नक्षत्र शोधक: जन्म तारीख आणि वेळ द्या — नक्षत्र, चरण, राशी आणि नावाचे अक्षर

नक्षत्र शोधा

जन्म तारीख द्या. वेळ माहीत असेल तर तीही द्या — का, ते पुढच्या भागात.

वेळ का विचारतो

चंद्राला एक नक्षत्र ओलांडायला साधारण साडेचोवीस तास लागतात. म्हणजे नक्षत्र दिवसातून जवळपास एकदा बदलते. सकाळी जन्मलेल्या बाळाचे आणि त्याच तारखेला रात्री जन्मलेल्या बाळाचे नक्षत्र वेगळे असू शकते.

फक्त तारीख विचारणारी साधने हे लपवतात. ती मनातल्या मनात एक वेळ गृहीत धरतात, पण कोणती हे सांगत नाहीत. वेळ माहीत नसेल तर आम्ही दुपारी बारा वाजता धरतो आणि तसे स्क्रीनवरच सांगतो.

शिवाय तुमचे नक्षत्र नेमके कधी सुरू होते आणि कधी संपते ती वेळही साधन दाखवते. जन्म वेळ त्या सीमेजवळ असेल तर इशारा देते. हे तुम्ही घरच्या पंचांगाशी ताडून पाहू शकता.

नक्षत्र, चरण आणि राशी — काय काय

आकाशात चंद्र ज्या मार्गाने फिरतो त्याचे सत्तावीस समान भाग केले आहेत. प्रत्येक भाग तेरा अंश वीस कला. बाळाच्या जन्माच्या क्षणी चंद्र ज्या भागात असतो, तेच त्याचे नक्षत्र.

प्रत्येक नक्षत्राचे पुढे चार चरण होतात. नाव कोणत्या अक्षराने सुरू करावे हे फक्त नक्षत्रावर नाही, चरणावरही ठरते. नुसते अश्विनी नक्षत्र माहीत असून पुरत नाही — कोणते चरण हे कळले तरच अक्षर मिळते.

राशी ही वेगळी विभागणी. तोच मार्ग बारा भागांत विभागला की राशी मिळते. एखादे नक्षत्र दोन राशींच्या मधे येते — मृगशीर्षाची पहिली दोन चरणे वृषभ, पुढची दोन मिथुन. म्हणूनच तक्त्यात चरणानुसार दिले आहे.

कोणता अयनांश, आणि फरक का पडतो

खगोलशास्त्र देणारी स्थिती आणि भारतीय परंपरा वापरणारी स्थिती यांच्यात एक फरक असतो. त्याला अयनांश म्हणतात. आम्ही लाहिरी (चित्रपक्ष) अयनांश वापरतो — भारत सरकारच्या पंचांग सुधारणा समितीने हाच स्वीकारला आहे.

रामन, कृष्णमूर्ती अशा इतर पद्धतींत एक ते दोन अंशांचा फरक पडतो. एक अंश म्हणजे नक्षत्राचा तेरावा हिस्सा — सीमेजवळ जन्म असेल तर नक्षत्रच बदलेल एवढा मोठा.

त्यामुळे कुटुंबीय ज्योतिषी सांगतात त्यापेक्षा वेगळे उत्तर आले, तर पहिला प्रश्न 'कोण बरोबर' हा नाही — 'कोणता अयनांश' हा आहे. हा परंपरांमधील फरक आहे, गणिती चूक नाही.

प्रश्न