लहान मुलाची झोप: रात्री का उठते, आणि काय खरोखर काम करते

हे आत्ताच का होते आहे

एक ते तीन वर्षांच्या दरम्यान झोप बिघडते, आणि ते बहुतेक घरांत होते. आधी नीट झोपणारे मूल अचानक रात्री दोन-तीन वेळा उठते, झोपायला तासभर घेते, किंवा पहाटे पाच वाजता जागे होते.

कारण एकच नाही, तीन आहेत आणि ती एकाच वयात एकत्र येतात. पहिले — या वयात मूल खूप नवीन कौशल्ये शिकते: चालणे, बोलणे, धावणे. मेंदू रात्रीही तोच सराव करत राहतो आणि झोप उथळ होते.

दुसरे — 'आई-बाबा दूर गेले तरी परत येतात' हे या वयात नव्याने कळायला लागते, आणि त्याबरोबर वेगळे होण्याची भीतीही येते. अंधारात एकटे राहणे हा त्याचाच भाग.

तिसरे — दिवसाची झोप बदलत असते. दोन झोपांवरून एका झोपेवर येण्याचा टप्पा सुमारे दीड वर्षाच्या आसपास येतो, आणि तो बदल सरळ होत नाही. काही आठवडे रात्रीची झोपही गोंधळते.

रात्र ठरवते ती दिवसाची सवय

रात्रीची अडचण रात्री सोडवायचा प्रयत्न बहुतेक पालक करतात, आणि तिथेच अडते. उत्तर बहुतेक वेळा दिवसात असते.

खालचा तक्ता नेहमीच्या अडचणी, त्यांचे नेहमीचे कारण, आणि करून पाहण्यासारखे उपाय देतो.

एका वेळी एकच बदल करा आणि तो किमान आठवडाभर चालू ठेवा. सगळे एकदम बदलले तर काय काम केले हे कधीच कळत नाही.

झोपेची दिनचर्या — कंटाळवाणी असणे हीच तिची ताकद

रोज त्याच क्रमाने, त्याच वेळी, त्याच गोष्टी. हात-पाय धुणे, कपडे बदलणे, दात घासणे, एक गोष्ट किंवा एक गाणे, दिवा मंद, आणि झोप. वीस ते तीस मिनिटे पुरे.

क्रम तोच राहिला की मुलाच्या मेंदूला संकेत मिळतो — आता झोपायचे. यात नावीन्य नको; तेच तेच असणे हाच त्याचा उद्देश आहे.

आजी-आजोबांकडे, प्रवासात किंवा सुट्टीत तीच दिनचर्या पाळा. जागा बदलली तरी क्रम तोच राहिला की मूल नव्या ठिकाणीही झोपते.

घरातल्या सगळ्यांनी तीच पद्धत पाळणे महत्त्वाचे. आईने अंथरुणावर ठेवायचे आणि बाबांनी कडेवर घेऊन फिरवायचे असे झाले की मूल दर वेळी कडेवरच जायचा हट्ट करते.

आणि झोपेची वेळ ठरवा. एक ते तीन वर्षांच्या मुलांना दिवसाची झोप धरून एकूण अकरा ते चौदा तास लागतात. रात्री उशिरा झोपलेले मूल सकाळी जास्त झोपत नाही — ते फक्त कमी झोपते आणि दुसऱ्या दिवशी जास्त चिडचिड करते.

वेगळे झोपवणे — घाई नको

आपल्याकडे मूल आईवडिलांबरोबर झोपणे हे सामान्य आहे, आणि त्यात चुकीचे काही नाही. पाश्चात्त्य पुस्तकांतला 'स्वतंत्र खोली' हा नियम आपल्या घरांना लागू होत नाही आणि तसा प्रयत्न करून अपराधी वाटून घेण्याचे कारण नाही.

एकाच खोलीत वेगळे अंथरूण हा चांगला मधला मार्ग आहे. मूल तुमच्या नजरेत राहते, तुमचा आवाज ऐकू येतो, आणि तरी स्वतःच्या जागी झोपायला शिकते.

वेगळे करायचेच असेल तर तो बदल शांत काळात करा — नवीन भावंड आले, शाळा सुरू झाली, किंवा घर बदलले, अशा वेळी नको. एका वेळी एकच मोठा बदल.

आणि हळू करा. आधी वेगळे अंथरूण त्याच खोलीत, मग खोलीत एकटे पण तुम्ही झोपेपर्यंत शेजारी, मग दारापाशी. आठवडे लागले तरी चालतील.

खोली आणि दिवस

खोली अंधारी, शांत आणि थंड ठेवा. उन्हाळ्यात पंखा किंवा कूलरचा एकसारखा आवाज उलट मदत करतो — तो बाहेरचे आवाज झाकतो.

दिवसा भरपूर उजेड आणि रात्री कमी. हा फरकच शरीराच्या घड्याळाला दिवस-रात्र समजावतो. सकाळी उठल्यावर मुलाला थोडा वेळ उजेडात न्या.

संध्याकाळी मैदानी खेळ. दिवसभर घरात बसलेले मूल रात्री शांत होत नाही. संध्याकाळी अर्धा तास पळणे-उड्या मारणे यासारखे दुसरे काहीही काम करत नाही.

झोपेच्या तासभर आधी स्क्रीन बंद. पडद्यातला निळा उजेड झोपेचे संप्रेरक मागे ढकलतो, आणि त्याहून महत्त्वाचे — पाहिलेले दृश्य मेंदूत चालू राहते.

आणि संध्याकाळी चहा, कॉफी किंवा चॉकलेट देऊ नका. लहान मुलांवर कॅफिनचा परिणाम मोठ्यांपेक्षा जास्त वेळ राहतो.

कधी डॉक्टरांना विचारायचे

झोपेच्या बहुतेक अडचणी वयाबरोबर सुटतात. पण काही गोष्टी वैद्यकीय कारणाकडे बोट दाखवतात.

मूल झोपेत घोरते, तोंडाने श्वास घेते, किंवा झोपेत काही सेकंद श्वास थांबतो असे वाटते — हे नक्की सांगा. टॉन्सिल किंवा ॲडेनॉइड वाढलेले असू शकते आणि त्यावर उपाय आहे.

पुरेशी झोप घेऊनही दिवसभर खूप झोपाळू आणि गळून गेलेले वाटते. किंवा उलट, अजिबात शांत बसत नाही आणि झोपच येत नाही.

रात्री पाय दुखतात म्हणून उठते, किंवा पाय सतत हलवत राहते. आणि झोपेत मोठ्याने किंचाळून उठते, डोळे उघडे पण ओळखत नाही — हे रात्रीचे भय; ते सहसा निरुपद्रवी असते पण वारंवार होत असेल तर सांगा.

आणि झोपेची अडचण अचानक सुरू झाली आणि त्याबरोबर वागण्यात मोठा बदल असेल — खाणे कमी, बोलणे कमी, चिडचिड जास्त — तर डॉक्टरांना दाखवा.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न