स्तनपानाची नोंद: शेवटचे दूध कधी, पुढच्या वेळी कोणती बाजू, आज किती डायपर

नोंद करा

दूध सुरू करताना बाजूचे बटण दाबा, संपल्यावर तेच पुन्हा दाबा. डायपर बदलला की खालचे बटण.

हे कशासाठी आहे

पहिल्या काही आठवड्यांत दिवस आणि रात्र यांच्यातली सीमा पुसली जाते. 'शेवटचे दूध कधी दिले' आणि 'मागच्या वेळी कोणती बाजू होती' — या दोन प्रश्नांची उत्तरे नेमकी तेव्हाच आठवत नाहीत.

म्हणून या साधनात टाइप करण्यासारखे काहीच नाही. एक टिचकी, आणि उत्तर पहिल्याच ओळीत दिसते. पहाटे तीन वाजता एका हाताने वापरता येईल एवढेच त्याचे काम.

आणि डायपरना दुधाइतकेच महत्त्व दिले आहे, ते मुद्दाम. किती मिनिटे दूध प्याले हा आकडा फसवा असतो; किती ओले डायपर झाले हा आकडा डॉक्टरांच्या भेटीत खरोखर विचारला जातो.

पहिले तीन दिवस — चीक थोडा दिसतो म्हणून कमी नाही

जन्मानंतरचे पहिले दोन-तीन दिवस येणारे घट्ट, पिवळसर दूध म्हणजे चीक — कोलोस्ट्रम. ते चमचाभरच येते, आणि नेमके तेवढेच लागते: नवजात बाळाचे पोट पहिल्या दिवशी काचेच्या गोटीएवढे असते.

इथेच सर्वात जास्त गैरसमज होतो. 'दूध आलेच नाही' असे वाटून घरातून वरचे दूध पाजण्याचा आग्रह होतो. पण चीक हेच त्या तीन दिवसांचे पूर्ण अन्न आहे आणि त्यात प्रतिपिंडे भरपूर असतात — पहिली लस म्हणतात ती हीच.

खरे दूध तिसऱ्या ते पाचव्या दिवशी उतरते आणि तेव्हा स्तन जड, कधी दुखरे होतात. तोपर्यंत बाळाला वारंवार स्तनाला लावत राहणे हेच दूध लवकर उतरण्याचे सर्वात प्रभावी साधन आहे. पहिल्या तीन दिवसांत दिवसाला एक-दोन ओले डायपर होणेही अपेक्षित आहे; पाचव्या दिवसानंतर मात्र सहा हवेत.

मिनिटांपेक्षा डायपर खरे सांगतात

'माझी मुलगी फक्त दहा मिनिटे पिते, तिला पुरत नसेल' — ही काळजी अनेक आयांना वाटते आणि बहुतेक वेळा ती निराधार असते. काही बाळे भराभर पितात आणि दहा मिनिटांत तेवढेच दूध घेतात जेवढे दुसरे चाळीस मिनिटांत घेते.

पुरेसे दूध मिळत असल्याची खरी लक्षणे वेगळी आहेत. पाचव्या दिवसानंतर दिवसाला सहा किंवा जास्त चांगले ओले डायपर. दिवसातून तीन-चार वेळा मऊ, पिवळसर शी (सहा आठवड्यांनंतर हे प्रमाण कमी होते, आणि तेही सामान्य). दूध पिताना गिळण्याचा आवाज ऐकू येणे. आणि पिऊन झाल्यावर बाळ शांत होणे.

सर्वात विश्वासार्ह लक्षण म्हणजे वजन. जन्माचे वजन पहिल्या आठवड्यात थोडे घटते आणि दोन आठवड्यांत परत मिळते. त्यानंतर स्थिर वाढ — हेच खरे उत्तर, आणि ते वजनकाट्यावरच मिळते, घड्याळावर नाही.

फॉर्म्युला सुरू करण्याआधी

'दूध पुरत नाही' अशी शंका आली की घरातून लगेच वरचे दूध सुरू करण्याचा सल्ला येतो. पण दूध मागणीवर तयार होते — बाळ जेवढे पिते तेवढे तयार होते. फॉर्म्युला दिला की बाळ स्तनावर कमी वेळ राहते, मागणी कमी होते, आणि दूध खरोखरच कमी होते. ही शंका स्वतःला खरी करून घेते.

म्हणून वरचे दूध सुरू करण्यापूर्वी डॉक्टरांशी किंवा स्तनपान सल्लागाराशी बोला. अनेकदा अडचण दुधाच्या प्रमाणाची नसून बाळाच्या पकडीची (लॅच) असते, आणि ती दुरुस्त करता येते.

खरोखर वरचे दूध लागतेच अशा परिस्थितीही असतात — आणि त्या ठरवणे डॉक्टरांचे काम आहे, इंटरनेटवरच्या किंवा घरातल्या सल्ल्याचे नाही. गरज असेल तर वरचे दूध देणे यात अपराधी वाटण्यासारखे काहीही नाही.

रात्री कशा निभावायच्या

रात्रीचे दूध हे नवजात बाळासाठी अपेक्षित आहे, टाळण्यासारखे नाही. रात्री तयार होणारे संप्रेरक दुधाचा पुरवठा टिकवते, म्हणून रात्रीचे दूध बंद करण्याचा सल्ला पहिल्या महिन्यांत उपयोगी नाही.

जे उपयोगी पडते ते वेगळे: बाळाचा पाळणा आपल्याच खोलीत, हाताच्या अंतरावर ठेवणे. दिवसा बाळ झोपले की स्वतःही आडवे पडणे. आणि रात्रीच्या वेळी घरातल्या दुसऱ्याने डायपर बदलणे आणि बाळाला ढेकर काढून देणे.

स्वतःसाठी पाण्याची बाटली आणि खाण्यासारखे काहीतरी उशाशी ठेवा. स्तनपानाच्या काळात भूक आणि तहान दोन्ही वाढते, आणि पहाटे तीन वाजता स्वयंपाकघरात जाणे जमत नाही.

प्रश्न

प्रश्न: नोंद कुठे साठवली जाते? — फक्त तुमच्याच फोनमध्ये. आम्हाला काहीही पाठवले जात नाही आणि खाते उघडावे लागत नाही.

प्रश्न: दिवसाला किती वेळा दूध द्यावे? — नवजात बाळाला चोवीस तासांत आठ ते बारा वेळा, म्हणजे साधारण दर दोन-तीन तासांनी. घड्याळापेक्षा बाळाची भुकेची लक्षणे पाहा — तोंड हलवणे, हात तोंडाकडे नेणे. रडणे हे भुकेचे उशिराचे लक्षण आहे.

प्रश्न: दोन्ही बाजूंनी दूध द्यावे का? — एक बाजू पूर्ण रिकामी होऊ द्या, मग दुसरी द्या. मागून येणारे दूध जास्त स्निग्ध असते आणि तेच बाळाचे पोट भरते. पुढच्या वेळी दुसऱ्या बाजूने सुरुवात करा — तेच साधन तुम्हाला आठवण करून देते.

प्रश्न: बाटलीने पाजत असेल तरी हे साधन चालेल का? — हो. 'बाटली' हे बटण आहे आणि डायपरची नोंद तशीच राहते. साधन कोणत्या पद्धतीने पाजता यावर मत देत नाही.