लसीकरण ट्रॅकर: जन्म तारीख द्या — कोणती लस कधी, आणि राहिलेली कोणती
बाळाची जन्म तारीख द्या — प्रत्येक लस कोणत्या तारखेला याची यादी मिळेल, आणि राहून गेलेली लस वेगळी दिसेल. दिलेल्या लसींवर खूण करत जा.
जन्म तारीख द्या
तारीख टाकताच पूर्ण वेळापत्रक तारखांसह दिसेल. दिलेल्या लसींवर खूण करा — त्या खुणा तुमच्याच फोनमध्ये राहतात.
हे भारत सरकारचे राष्ट्रीय लसीकरण वेळापत्रक (National Immunization Schedule) आहे. यातल्या सर्व लसी प्राथमिक आरोग्य केंद्र, अंगणवाडी आणि सरकारी रुग्णालयांत मोफत मिळतात. तुम्ही केलेल्या खुणा तुमच्याच फोनमध्ये राहतात — आम्हाला पाठवल्या जात नाहीत. हे लसीकरण कार्डाला पर्याय नाही; कार्ड दर वेळी सोबत न्या.
- खासगी डॉक्टर याहून काही जास्तीच्या लसी सुचवू शकतात. त्या कोणत्या आणि तुमच्या बाळाला त्या लागतात का, हे तुमच्या डॉक्टरांना विचारा — ती यादी आम्ही इथे दिलेली नाही.
- बाळ वेळेआधी जन्मले असेल, वजन खूप कमी असेल, किंवा काही आजार असेल — तर वेळापत्रक डॉक्टरच ठरवतील.
- साधी सर्दी किंवा हलका ताप हे लस पुढे ढकलण्याचे कारण सहसा नसते. तरीही बाळाला केंद्रात दाखवा आणि निर्णय त्यांनाच घेऊ द्या.
- लसीनंतर हलका ताप, इंजेक्शनच्या जागी सूज किंवा दुखणे नेहमीचे आहे. बाळ सतत रडत असेल, खूप ताप असेल, झटके आले असतील, किंवा ते सुस्त वाटत असेल — तर लगेच डॉक्टरांकडे जा. स्वतःच्या मनाने कोणतेही औषध देऊ नका.
'सहा आठवडे' म्हणजे नेमकी कोणती तारीख
लसीकरण कार्डावर वय लिहिलेले असते — सहा आठवडे, दहा आठवडे, चौदा आठवडे. पण घरात कोणीही आठवडे मोजत बसत नाही, आणि नेमके तेच चुकते. सहावा आठवडा कधी संपतो हे डोक्यात मोजताना एक-दोन आठवडे सहज सरकतात.
हे साधन तेवढेच काम करते: वय घेऊन त्याची तारीख करते. एकदा तारीख दिसली की ती फोनच्या कॅलेंडरवर टाकता येते, आणि पुढच्या भेटीपर्यंत विसरायची भीती राहत नाही.
दुसरे काम त्याहून महत्त्वाचे — राहून गेलेली लस राहून गेली आहे असे स्पष्ट सांगणे. कागदावरच्या यादीत ती नुसती वरच्या ओळीत राहते आणि नजरेतून सुटते.
पुढे वाचा
उशीर झाला असेल तर काय करायचे
सर्वात मोठी भीती हीच असते: 'आता उशीर झाला, पुन्हा सुरुवातीपासून करावे लागेल का?' उत्तर नाही असे आहे. राहिलेली लस पुढच्या भेटीत घेतली की मालिका तिथूनच पुढे चालू राहते — पहिल्यापासून सुरू करावी लागत नाही.
म्हणून उशीर झाला म्हणून टाळाटाळ करू नका. केंद्रात जाऊन कार्ड दाखवा आणि राहिलेली लस सांगा; तेच पुढचे ठरवतील.
साधी सर्दी किंवा हलका ताप हे लस पुढे ढकलण्याचे कारण सहसा नसते. तरी निर्णय केंद्रातल्या कर्मचाऱ्यांचा — बाळाला दाखवा आणि त्यांना ठरवू द्या.
फ्रिजवर लावण्यासाठी छापील तक्ता
खालचा तक्ता एका A4 कागदावर छापता येतो. बाळाचे नाव आणि जन्म तारीख लिहायला जागा आहे, आणि प्रत्येक लसीपुढे तारीख लिहिण्यासाठी रकाना.
हा तक्ता लसीकरण कार्डाला पर्याय नाही. कार्ड दर वेळी सोबत न्या — केंद्रातली नोंद तीच अधिकृत असते. हा कागद फक्त घरी नजरेसमोर राहण्यासाठी.
संपूर्ण वेळापत्रक एका A4 कागदावर छापले जाते — फ्रिजवर लावता येईल. बाळाचे नाव आणि जन्म तारीख लिहिण्यासाठी जागा ठेवली आहे. हे राष्ट्रीय लसीकरण वेळापत्रक — भारत सरकार आरोग्य मंत्रालय (MoHFW) नुसार आहे.
मोफत कुठे मिळते
राष्ट्रीय लसीकरण वेळापत्रकातील सर्व लसी प्राथमिक आरोग्य केंद्र, उपकेंद्र, अंगणवाडी आणि सरकारी रुग्णालयांत मोफत आहेत. यासाठी कोणताही अर्ज भरावा लागत नाही.
दर महिन्याच्या ९ तारखेला सरकारी केंद्रांत PMSMA अंतर्गत तपासणी शिबिरही असते. खासगी रुग्णालयात त्याच लसींसाठी शुल्क लागते — लस मात्र तीच असते.
खासगी डॉक्टर याहून काही जास्तीच्या लसी सुचवू शकतात. त्या कोणत्या आणि तुमच्या बाळाला लागतात का, हे तुमच्या डॉक्टरांना विचारा — ती यादी इथे दिलेली नाही, कारण ती प्रत्येक बाळानुसार बदलते.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
एक लस राहून गेली
पुन्हा सुरुवातीपासून करावी लागेल का? — नाही. मालिका जिथे थांबली तिथून पुढे चालू राहते. पुढच्या भेटीत कार्ड दाखवून राहिलेली लस सांगा.
लसीनंतर ताप आला तर?
हलका ताप, इंजेक्शनच्या जागी सूज किंवा दुखणे नेहमीचे आहे. पण बाळ सतत रडत असेल, खूप ताप असेल, झटके आले असतील किंवा ते सुस्त वाटत असेल — तर लगेच डॉक्टरांकडे जा आणि स्वतःच्या मनाने औषध देऊ नका.
बाळ वेळेआधी जन्मले असेल तर वेळापत्रक बदलते का?
बहुतेक लसी जन्मानंतरच्या वयानुसारच दिल्या जातात, पण कमी वजन किंवा इतर अडचण असेल तर डॉक्टर बदल सुचवू शकतात. त्यांचा सल्ला अंतिम.
माझ्या खुणा कुठे साठवल्या जातात?
फक्त तुमच्याच फोनमध्ये. आम्हाला काहीही पाठवले जात नाही आणि खाते उघडावे लागत नाही. हा लेख फक्त सर्वसाधारण माहितीसाठी आहे. तुमच्या बाळाची तब्येत पाहून सल्ला देऊ शकतील ते तुमचे डॉक्टर किंवा जवळच्या आरोग्य केंद्रातील कर्मचारीच.
संदर्भ
या पानावरचा प्रत्येक वैद्यकीय आकडा खालील मार्गदर्शक तत्त्वांमधून घेतला आहे. तुमच्या डॉक्टरांचे म्हणणे वेगळे असल्यास ते कोणती मार्गदर्शक तत्त्वे पाळतात हे विचारा.
- MoHFW. National Immunization Schedule (NIS) (2023)Backs the claim that all vaccines in the national immunization schedule are available free of charge at PHCs, sub-centres, anganwadis, and government hospitals, and the age-based schedule referenced by the tracker.
- IAP. IAP Recommended Immunization Schedule for Children (2023) (2023)Backs the principle that a missed dose does not require restarting the series — the schedule continues from where it was interrupted — as stated in the page's FAQ.
- WHO. Immunization in practice: A practical guide for health staff (Module 6 – Holding an immunization session) (2015)Backs the catch-up guidance that a missed vaccine should be given at the next opportunity without restarting the series, and that mild illness (mild fever, cold) is generally not a contraindication to vaccination.
- MoHFW. Pradhan Mantri Surakshit Matritva Abhiyan (PMSMA) – Programme Details (2016)Backs the claim that government centres hold PMSMA check-up camps on the 9th of every month.
- WHO. Preterm birth – Key facts and clinical guidance (2023)Backs the statement that most vaccines for preterm infants are given according to chronological (post-birth) age, with the physician making individual adjustments for low birth weight or other complications.
पुनरावलोकन
- Bhushan Ram — अभियांत्रिकी प्रमुख, theAsianparent इंडियामराठी भाषेची तपासणी; दोन मुलांचे वडील
- Nikhil Dange — theAsianparentमराठी भाषा आणि सांस्कृतिक तपासणी
प्रकाशक: theAsianparent संपादकीय टीम
