरे मोजमाप

प्रत्येक भेटीत डॉक्टर तीन गोष्टी मोजतात: वजन, उंची आणि डोक्याचा घेर. तिसरा सर्वात कमी बोलला जातो आणि पहिल्या दोन वर्षांत तो सर्वात जास्त सांगतो, कारण डोक्याची वाढ म्हणजे थेट मेंदूची वाढ.

जन्माच्या वेळी घेर साधारण पस्तीस सेंटिमीटर असतो आणि पहिल्या वर्षात तो बारा सेंटिमीटरने वाढतो — त्यातला निम्मा वाढ पहिल्या तीन-चार महिन्यांतच होते. हे मोजमाप या साधनात नाही, कारण ते मोजण्याची पद्धत घरी नीट जमत नाही; मापनफीत भुवयांच्या वर आणि डोक्याच्या मागच्या उंचवट्यावरून सर्वात रुंद जागी जायला हवी.

पण तुमच्या फाइलमध्ये ते असते, आणि तिथे ते पाहण्यासारखे आहे. घेर अचानक रेषा ओलांडून वर जाणे किंवा वाढणे थांबणे — दोन्ही डॉक्टरांना लगेच सांगण्यासारख्या गोष्टी आहेत.

खरोखर काय उपयोगी, आणि डॉक्टरांकडे कधी जायचे

सहा महिन्यांपर्यंत फक्त आईचे दूध, त्यानंतर घरचे घट्ट अन्न सुरू करणे आणि ते वाढवत नेणे — वाढीसाठी याहून जास्त काही करावे लागत नाही. वारंवार होणारे जुलाब आणि श्वसनाचे आजार टाळणे हा दुसरा मोठा भाग.

बाजारातल्या 'वजन वाढवणाऱ्या' पावडरी आणि भूक वाढवणारी सिरपे डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय देऊ नका. काही बाळे बारीक बांधणीची असतात आणि त्यांना काही लागत नाही.

डॉक्टरांना भेटा जर: बाळाचे वजन तक्त्यावर दोन रेषा ओलांडून खाली घसरले असेल, वजन वाढणे थांबले असेल, जन्माचे वजन दोन आठवड्यांत परत आले नसेल, किंवा वजनासोबत बाळ सुस्त वाटत असेल. हे लवकर लक्षात येण्यासाठीच नियमित तपासण्या असतात.

प्रश्न

प्रश्न: माझे बाळ दहाव्या पर्सेंटाइलवर आहे — काळजीचे कारण आहे का? — एका मोजमापावरून नाही. बाळ त्याच रेषेवर सातत्याने चालत असेल आणि हसरे, हालचाल करणारे असेल तर ते बहुधा तशाच बांधणीचे आहे. घसरण दिसली तरच तपासा.

प्रश्न: मुलगा आणि मुलगी यांचे तक्ते वेगळे का? — कारण त्यांची सरासरी वाढ वेगळी असते. एकाच तक्त्यावर दोघांना मोजले तर मुलींचे वजन विनाकारण कमी दिसेल.

प्रश्न: वेळेआधी जन्मलेल्या बाळाचे काय? — त्यांच्यासाठी 'सुधारित वय' वापरतात — म्हणजे बाळ किती आठवडे लवकर जन्मले ते वजा करून वय काढतात. साधारण दोन वर्षांपर्यंत हेच वय वापरले जाते; तुमचे डॉक्टर ते सांगतील.

प्रश्न: दात येताना किंवा आजारपणात वजन घटले तर? — काही दिवसांची घट सामान्य आहे. आजार संपल्यावर बाळ ती भरून काढते. सलग काही आठवडे वजन वाढत नसेल तरच काळजीचे कारण.