रंगवण्याची चित्रे: मोफत छापून घ्या — महाराष्ट्र आणि भारतातील ३६ चित्रे

चित्रे निवडा

तीन संच आहेत — महाराष्ट्रातील ठिकाणे, देव आणि मंदिरे, आणि भारतभर. कोणतेही चित्र थेट छापा किंवा फोनमध्ये सेव्ह करा. नोंदणी नाही, शुल्क नाही.

ही चित्रे अशीच का काढली आहेत

इंटरनेटवर रंगवण्याची चित्रे भरपूर आहेत, पण त्यांतली बहुतेक कुठल्या तरी दुसऱ्या देशातली आहेत — बर्फात घर, स्नोमॅन, हॅलोविनचा भोपळा. मूल ते रंगवते, पण त्यातले काहीच त्याने पाहिलेले नसते. रंगवणे संपले की चित्र संपते; बोलण्यासारखे काही उरत नाही.

इथली चित्रे मुद्दाम ओळखीची आहेत. अजिंठ्याच्या लेण्या, शनिवार वाड्याचा दरवाजा, सिंहगडाची तटबंदी, गणपतीपुळ्याचा किनारा, विठ्ठल-रुक्मिणी, तुळजाभवानी, जेजुरीचा खंडोबा. यांतले काही मुलाने प्रत्यक्ष पाहिलेले असते, बाकीच्यांबद्दल घरात बोलणे झालेले असते.

दुसरा संच देवांचा आहे, आणि तो सणासुदीच्या दिवसांसाठी आहे. गणेशोत्सवात आरास काय करायची यावर घरात चर्चा चालू असते तेव्हा गणपतीचे चित्र रंगवणारे मूल त्या चर्चेचा भाग होते. आषाढी वारीच्या दिवसांत विठोबाचे चित्र तेच काम करते.

तिसरा संच महाराष्ट्राबाहेरचा — ताजमहाल, लाल किल्ला, हवा महाल, वाराणसीचे घाट, हावडा पूल, दार्जिलिंगची छोटी रेल्वे. देश महाराष्ट्रापुरता नाही हे शिकवायला भूगोलाचे पुस्तक उघडावे लागत नाही.

रेषा जाड ठेवल्या आहेत आणि आतले भाग मोठे आहेत. बारीक नक्षीची चित्रे दिसायला सुंदर वाटतात, पण चार वर्षांच्या मुलाला ती रंगवता येत नाहीत आणि अर्ध्यावर सोडली जातात.

रंगवण्याने नेमके काय होते

क्रेयॉन धरण्यासाठी लागणारी बोटांची पकड आणि पेन्सिल धरण्याची पकड एकच आहे. लिहायला शिकण्याच्या आधी हीच तयारी होते, आणि ती रंगवताना नकळत होते.

रेषेच्या आत राहायचा प्रयत्न म्हणजे डोळा आणि हात यांचे जुळवणे. हे कौशल्य नंतर अक्षरे गिरवताना, कात्री वापरताना, बटण लावताना कामी येते.

रंग निवडणे हा लहानसा पण खरा निर्णय असतो. घोडा तपकिरी की काळा, आकाश निळे की केशरी — मूल स्वतः ठरवते, आणि कोणीही चूक म्हणत नाही अशी ती जागा असते.

एका चित्रावर दहा-पंधरा मिनिटे लक्ष टिकवणे ही शाळेच्या आधीची मोठी तयारी आहे. वर्गात बसून एका कामावर लक्ष ठेवायला जे लागते तेच.

आणि सर्वात उपयोगी गोष्ट म्हणजे शांतता. प्रवासात, दवाखान्याच्या रांगेत, पाहुणे आलेले असताना — कागद आणि क्रेयॉन हा स्क्रीनला असलेला एकमेव सोपा पर्याय आहे.

कोणत्या वयाला काय अपेक्षित

दोन वर्षे: क्रेयॉन मुठीत धरतात आणि अख्ख्या कागदावर रेघोट्या मारतात. चित्राशी त्याचा संबंध नसतो. हे बरोबरच आहे — या वयाचे काम रेघ मारणे हेच आहे, रंगवणे नाही.

तीन वर्षे: चित्रातले आकार ओळखतात आणि 'हा हत्ती' असे सांगतात, पण रंग रेषेबाहेर सांडतो. एका चित्रावर पाच मिनिटांहून जास्त टिकत नाहीत.

चार वर्षे: रेषेच्या आत राहायचा प्रयत्न सुरू होतो, आणि प्रत्येक भागाला वेगळा रंग द्यायला लागतात. आता ते 'हे कोणते ठिकाण आहे' असे विचारतात — तिथेच खरे संभाषण सुरू होते.

पाच ते सात वर्षे: रेषेच्या आत राहतात, रंग विचार करून निवडतात, आणि चित्र पूर्ण करतात. या वयाला चित्रामागची गोष्ट सांगितली की चित्र लक्षात राहते.

कोणत्याही वयाला एक गोष्ट टाळा — 'रेषेच्या आत रंगव' अशी दुरुस्ती. ती केली की खेळाचे काम होते, आणि काम मुले टाळतात.

छापताना

प्रत्येक चित्र A4 कागदाच्या मापात आहे. छपाईच्या खिडकीत 'Fit to page' किंवा 'Scale to fit' निवडले की कडा कापल्या जात नाहीत.

'ब्लॅक अँड व्हाइट' किंवा 'Grayscale' निवडा. चित्रे नुसत्या रेषांची आहेत, त्यामुळे रंगीत शाई वापरण्याचे कारण नाही — आणि रंगीत काडतूस महाग असते.

साधा छपाईचा कागद पुरतो. जाड कागद घेतला तर स्केच पेन मागच्या बाजूला उतरत नाही, एवढाच फरक.

घरी प्रिंटर नसेल तर फाइल फोनमध्ये डाउनलोड करा आणि जवळच्या झेरॉक्स दुकानात दाखवा. एका प्रतीला दोन-तीन रुपये पडतात.

शाळा, अंगणवाडी, पाळणाघर — हवी तेवढी प्रत काढा. मोजण्याची किंवा विचारण्याची गरज नाही. फक्त ही चित्रे विकू नका, तेवढी एकच अट.

एकच चित्र दोनदा छापणे हा वाया गेलेला कागद नाही. मुलाला आवडलेले चित्र ते पुन्हा रंगवते, आणि दुसऱ्या वेळी रंग वेगळे निवडते.

रंगवता रंगवता मराठी शिकवता येते

महाराष्ट्राबाहेर वाढणाऱ्या मुलांसाठी हा भाग सर्वात उपयोगी आहे. घरात मराठी बोलले जाते, पण शाळेत आणि मित्रांत नाही, त्यामुळे शब्दसंग्रह मर्यादित राहतो.

प्रत्येक चित्राच्या पानावर त्या चित्रातले पाच मराठी शब्द दिले आहेत — लेणी, तटबंदी, कळस, दीपमाळ, वारी. चित्र रंगवताना ते शब्द वापरा.

हे धड्यासारखे करू नका. 'याला मराठीत काय म्हणतात सांग' असे विचारले की मूल आखडते. त्याऐवजी तुम्हीच सहज म्हणा — 'ही तटबंदी किती जाड आहे बघ' — आणि पुढे जा.

मुलाने उत्तर इंग्रजीत दिले तरी दुरुस्त करू नका. तुम्ही तेच वाक्य मराठीत परत म्हणा. दुरुस्ती केली की मूल बोलणे कमी करते; परत म्हटले की शब्द आपोआप उचलले जातात.

प्रत्येक चित्राच्या पानावर 'रंगवताना काय बोलावे' असे तीन प्रश्नही दिले आहेत. उत्तर बरोबर असण्याची गरज नाही — प्रश्न विचारणे हाच हेतू आहे.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

प्रश्न: ही चित्रे खरोखर मोफत आहेत का? — होय. नोंदणी नाही, ईमेल नाही, शुल्क नाही. घरी, शाळेत आणि अंगणवाडीत हव्या तेवढ्या प्रती काढा. फक्त विकू नका.

प्रश्न: फोनवरून छापता येईल का? — होय. 'छापा' दाबले की फोनची छपाईची खिडकी उघडते. प्रिंटर नसेल तर 'डाउनलोड करा' दाबून फाइल सेव्ह करा आणि दुकानात दाखवा.

प्रश्न: किती चित्रे आहेत? — छत्तीस. महाराष्ट्रातील ठिकाणे आठ, देव आणि मंदिरे पंधरा, भारतभरातील तेरा.

प्रश्न: शाळेत वापरता येतील का? — होय, आणि त्यासाठी वेगळी परवानगी लागत नाही. वर्गासाठी, अंगणवाडीसाठी, उन्हाळी शिबिरासाठी मोकळेपणाने वापरा.