बाळाला शौचास होत नाही: खरा बद्धकोष्ठ कोणता

पाचव्या दिवशीची रात्र

बाळाला चार दिवस शौचास झालेले नाही. घरातले सगळे वेगवेगळे उपाय सांगतात — मध लावा, साबणाची वात घाला, एरंडेल तेल द्या, गुदद्वाराला तेल लावून बोट फिरवा.

यांतला एकही उपाय करण्याआधी एक प्रश्न विचारा: बाळ त्रासात आहे का? पोट मऊ आहे का? नीट पीत आहे का? या तिन्हींची उत्तरे होकारार्थी असतील, तर बहुतेक वेळा काहीच अडचण नाही.

कारण बाळाच्या बाबतीत बद्धकोष्ठ म्हणजे 'किती दिवस झाले' नाही. तो शौच कठीण आहे का, आणि तो करताना बाळाला त्रास होतो का, यावर ठरतो. अंगावर पिणारे निरोगी बाळ आठवडाभर शौचाला न जाताही पूर्ण ठीक असू शकते.

कोणत्या टप्प्यावर काय सामान्य

बाळाच्या शौचाचा नमुना वयाबरोबर आणि आहाराबरोबर पूर्णपणे बदलतो. एका टप्प्यावरचे सामान्य दुसऱ्या टप्प्यावर नसते, आणि हेच सर्वात जास्त गोंधळ करते.

खालचा तक्ता वाचल्यावर बरीच काळजी तिथेच संपते.

एक गोष्ट लक्षात ठेवा — बाळ शौचाला जाताना लाल होते, कुंथते आणि रडते. हे बद्धकोष्ठाचे लक्षण नाही. लहान बाळांना आडवे पडून जोर लावायला जमत नाही, आणि ते शिकायला काही आठवडे लागतात. शौच मऊ असेल तर सगळे ठीक.

पोटाची मालिश — नेमकी कशी

आपल्याकडे मालिश रोजचीच आहे, आणि पोटाची मालिश बद्धकोष्ठासाठी खरोखर मदत करते — फक्त दिशा बरोबर हवी.

आतडे उजवीकडून वर, आडवे, आणि डावीकडून खाली अशा मार्गाने चालते. म्हणून मालिश घड्याळाच्या दिशेने करायची — बाळाच्या बेंबीभोवती हलक्या हाताने गोल फिरवत, दहा-पंधरा वेळा. उलट दिशेने केलेली मालिश उपयोगी नाही.

मग पाय — दोन्ही गुडघे पोटाकडे दाबून पाच सेकंद धरा आणि सोडा. मग सायकल चालवल्यासारखे आळीपाळीने. हे दहा-बारा वेळा.

वेळ महत्त्वाची. पाजल्यावर लगेच नको — तेव्हा पोट भरलेले असते आणि बाळ दूध काढते. अंघोळीच्या आधी किंवा डायपर बदलताना सर्वात सोयीचे.

आणि उबदार अंघोळ स्वतःच मदत करते. गरम पाण्याने स्नायू सैल होतात, आणि अनेक बाळांना अंघोळीच्या दरम्यान किंवा लगेच नंतर शौच होतो.

मग खरा बद्धकोष्ठ कोणता

खरा बद्धकोष्ठ ओळखायच्या खुणा या — शौच कडक, सुपारीसारख्या गोळ्यांच्या स्वरूपात. बाळ जोर लावूनही होत नाही आणि त्रास होतो. शौचावर किंवा डायपरवर रक्ताची बारीक रेघ (गुदद्वाराला चीर पडल्यामुळे).

त्याबरोबर बाळ चिडचिड करते, पोट फुगलेले आणि टणक लागते, आणि नीट पीत नाही. या सगळ्या एकत्र आल्या तरच त्याला बद्धकोष्ठ म्हणायचे.

आणि एक महत्त्वाचा अपवाद — फक्त अंगावर पिणाऱ्या बाळाला खरा बद्धकोष्ठ फार क्वचित होतो. आईचे दूध जवळपास पूर्ण पचते आणि टाकाऊ फार कमी उरते. म्हणून अंगावर पिणाऱ्या बाळाला कडक शौच होत असेल, तर ते एकदा दाखवा — तिथे दुसरे कारण असू शकते.

घन आहार सुरू झाला की सगळे बदलते

सहा महिन्यांनी घन आहार सुरू होतो आणि तेव्हा बद्धकोष्ठाचे प्रमाण अचानक वाढते. याचे कारण सोपे आहे — आतापर्यंत आहार पूर्ण द्रव होता, आणि आता तो नाही.

सुरुवातीला दिले जाणारे बहुतेक पदार्थ बद्धकोष्ठ करणारे असतात — तांदळाची पेज, रवा, केळे, सफरचंदाचा गर, आणि गाईचे दूध. यांतले काहीही चुकीचे नाही, पण त्यांच्याबरोबर तंतुमय पदार्थ हवेत.

म्हणून सुरुवातीपासूनच भाज्या आणि फळे मिसळा — पालक, दुधी, गाजर, पपई, आलूबुखार, मनुका भिजवून. आणि सहा महिन्यांनंतर थोडे पाणी द्यायला सुरुवात करा.

आणि एका वर्षापर्यंत गाईचे दूध मुख्य पेय म्हणून देऊ नका. वर्षानंतरही दिवसाला दोन-अडीच वाटीहून जास्त दूध दिले तर मूल इतर अन्न कमी खाते आणि बद्धकोष्ठ होतो. हे भारतात फार सामान्य आहे, कारण दूध जास्त देणे चांगले मानले जाते.

वयानुसार करता येण्याजोगे

उपाय वयावर अवलंबून आहेत, आणि यादीत नसलेली कोणतीही गोष्ट करू नका.

विशेषतः — गुदद्वारात काहीही घालू नका. साबणाची वात, काडी, थर्मामीटर, बोट — यांतल्या कशानेही आतल्या नाजूक भागाला इजा होते, आणि ती सवय लागली तर बाळ स्वतःहून जोर लावणे बंद करते.

शौचाचा रंग काय सांगतो

बद्धकोष्ठाच्या शोधात पालक शौचाचा रंगही पाहतात, आणि तो पाहून विनाकारण घाबरतात. म्हणून थोडक्यात.

मोहरीसारखा पिवळा — अंगावर पिणाऱ्या बाळाचा नेहमीचा रंग. त्यात बारीक दाणे दिसतात आणि तेही सामान्य.

हिरवा — बहुतेकदा सामान्य. लोहाच्या थेंबांनी, आईने खाल्लेल्या पालेभाज्यांनी, किंवा अन्न लवकर पुढे सरकल्याने हिरवा होतो. बाळ ठीक असेल तर काळजीचे कारण नाही.

तपकिरी, खाकी — फॉर्म्युला घेणाऱ्या बाळांचा आणि घन आहार सुरू झाल्यावरचा नेहमीचा रंग.

काळजी करण्यासारखे तीनच रंग — पांढरट किंवा मातकट (यकृताचा प्रश्न असू शकतो), लालसर रक्तमिश्रित, आणि काळा-डांबरासारखा (नवजात काळ सोडून). यांपैकी काही दिसले तर लगेच दाखवा.

आणि न पचलेले अन्नाचे तुकडे शौचात दिसणे — घन आहार सुरू झाल्यावर हे नेहमीचेच. गाजर, मटार, कोथिंबीर जशीच्या तशी दिसते. हे पचनाचा दोष नाही; लहान मुलांचे आतडे अन्न लवकर पुढे सरकवते.

वाट पाहता येणार नाही अशी लक्षणे

बद्धकोष्ठ बहुतेकदा घरीच सुटतो. खालच्या गोष्टी मात्र वेगळ्या कारणाकडे बोट दाखवतात.

यांतले काहीही दिसले तर उपाय करत बसू नका — दाखवा.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

प्रश्न: गुदद्वाराला मध लावले किंवा साबणाची वात घातली तर चालेल का? — नको. दोन्ही घरात सांगितले जातात आणि दोन्ही टाळावेत. आतल्या भागाला इजा होते, आणि वारंवार केले तर बाळ स्वतःहून जोर लावणे बंद करते.

प्रश्न: शौचाला जाताना बाळ लाल होऊन कुंथते — हा बद्धकोष्ठ का? — बहुतेक वेळा नाही. लहान बाळांना आडवे पडून जोर लावायला जमत नाही आणि ते शिकायला वेळ लागतो. शौच मऊ असेल तर काळजीचे कारण नाही.

प्रश्न: औषधाच्या दुकानातले पोट साफ करणारे औषध देऊ का? — डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय नको. लहान मुलांसाठी सुरक्षित औषधे आहेत, पण मात्रा वजनावर ठरते आणि ती डॉक्टरच सांगतील.

प्रश्न: पॉटी ट्रेनिंगच्या काळात बद्धकोष्ठ वाढतो का? — हो, आणि हे फार सामान्य आहे. मूल शौच रोखून धरते, त्याने तो कडक होतो, कडक शौच दुखतो, आणि मग ते आणखी रोखते. इथे दबाव कमी करा आणि आहारात तंतुमय पदार्थ वाढवा.

हा लेख फक्त सर्वसाधारण माहितीसाठी आहे. तुमच्या बाळाची तब्येत पाहून सल्ला देऊ शकतील ते तुमचे डॉक्टर किंवा जवळच्या आरोग्य केंद्रातील कर्मचारीच.