
पराक्रम, धैर्य, बळ आणि विजय — या अर्थाने येणारी मुलांची नावे. महाराष्ट्रात या नावांना स्वतःचा एक इतिहास आहे.
शिवाजी, संभाजी, तानाजी, बाजी — ही नावे महाराष्ट्रात नुसती नावे नाहीत. त्यांच्यामागे एक इतिहास आहे आणि तो प्रत्येक घरात सांगितला जातो.
पण शौर्याची नावे एवढ्यापुरती नाहीत. विक्रम म्हणजे पराक्रम, प्रताप म्हणजे तेज, बळवंत म्हणजे बलवान — या नावांचा अर्थ थेट गुणाचा आहे, कोणत्या व्यक्तीचा नाही. अशी नावे मुलावर इतिहासाचे ओझे न ठेवता तोच अर्थ देतात.
खाली दोन्ही प्रकारची नावे आहेत. निवडताना एक गोष्ट लक्षात ठेवा: नाव जितके मोठे, तितकी त्याची सावली मोठी. ते काहींना प्रेरणा वाटते, काहींना दडपण.
अर्थ थेट शौर्याचा — कोणत्या व्यक्तीचा नाही.
| नाव | इंग्रजी | अर्थ |
|---|---|---|
| अजितेश | Ajitesh | विजयाचा देव |
| अभय | Abhay | धैर्यवान |
| अभिमन्यु | Abhimanyu | पराक्रमी |
| अभिराज | Abhiraaj | निर्भय राजा |
| अभीर | Abheer | निर्भय |
| इंद्रजित | Indrajeet | विजेता |
| इंद्रजीत | Indrajit | इंद्रजित — स्वर्गाचा विजेता |
| ईनेश | Inesh | बलशाली राजा; विष्णू |
| उदर्श | Udarsh | शूर, बलवान |
| एकवीर | Ekavir | शूरांमधील शूर |
| एकवीरा | Ekvira | पराक्रमी देवी — एकवीरा |
| एकवीर्य | Ekavirya | शूर |
| एधतु | Edhatu | बलवान, सामर्थ्यवान |
| एनय | Enay | विजयी |
| एनित | Enit | योद्धा |
| एविर | Evir | शूर |
| एश्विन | Eshwin | विजयी; नेता |
| ओजयित | Ojayit | धैर्यवान, बलवान |
| ओजस्विन | Ojaswin | बलवान, तेजस्वी |
| छविर | Chhavir | शूर |
| जगजीत | Jagjit | जगज्जेता |
| जगवीर | Jagvir | जगातील शूर |
| जयकृष्ण | Jaikrishna | विजयी श्रीकृष्ण |
| जयचंद्र | Jayachandra | विजयाचा चंद्र |
| जयदीप | Jaideep | प्रकाशाचा विजय |
| जयदेव | Jaidev | विजयाचा देव |
| जयनारायण | Jaynarayan | विजयी नारायण |
| जयराज | Jayraj | विजयाचा राजा |
| जयवंत | Jaiwant | विजय |
| जयवर्धन | Jaiwardhan | विजयी |
| जयवीर | Jayveer | विजयी आणि शूर |
| जयादित्य | Jayaditya | विजयी सूर्य |
| जयेन्द्र | Jayendra | विजयाचा स्वामी — इंद्र |
| जश्विन | Jashwin | विजयी आणि प्रसिद्ध |
| जसवंत | Jaswant | विजयी |
| जसवीर | Jasveer | कीर्तिवान नायक |
| जितेंद्र | Jitendra | जगज्जेता |
| जितेश | Jitesh | विजयाचा देव |
| जैनेश | Jainesh | विजयाचा स्वामी |
| तन्विक्ष | Tanviksh | देखणा आणि शूर |
| तानाजी | Tanaji | धैर्य आणि निर्भयता |
| तानिर | Tanir | बळ आणि धैर्य |
| दुरिजेश | Durijesh | शत्रुंजय |
| द्रोण | Dron | एका योद्धा गुरूचे नाव |
| द्विजय | Dvijay | द्विजांचा विजेता |
| धीतिष | Dhitish | धैर्यवान, शूर |
| धृतेश | Dhritesh | धैर्याचा स्वामी |
| धैरव | Dhairav | निर्भय, धैर्यवान |
| धैरिक | Dhairik | शूर, धैर्यवान |
| धैर्य | Dhairya | धैर्य |
| धैर्यधर | Dhairyadhar | धैर्य धारण करणारा |
| नवजित | Navjit | सदैव नवा विजय |
| नायक | Nayak | नायक, नेता |
| परंतप | Parantap | विजेता; अर्जुनाचे एक नाव |
| परमेश्वर | Parmeshwar | परमेश्वर, सर्वशक्तिमान |
| प्रवाल | Praval | पोवळे; उग्र; बलवान |
| प्रवीर | Praveer | योद्धा; नायक |
| बाजी | Baji | शौर्य आणि पराक्रम |
| बालदेव | Baldev | बलशाली ईश्वर |
| भद्रक | Bhadrak | शूर |
शक्ती, दृढता आणि टिकून राहण्याची नावे.
| नाव | इंग्रजी | अर्थ |
|---|---|---|
| अंकुश | Ankush | अंकुश — नियंत्रण, ताबा |
| अगस्थ्य | Agasthya | पर्वतालाही नमवणारा |
| अच्युत | Achyut | कधीही न ढळणारा — विष्णू |
| अजय | Ajay | अजिंक्य |
| अजित | Ajeet | अजिंक्य — कोणी जिंकू न शकणारा |
| अतुल | अतुलनीय — ज्याची तुलना होऊ शकत नाही | |
| अद्वित | Advit | अद्वितीय — दुसरा नाही असा |
| अनंत | Anant | अनंत, अमर्याद; विष्णूचे एक नाव |
| अनुभव | Anubhav | अनुभव |
| अभिजत | Abhijat | उदार, थोर |
| अभिजान | Abhijan | उदार, थोर |
| अभिजीत | Abhijeet | विजयी; अभिजित नक्षत्र |
| अभिषेक | Abhishek | अभिषेक — पवित्र स्नान, राज्यारोहणाचा विधी |
| अभिसु | Abhisu | उदार, थोर |
| अमर | Amar | अमर, चिरंजीव; देव |
| अमित | Ameet | अमर्याद, अपार |
| अमोल | Amol | अमूल्य — ज्याची किंमत करता येत नाही |
| अर्चित | Archit | पूजिलेला, आदरलेला |
| अविनाश | Avinash | अविनाशी, कधीही नष्ट न होणारा |
| अक्षय | Akshay | अक्षय — कधीही न संपणारा, अविनाशी |
| अक्षर | Akshar | अक्षर — अविनाशी; लिपीतील अक्षर |
| आदर्श | Adarsh | आदर्श, अनुकरणीय उदाहरण |
| आनंद | Ananda | आनंद, सुख |
| आरय | Aaray | उदार, थोर |
| आर्य | Arya | उदार, थोर |
| आर्यन | Aryan | उदार, थोर |
| आर्यमान | Aryaman | उदार मनाचा |
| आर्यव | Aryav | उदार आणि धर्मनिष्ठ |
| उत्तम | उत्तम, श्रेष्ठ | |
| उदार | Udar | उदार, थोर |
| उपकार | Upkar | उपकार, दया |
| उल्हास | ulhāsnagar | उल्हास, उत्साह |
| ऋषभ | Rishabh | नीती, सद्गुण |
| एकराम | Ekram | उदार, थोर |
| करुणा | Karuna | करुणा, दया — बौद्ध तत्त्वातील मध्यवर्ती संकल्पना |
| किशोर | Kishore | किशोरवयीन, तरुण |
| कृपाल | Krupal | दयाळू, कनवाळू |
| गुणिन | Gunin | सद्गुणी |
| गौरव | Gaurav | गौरव, अभिमान; प्रतिष्ठा |
| चरण | Charan | चरण; नम्र |
इतिहासातल्या व्यक्तीचे नाव ठेवले की त्याबरोबर एक अपेक्षा येते. शाळेत शिक्षक 'नावाला जाग' असे म्हणतात, नातेवाईक तुलना करतात, आणि मुलाला ते ऐकत मोठे व्हावे लागते.
काही मुलांना ते आवडते आणि प्रेरणा वाटते. काहींना ते ओझे वाटते. हे आधी सांगता येत नाही — पण निवडताना निदान माहीत असावे की नाव फक्त अर्थ देत नाही, अपेक्षाही देते.
गुणाच्या अर्थाची नावे — विक्रम, प्रताप, धैर्य — हा त्यातला मधला मार्ग आहे. अर्थ तोच राहतो आणि सावली येत नाही.
प्रत्येक नावाचा अर्थ आम्ही स्वतः लिहिला आहे आणि ज्याबद्दल खात्री नाही ते नाव या यादीत घेतलेले नाही. तरीही अर्थ ही परंपरेने आलेली गोष्ट आहे — तुमच्या घरात याहून वेगळा अर्थ सांगितला जात असेल, तर तोही तितकाच खरा.
प्रकाशक: theAsianparent संपादकीय टीम
आधुनिक मराठी मुलांची नावे — लहान, ठसठशीत आणि आजची
देवांच्या नावावरून मुलांची नावे — शिव, विष्णू, कृष्ण, गणपती आणि राम
वेगळी वाटणारी मराठी नावं — जी खरोखर फक्त महाराष्ट्रातच ऐकू येतात
विशाखा नक्षत्र: राशी, चरण आणि नावाचे अक्षर
शततारका नक्षत्र: राशी, चरण आणि नावाचे अक्षर
श्रवण नक्षत्र: राशी, चरण आणि नावाचे अक्षर