
शिव, विष्णू, श्रीकृष्ण, गणपती आणि श्रीराम — पाच देवतांच्या नावांवरून आलेली मुलांची नावे, देवतेनुसार वेगळी करून आणि प्रत्येकाच्या अर्थासह.
शिवाला महादेव, शंकर, नीळकंठ, गिरीश, त्र्यंबक अशी अनेक नावे आहेत — आणि प्रत्येक नाव त्याच्या एका गुणाचे किंवा एका कथेचे आहे. नीळकंठ म्हणजे विष प्यायल्याने निळा झालेला कंठ; गिरीश म्हणजे पर्वतांचा स्वामी. नाव हे वर्णन असते.
म्हणूनच देवतेच्या नावावरून मूल ठेवताना निवड फार मोठी असते, आणि तीच अडचणही होते. 'शिवाचे नाव ठेवायचे' एवढे ठरवून चालत नाही — कोणते नाव, आणि त्याचा अर्थ काय, हे विचारून घ्यावे लागते.
खाली देवतेनुसार वेगवेगळ्या याद्या दिल्या आहेत, आणि प्रत्येक नावापुढे तो अर्थ लिहिला आहे. एकच नाव दोन देवतांशी जोडलेले असेल तर ते जिथे सर्वात जास्त वापरले जाते तिथे ठेवले आहे.
महादेव, शंकर, नीळकंठ — शिवाच्या प्रत्येक नावामागे एक कथा किंवा एक गुण आहे.
| नाव | इंग्रजी | अर्थ |
|---|---|---|
| अकुल | Akul | शिव |
| अद्वेद | Adved | शिव |
| अन्वित | Anvit | शिव |
| इशानेश | Ishanesh | शिव |
| ईशवाहन | Ishvahan | शिवाचे वाहन — नंदी |
| ईशान | Ishaan | सूर्य; शिव |
| उमाकांत | Umakant | शिव |
| एकनायक | Ekanayak | शिव |
| एकलिंग | Ekalinga | शिव |
| एकांबर | Ekambar | शिव |
| एकाशित | Ekashit | शिव |
| एकाक्ष | Ekaksha | शिव |
| एशंक | Eshank | शिव |
| एशंकर | Eshankar | शिव |
| एशत | Eshat | शिव |
| एश्वरन | Eshwaran | शिव |
| काशीनाथ | Kashinath | काशीचा स्वामी — शिव |
| कृषिव | Krishiv | श्रीकृष्ण आणि शिव |
| कैलास | Kailash | शिव |
| गणनाथ | Gannath | शिव |
| गिरिक | Girik | शिव |
| तनुष | Tanush | स्तवनीय शिव |
| तात्या | Tatya | शिव |
| तुषारकांती | Tusharkanti | शिव |
| त्रिजल | Trijal | शिव |
| त्रिनयन | Trinayan | त्र्यंबक — तीन नेत्रांचा शिव |
| त्रिलोकेश | Trilokesh | शिव |
| त्रिलोचन | Trilochan | शिव |
| त्रिशूल | Trishul | शिवाचे शस्त्र — त्रिशूळ |
| दर्पद | Darpad | शिव |
| दक्षेश | Dakshesh | शिव |
| धन्विन | Dhanvin | शिव |
| धरणिधर | Dharanidhar | पृथ्वीला धारण करणारा — शिव |
| नंदनेश | Nandanesh | पुत्र; शिव |
| नंदेश | Nandesh | शिव |
| नटराज | Natraj | नटराज — नृत्याचा स्वामी शिव |
| नागेश | Nagesh | नागांचा स्वामी — शिव |
| नील | Neel | निळा; शिव |
| नीलकंठ | Neelkanth | शिव |
| परमेश | Paramesh | शिव; विष्णू |
| पांचाल | Panchal | शिव |
| पिनाकिन | Pinakin | शिव |
| पुष्कळ | Puskal | शिव |
| प्रनील | Pranil | शिव; जीवन |
| भद्रेश | Bhadresh | शिव |
गोपाळ, माधव, मुरलीधर — कृष्णाची नावे त्याच्या लीलांवरून आली आहेत.
| नाव | इंग्रजी | अर्थ |
|---|---|---|
| अनिरुद्ध | Aniruddh | अनिरुद्ध — श्रीकृष्णाचा नातू |
| एकचक्र | Ekachakra | एकचक्र; श्रीकृष्णाचे एक नाव |
| कन्हैया | Kanhaiya | श्रीकृष्ण |
| कान्हा | Kanha | बालरूपातील श्रीकृष्ण — खोडकर आणि लाडका |
| किशन | Kishan | श्रीकृष्ण |
| कृषांत | Krushant | श्रीकृष्ण |
| केशवनंद | Keshavananda | श्रीकृष्णाचा आनंद |
| क्रिश | Krish | श्रीकृष्णाचे एक नाव |
| गोपाल | Gopal | श्रीकृष्ण |
| गोविंदा | Govinda | श्रीकृष्ण |
| जगन्नाथ | Jagannath | विश्वाचा स्वामी — विष्णू |
| जयकृष्ण | Jaikrishna | विजयी श्रीकृष्ण |
| दर्श | Darsh | श्रीकृष्णाचे एक नाव |
| द्वारकनाथ | Dwaraknath | श्रीकृष्ण |
| द्वारका | Dwaraka | द्वारका — श्रीकृष्णाची नगरी |
| नंदकुमार | Nandkumar | नंदाचा पुत्र — श्रीकृष्ण |
| नंदराज | Nandraj | आनंदाचा राजा — श्रीकृष्ण |
| नंदलाल | Nandlal | श्रीकृष्ण |
| नवनीत | Navneet | लोणी; श्रीकृष्ण |
| निमय | Nimay | गोकुळ — श्रीकृष्णाचे घर |
| नीलेश | Neelesh | श्रीकृष्ण; चंद्र |
| प्रध्युम्न | Pradhyumna | श्रीकृष्णाचा पुत्र |
| बलराम | Balaram | बलराम — श्रीकृष्णाचा बंधू |
| बाळू | Balu | बाळकृष्णचे छोटे रूप |
| बृज | Brij | श्रीकृष्ण |
| मधुसुदन | Madhusudhan | मधुसूदन — श्रीकृष्ण |
| माधवन | Madhavan | श्रीकृष्ण |
| मुरारी | Murari | श्रीकृष्ण |
| मोहनदास | Mohandas | मोहनाचा — श्रीकृष्णाचा — सेवक |
| मोहनिश | Mohanish | श्रीकृष्ण |
| मोहिनीराज | Mohiniraj | मोहिनीचा स्वामी — श्रीकृष्ण |
| यादव | Yadav | श्रीकृष्ण |
| लीलाकर | Lilakar | दिव्य लीला करणारा — श्रीकृष्णासारखा |
| लीलाधर | Liladhar | श्रीकृष्ण |
| वेणु | Venu | बासरी; श्रीकृष्ण |
| शाम | Sham | बलवान; श्रीकृष्णाचे एक नाव |
| शार्विल | Sharvil | श्रीकृष्ण |
| शार्विश | Sharvish | श्रीकृष्ण |
| श्रीकर | Shrikar | श्रीकृष्ण |
| श्रीकुमार | Shrikumar | श्रीकृष्ण |
| श्रीगोपाल | Shrigopal | श्रीकृष्ण |
| साकेत | Saket | श्रीकृष्णाचे निवासस्थान — साकेत |
| स्याम | Syam | सावळा, गडद निळा — श्रीकृष्णाचे एक नाव |
| हरिकृष्ण | Harikrishna | श्रीकृष्ण |
नारायण, अच्युत, हरी — पालनकर्त्याची नावे.
| नाव | इंग्रजी | अर्थ |
|---|---|---|
| अनय | Anay | विष्णूचे एक नाव |
| अक्षज | Akshaj | विष्णूचे एक नाव |
| आदिनाथ | Aadinath | विष्णू |
| ईनेश | Inesh | बलशाली राजा; विष्णू |
| ईशांत | Ishanth | विष्णू; पृथ्वी |
| उपेंद्र | Upendra | विष्णू |
| ऋषिकेश | Rushikesh | इंद्रियांचा स्वामी — विष्णू |
| एकवर्त | Ekavart | विष्णू |
| चक्रदेव | Chakradev | विष्णू |
| चक्रपाणि | Chakrapani | चक्रधारी — विष्णू |
| चक्रेश | Chakresh | विष्णू |
| चक्रेश्वर | Chakreshwar | चक्राचा स्वामी — विष्णू |
| चतुर्भुज | Chaturbhuj | चतुर्भुज — विष्णू |
| जयनारायण | Jaynarayan | विजयी नारायण |
| जिन | Jina | जगणे; विष्णूचे एक नाव |
| जिनेश | Jinesh | विष्णू; जैनांचा स्वामी |
| त्रिविक्रम | Trivikram | विष्णू |
| दृधर | Dridhar | पृथ्वीला धारण करणारा — विष्णू |
| देबेंद्र | Debendra | विष्णूचे एक नाव |
| नरहरी | Narhari | विष्णू |
| नानू | Nanu | नारायणचे छोटे रूप; आजोबांनी नातवाला दिलेले लाडाचे नाव |
| निलय | Nilay | निवास; विष्णू |
| पद्मनाभ | Padmanabh | विष्णू |
| पद्माकर | Padmakar | रत्न; विष्णू |
| पीतांबर | Pitambar | पीतांबरधारी — विष्णू |
| पुरू | Puru | विपुल; विष्णू |
| रत्नाभू | Ratnabhu | विष्णू |
| लक्ष्मीकांत | Laxmikant | लक्ष्मीपती — विष्णू |
| लोहिताक्ष | Lohitaksh | विष्णू |
| वासु | Vaasu | विष्णू |
| विष्णुपंत | Vishnupant | विष्णूचे एक नाव |
| वैष्णव | Vaishnav | विष्णूचा भक्त |
| श्रीदा | Shrida | विष्णू |
| श्रीधरन | Shridharan | विष्णू |
| श्रीपत | Shripat | विष्णू |
| श्रीपति | Shripati | विष्णू |
| श्रीपद्म | Shripadma | विष्णू |
| श्रीपाद्री | Shripadri | विष्णू |
| श्रीपाल | Shripal | विष्णू |
| श्रीरंग | Shrirang | विष्णू |
| श्रीराज | Shriraj | विष्णू |
| श्रीवत्स | Shrivatsa | विष्णू |
| श्रीवर्धन | Shrivardhan | विष्णू |
रघुनाथ, राघव — रघुकुळाशी जोडलेली नावे.
| नाव | इंग्रजी | अर्थ |
|---|---|---|
| रघु | Raghu | रघुकुळ |
| राजराम | Rajram | रामराज्य |
| रामकिशोर | Ramkishore | बालरूपातील राम |
| रामदत्त | Raamdatt | रामाची देणगी |
| रामनाथ | Ramnath | श्रीराम |
| रामानुज | Ramanuj | श्रीरामाचा धाकटा बंधू |
| रामाश्रय | Ramashray | रामाचा रक्षित |
| रामोजी | Ramoji | श्रीराम |
| लखन | Lakhan | श्रीरामाचा बंधू |
| लव | Lav | श्रीरामाचा पुत्र — लव किंवा कुश |
गजानन, विनायक, एकदंत — कोणत्याही शुभ कामाची सुरुवात याच नावाने होते.
| नाव | इंग्रजी | अर्थ |
|---|---|---|
| अवनीश | Avneesh | गणपती |
| एकदंत | Ekdant | गणपती |
| कविश | Kavish | कवींचा राजा — गणपती |
| गजेन्द्र | Gajendar | गणपती |
| चिन्मय | Chinmay | गणपतीचे एक नाव |
| प्रथमेश | Prathamesh | गणपतीचे एक नाव |
| युहान | Yuhaan | गणपती |
| वरद | Varad | वर देणारा — गणपती |
| विघ्नेश | Vighnesh | गणपती |
| शुभ | Shubh | शुभ, मंगल; गणपतीचे एक नाव |
देवाचे नाव ठेवले की ते रोजच्या बोलण्यात वापरायचे का, हा प्रश्न अनेक घरांत येतो. काहींना वाटते की देवाचे नाव हाक मारण्यासाठी वापरणे बरोबर नाही; काहींना उलट वाटते — रोज ते नाव घेतले जाणे हीच त्यातली गोष्ट.
यावर एकच बरोबर उत्तर नाही. पण एक व्यावहारिक मार्ग अनेक कुटुंबे वापरतात: पत्रिकेतले नाव देवाचे ठेवायचे आणि हाकेचे नाव त्याचे छोटे रूप — गजानन आणि गजा, विठ्ठल आणि विठू. दोन्ही गोष्टी सांभाळल्या जातात.
प्रत्येक नावाचा अर्थ आम्ही स्वतः लिहिला आहे आणि ज्याबद्दल खात्री नाही ते नाव या यादीत घेतलेले नाही. तरीही अर्थ ही परंपरेने आलेली गोष्ट आहे — तुमच्या घरात याहून वेगळा अर्थ सांगितला जात असेल, तर तोही तितकाच खरा.
प्रकाशक: theAsianparent संपादकीय टीम
आधुनिक मराठी मुलांची नावे — लहान, ठसठशीत आणि आजची
नक्षत्र शोधक: जन्म तारीख आणि वेळ द्या — नक्षत्र, चरण, राशी आणि नावाचे अक्षर
देवाच्या नावावरून मुलीचं नाव कसं ठेवावं — आणि 'शिवी' सारखी चूक का होते
C ने सुरू होणारी मराठी मुलांची नावे — अर्थासह 105 नावे
C ने सुरू होणारी मराठी मुलींची नावे — अर्थासह 121 नावे
D ने सुरू होणारी मराठी मुलांची नावे — अर्थासह 156 नावे