ओव्हुलेशन कॅल्क्युलेटर: गर्भधारणेस अनुकूल दिवस कोणते ते कॅलेंडरवर पाहा

तुमचे अनुकूल दिवस काढा

शेवटची पाळी सुरू झाल्याचा पहिला दिवस आणि चक्राची सरासरी लांबी — एवढे पुरे. एक गोष्ट मात्र आधीच स्पष्ट: हे गर्भनिरोधक साधन नाही.

कॅल्क्युलेटर काय देतो आणि काय देत नाही

हे साधन तुमचे पुढचे तीन चक्र कॅलेंडरवर मांडते: पाळीचे दिवस, गर्भधारणेस अनुकूल असलेले पाच-सहा दिवस, स्त्रीबीज सुटण्याचा अपेक्षित दिवस आणि पुढच्या पाळीची तारीख. या चक्रात गर्भधारणा झाली तर प्रसूती कधी होईल, तेही खाली दिलेले असते.

पण हा अंदाज आहे, चाचणी नाही. स्त्रीबीज नेमके कधी सुटले हे कॅलेंडर सांगू शकत नाही — ते फक्त तुमच्या मागच्या चक्रांच्या सरासरीवरून पुढचे चक्र तसेच जाईल असे धरते. ताण, आजारपण, प्रवास, वजनातील बदल — यांपैकी काहीही ते चक्र सरकवू शकते.

आणि याच कारणासाठी हे साधन गर्भनिरोधक म्हणून वापरणे धोक्याचे आहे. 'सुरक्षित दिवस' म्हणून बाहेर दिसणारा दिवस त्या महिन्यात सुरक्षित नसू शकतो. गर्भधारणा टाळायची असेल तर डॉक्टरांशी बोलून योग्य साधन निवडा.

गणना पुढच्या पाळीपासून मागे का मोजते

पाळी संपल्यापासून चौदा दिवस मोजून स्त्रीबीज सुटते, असा सर्वसाधारण समज आहे. तो अठ्ठावीस दिवसांच्या चक्रापुरता बरोबर आहे आणि बाकीच्यांसाठी चुकीचा.

प्रत्यक्षात स्थिर असतो तो चक्राचा दुसरा भाग — स्त्रीबीज सुटल्यापासून पाळी येईपर्यंतचा काळ. तो जवळपास प्रत्येक स्त्रीत बारा ते सोळा दिवसांचा असतो. बदलतो तो पहिला भाग, म्हणजे पाळीपासून स्त्रीबीज सुटेपर्यंतचा.

म्हणून योग्य पद्धत पुढची पाळी कधी येणार ते काढून तिथून चौदा दिवस मागे मोजण्याची आहे. या साधनात तेच केले आहे — आणि म्हणूनच तुमच्या चक्राची खरी लांबी टाकणे महत्त्वाचे ठरते.

अनुकूल काळ पाच दिवस आधी उघडतो आणि एका दिवसात मिटतो

स्त्रीबीज सुटल्यावर ते फक्त बारा ते चोवीस तास जिवंत राहते. शुक्राणू मात्र स्त्रीच्या शरीरात पाच दिवसांपर्यंत टिकू शकतात — गर्भाशयमुखाचा स्राव अनुकूल असेल तर.

याचा अर्थ अनुकूल काळ स्त्रीबीज सुटण्याच्या पाच दिवस आधी उघडतो आणि सुटल्यानंतर साधारण एका दिवसात मिटतो. संबंध स्त्रीबीज सुटण्याच्या दोन दिवस आधी आणि त्याच दिवशी असतील तेव्हा गर्भधारणेची शक्यता सर्वाधिक असते.

म्हणून 'नेमका दिवस' पकडण्याचा अट्टहास करण्याची गरज नाही. अनुकूल काळात दर दोन-तीन दिवसांनी संबंध ठेवले तर तो दिवस आपोआप सापडतो — आणि रोज ठरवून, वेळापत्रक लावून केलेल्या प्रयत्नांचा जोडप्यावर पडणारा ताण टळतो.

शरीर स्वतः सांगणारी लक्षणे

गर्भाशयमुखाचा स्राव हे सर्वात उपयोगी लक्षण आहे आणि तेच सर्वात कमी बोलले जाते. स्त्रीबीज सुटण्याच्या दिवसांत तो अंड्यातल्या पांढऱ्या भागासारखा पातळ, निसरडा आणि ताणला जाणारा होतो. हे लक्षण त्याच महिन्यात उपयोगी पडते.

शरीराचे सकाळचे तापमान स्त्रीबीज सुटल्यानंतर अर्धा अंशाने वाढते आणि पुढची पाळी येईपर्यंत तसेच राहते. पण ही वाढ स्त्रीबीज सुटून गेल्यावर होते — म्हणजे ते या महिन्याचे नियोजन करण्यासाठी नव्हे, तर पुढच्या महिन्याचा अंदाज बांधण्यासाठी उपयोगी.

काहींना खालच्या पोटात एका बाजूला हलकी कळ जाणवते. काहींना काहीच जाणवत नाही, आणि तेही पूर्णपणे सामान्य आहे. लक्षणे न जाणवणे म्हणजे स्त्रीबीज सुटत नाही असे नव्हे.

घरी करायच्या ओव्हुलेशन पट्ट्या — कधी उपयोगी, कधी फसव्या

मेडिकलमध्ये मिळणाऱ्या ओव्हुलेशन पट्ट्या लघवीतले ल्युटिनायझिंग हॉर्मोन (LH) मोजतात. स्त्रीबीज सुटण्याच्या साधारण चोवीस ते छत्तीस तास आधी हे संप्रेरक झपाट्याने वाढते, आणि पट्टी तीच वाढ पकडते.

वापरण्याची पद्धत महत्त्वाची आहे. दुपारी किंवा संध्याकाळी तपासा, सकाळच्या पहिल्या लघवीने नाही — LH ची वाढ सहसा सकाळी सुरू होते आणि दुपारपर्यंत लघवीत उतरते. तपासणीच्या दोन तास आधी जास्त पाणी पिऊ नका; पातळ लघवीत निकाल फिका येतो.

पण मर्यादाही समजून घ्या. पट्टी सकारात्मक आली म्हणजे संप्रेरक वाढले एवढेच सिद्ध होते — स्त्रीबीज खरोखर सुटले याची खात्री नाही. PCOS असलेल्या स्त्रियांत LH मुळातच वाढलेले असते, म्हणून पट्टी वारंवार सकारात्मक येते आणि त्याचा काहीच अर्थ नसतो. अशा वेळी पट्ट्यांवर पैसे घालवण्यापेक्षा डॉक्टरांना भेटणे उपयोगी.

अनियमित पाळी, PCOS, आणि डॉक्टरांना कधी भेटायचे

चक्र दर महिन्याला सात दिवसांपेक्षा जास्त मागेपुढे होत असेल, तर कॅलेंडरचा अंदाज फारसा कामाचा नाही. PCOS मध्ये तर काही चक्रांत स्त्रीबीज सुटतच नाही, त्यामुळे नुसत्या तारखांवर विसंबून राहणे निराशेकडेच नेते.

अशा वेळी कॅलेंडरपेक्षा स्रावाचे निरीक्षण आणि घरी करता येणाऱ्या ओव्हुलेशन तपासणी पट्ट्या अधिक उपयोगी ठरतात. पण PCOS मध्ये या पट्ट्याही चुकीचे सकारात्मक निकाल देऊ शकतात, म्हणून डॉक्टरांच्या सल्ल्याने वापरा.

वर्षभर नियमित प्रयत्न करूनही गर्भधारणा होत नसेल तर स्त्रीरोगतज्ज्ञांना भेटा. वय पस्तीसच्या पुढे असेल तर सहा महिन्यांतच भेटा — आणि तपासणी दोघांचीही होते, फक्त स्त्रीची नाही. पुरुषाच्या बाजूचे कारण जवळपास निम्म्या जोडप्यांत आढळते.

प्रश्न

प्रश्न: अनुकूल दिवसांत रोज संबंध ठेवावेत का? — गरज नाही. दर दोन दिवसांनी पुरेसे आहे आणि त्याने शुक्राणूंची संख्याही चांगली राहते. रोजच्या ठरवलेल्या वेळापत्रकाचा ताण उलट त्रासदायक ठरतो.

प्रश्न: संबंधानंतर पाय वर करून झोपल्याने फरक पडतो का? — याला ठोस पुरावा नाही. शुक्राणू काही मिनिटांतच गर्भाशयमुखापर्यंत पोहोचतात. लगेच उठून बसण्याने काही बिघडत नाही.

प्रश्न: पाळी उशिरा आली म्हणजे गर्भधारणा झाली असे समजायचे का? — नाही. पाळी उशिरा येण्याची अनेक कारणे असतात. पाळीच्या तारखेनंतर तपासणी केली तर घरची गर्भधारणा चाचणी बऱ्यापैकी विश्वासार्ह असते; आधी केली तर ती चुकीची नकारात्मक येऊ शकते.

प्रश्न: हे साधन मुलगा की मुलगी ठरवायला मदत करते का? — नाही. संबंधाची वेळ ठरवून बाळाचे लिंग ठरवता येते असा कोणताही शास्त्रीय आधार नाही, आणि लिंगनिवड भारतात कायद्याने गुन्हा आहे.