वेगळी वाटणारी मराठी नावं — जी खरोखर फक्त महाराष्ट्रातच ऐकू येतात

तक्रार खरी आहे, पण अर्धीच

एका वर्गात चार आदित्य, तीन ओम, पाच साक्षी. अथर्व तर आता विनोदाचा विषय झाला आहे. 'मराठी नावांत वेगळेपणा उरलाच नाही' असं वाटणं स्वाभाविक आहे.

पण गंमत अशी की खरोखर वेगळी मराठी नावं आहेत — फक्त ती नेहमीच्या यादीत येत नाहीत, कारण त्या याद्या संपूर्ण भारतासाठी बनवलेल्या असतात. आणि अखिल भारतीय यादीत नेमकी मराठी नावंच गळून पडतात.

खाली दिलेली नावं याच कसोटीवर निवडली आहेत: महाराष्ट्राबाहेर ती फारशी ऐकू येत नाहीत, पण महाराष्ट्रात ती परकी वाटत नाहीत. वेगळेपणा आणि ओळख — दोन्ही एकत्र.

मुलींची नावं — महाराष्ट्राबाहेर क्वचितच सापडणारी

यांतली बरीच नावं फुलं, वेली आणि निसर्गातून आलेली आहेत, जी मराठी काव्यपरंपरेचं वैशिष्ट्य आहे.

मुलांची नावं — महाराष्ट्राची खूण

यांतली काही नावं संगीतातल्या रागांची आहेत, काही संतपरंपरेतली. दोन्ही मराठी संस्कृतीचे स्वतंत्र प्रवाह.

संतांची नावं — जुनी, पण परत येणारी

पांडुरंग, एकनाथ, तुकाराम, नामदेव, ज्ञानोबा, विठ्ठल, गजानन — ही नावं आजोबांच्या पिढीची वाटतात, आणि म्हणूनच ती आता पुन्हा वेगळी वाटू लागली आहेत.

नावं साधारण तीन पिढ्यांचं चक्र पूर्ण करतात. जे नाव वडिलांच्या पिढीत सामान्य होतं ते मुलांच्या पिढीत जुनं वाटतं, आणि नातवंडांच्या पिढीत पुन्हा नवं वाटायला लागतं. संतांची नावं आत्ता नेमकी त्या टप्प्यावर आहेत.

पूर्ण नाव जड वाटलं तर छोटं रूप ठरवता येतं — ज्ञानोबाचं ज्ञान, पांडुरंगाचं पांडू नको तर रंग. मूळ नाव कागदावर राहतं, रोजचा वापर सोपा होतो.

वेगळं म्हणजे बनवलेलं नव्हे

एक इशारा. वेगळेपणाच्या नादात अलीकडे जोडाक्षरं जोडून नवीच नावं तयार करण्याची पद्धत वाढली आहे — दोन नावं मिसळून, किंवा आई-वडिलांच्या नावांची अक्षरं एकत्र करून.

अशा नावाला अर्थ नसतो. मूल मोठं झाल्यावर 'माझ्या नावाचा अर्थ काय' असं विचारतं, तेव्हा उत्तर द्यायला काहीच नसतं. वरच्या याद्यांतलं प्रत्येक नाव वेगळं आहे आणि त्याला खरा अर्थ आहे — दोन्ही एकत्र मिळत असताना तिसरा मार्ग कशाला.

आणि -अंश किंवा -हान ने संपणारी नावं आत्ता प्रचंड वाढली आहेत. आजची वेगळी वाटणारी अशी नावं दहा वर्षांनी वर्गातली सगळ्यात सामान्य नावं असतील.

प्रश्न