निसर्गाच्या नावावरून बाळाची नावे — नदी, चंद्र, तारे आणि झाडे

निसर्गाची नावे कधीच जुनी होत नाहीत

फॅशन बदलते तशी नावेही बदलतात — पण नदीचे, चंद्राचे आणि ताऱ्याचे नाव कधी जुने वाटत नाही. गंगा, तारा, आकाश ही नावे शंभर वर्षांपूर्वीही होती आणि आजही नवी वाटतात.

याचे कारण त्यांचा अर्थ काळाशी बांधलेला नाही. 'विजयी' किंवा 'राजा' या अर्थाची नावे त्या काळाच्या कल्पनांशी जोडलेली असतात; 'चंद्र' मात्र प्रत्येक पिढीला तसाच दिसतो.

खाली नद्या, चंद्र-सूर्य-तारे, आकाश, झाडे आणि पक्षी अशा गटांत नावे दिली आहेत. मुलगा-मुलगी दोघांची नावे एकाच यादीत आहेत, कारण निसर्गाच्या नावांत ती विभागणी अनेकदा असतच नाही.

नद्या आणि पाण्याची नावे (50)

गंगा, गोदावरी, इंद्रायणी — नदी हे महाराष्ट्रातल्या नावांतले सर्वात जुने कुळ.

चंद्राची नावे (40)

चंद्र हा मराठी काव्यातला सर्वात वापरलेला उपमा, आणि नावांतही तसाच.

सूर्य आणि प्रकाशाची नावे (39)

सूर्योदय, किरण, तेज — उजेडाशी जोडलेली नावे.

आकाश आणि ताऱ्यांची नावे (39)

आकाश, तारा, नक्षत्र — वर पाहून ठेवलेली नावे.

झाडे आणि पक्ष्यांची नावे (42)

अंगणातले झाड आणि त्यावरचा पक्षी — दोन्ही नावांत आले आहेत.

नदीचे नाव ठेवण्याची एक जुनी पद्धत

महाराष्ट्रात मुलीला जवळच्या नदीचे नाव ठेवण्याची पद्धत अनेक भागांत होती — नाशिकजवळ गोदावरी, देहू-आळंदीकडे इंद्रायणी, विदर्भात वर्धा. नाव हे त्या भूमीशी असलेल्या नात्याचे होते.

ही पद्धत आता कमी झाली आहे, पण नावे टिकून आहेत. आणि त्यात एक चांगली गोष्ट आहे: मूल मोठे झाल्यावर 'तुझे नाव का ठेवले' या प्रश्नाला एक खरे उत्तर असते — जे बहुतेक नावांना नसते.

प्रत्येक नावाचा अर्थ आम्ही स्वतः लिहिला आहे आणि ज्याबद्दल खात्री नाही ते नाव या यादीत घेतलेले नाही. तरीही अर्थ ही परंपरेने आलेली गोष्ट आहे — तुमच्या घरात याहून वेगळा अर्थ सांगितला जात असेल, तर तोही तितकाच खरा.