बाळाला सर्दी-खोकला: घरी काय चालते, आजीचे उपाय किती खरे

दोन वाजता जागे झालेले घर

नाक चोंदलेले असल्याने बाळाला पिता येत नाही, आणि पिता येत नाही म्हणून ते रडते. रडल्याने नाक अजून चोंदते. आणि हे चक्र रात्रभर चालते.

पहिली गोष्ट जी कोणी सांगत नाही — लहान मुलांना वर्षातून सहा ते आठ वेळा सर्दी होणे सामान्य आहे. पाळणाघरात जाणाऱ्या मुलांना त्याहून जास्त. हे प्रतिकारशक्ती कमी असल्याचे लक्षण नाही; ती तयार होत असल्याचे लक्षण आहे.

दुसरी गोष्ट, आणि ती महत्त्वाची — सर्दी विषाणूमुळे होते, आणि तिच्यावर औषध नाही. जे काही करायचे ते बाळाला बरे वाटावे यासाठी असते, सर्दी लवकर जावी यासाठी नाही. सर्दी सात ते दहा दिवस राहते, आणि काहीही केले तरी तेवढी राहते.

वयानुसार काय सुरक्षित आणि काय नाही

वय हा इथला एकमेव महत्त्वाचा घटक आहे. एका वर्षाच्या बाळाला चालणारा उपाय तीन महिन्यांच्या बाळाला धोकादायक असू शकतो.

आणि सर्वात आधी एक सरसकट नियम — औषधाच्या दुकानात मिळणारी सर्दी-खोकल्याची सिरप चार वर्षांखालच्या मुलांना देऊ नका. त्यांचा उपयोग सिद्ध झालेला नाही आणि दुष्परिणाम खरे आहेत. डॉक्टरांनी लिहून दिले असेल तरच.

खालचा तक्ता वयानुसार वाचा, आणि उजवी बाजू विशेष लक्षात ठेवा.

एका वर्षाखालच्या बाळासाठी

या वयात सर्वात मोठी अडचण म्हणजे बाळ तोंडाने श्वास घ्यायला शिकलेले नसते. नाक चोंदले की पिता येत नाही, आणि तेच सर्वात त्रासाचे.

खाऱ्या पाण्याचे थेंब हे सर्वात उपयोगी आणि सर्वात कमी वापरले जाणारे साधन आहे. औषधाच्या दुकानात स्वस्तात मिळतात. एका नाकपुडीत दोन थेंब घाला, एक मिनिट थांबा, आणि मग मऊ रबरी पंपाने किंवा स्वच्छ कापडाने हळू पुसा. पाजण्याच्या आधी हे केले की बाळ नीट पिते.

बाळाला थोडे उंचावर झोपवा — पण गादीखाली उशी ठेवून नाही. त्याऐवजी बाळाला कडेवर घेऊन थोडा वेळ उभे राहा, किंवा पाळण्याऐवजी काही वेळ छातीशी धरा. गादीचा भाग उंच करणे धोकादायक आहे.

वारंवार पाजा. दूध हेच या वयात औषध, पाणी आणि आधार तिन्ही आहे. सहा महिन्यांखालच्या बाळाला पाणी देऊ नका — फक्त दूध.

आणि खोलीतली हवा कोरडी नसावी. एका भांड्यात गरम पाणी ठेवून खोलीत ओलावा वाढवता येतो. पण उकळते पाणी बाळाच्या जवळ ठेवू नका आणि वाफ थेट चेहऱ्यावर देऊ नका — भाजण्याचे अपघात याच उपायातून होतात.

एक ते तीन वर्षांच्या मुलांसाठी

एका वर्षानंतर मध देता येतो, आणि खोकल्यासाठी तो खरोखर काम करतो — काही अभ्यासांत तो बाजारातल्या सिरपपेक्षा चांगला ठरला आहे. अर्धा ते एक चमचा, झोपण्याच्या आधी. एका वर्षाखालच्या बाळाला मात्र कधीच नाही; त्यात बोटुलिझमचा धोका असतो.

कोमट पाणी, ताक, भाताची पेज, सूप — जे प्यायला जाईल ते चालेल. घसा ओला राहिला की खोकला कमी होतो.

नाक साफ करायला शिकवा — एका वेळी एक नाकपुडी, हळू. दोन्ही एकदम जोरात शिंकरल्याने कानात दाब जातो.

आणि झोप महत्त्वाची. खोकल्याने रात्री झोप तुटते, आणि झोप कमी झाली की बरे व्हायला जास्त वेळ लागतो. दुपारी झोपू द्या.

प्रतिजैविके कधी लागतात, कधी नाही

सर्दी-खोकल्याला प्रतिजैविक लागत नाही. सर्दी विषाणूमुळे होते आणि प्रतिजैविके जीवाणूंवर काम करतात. दोन वेगळ्या गोष्टी.

तरीही ती दिली जातात, आणि त्याची तीन कारणे आहेत — पालक मागतात, डॉक्टरांना वेळ कमी असतो, आणि 'काहीतरी दिले' असे वाटले की समाधान होते. यांतले एकही वैद्यकीय कारण नाही.

विनाकारण घेतलेल्या प्रतिजैविकाचे नुकसान खरे आहे. पोटातले उपयोगी जंतू मरतात, जुलाब होतात, आणि सर्वात महत्त्वाचे — पुढे खरोखर गरज पडेल तेव्हा तेच औषध काम करेनासे होते.

प्रतिजैविक कधी लागते हे डॉक्टरच ठरवतील — कान दुखत असेल, घशात जीवाणूजन्य संसर्ग असेल, न्यूमोनियाची शंका असेल, किंवा ताप वाढत जात असेल.

आणि दुसऱ्याचे उरलेले औषध कधीच देऊ नका. शेजारच्या मुलाला दिलेले औषध, गेल्या वेळी उरलेल्या गोळ्या, किंवा दुकानदाराने सुचवलेले सिरप — तिन्ही टाळा. मात्रा वजनावर ठरते आणि ती डॉक्टरच सांगतील.

आजीचे उपाय — प्रामाणिक उत्तरे

प्रत्येक घरात हे उपाय सांगितले जातात, आणि ते सरसकट नाकारणे चुकीचे आहे. यांतले काही खरोखर उपयोगी आहेत, काही निरुपद्रवी आहेत, आणि काही धोकादायक. फरक स्पष्ट करूया.

एक सर्वसाधारण नियम — बाळाला बरे वाटावे यासाठी केलेले सौम्य उपाय ठीक. पण त्यांच्या भरवशावर डॉक्टरकडे जाणे लांबवू नका, आणि सहा महिन्यांखालच्या बाळाला दुधाशिवाय काहीही देऊ नका.

आणि जे उपाय बाळाच्या तोंडात, नाकात किंवा कानात काही घालायला सांगतात, ते सगळे टाळा — कोणत्याही वयात.

संसर्ग पसरू नये म्हणून

घरात एकाला सर्दी झाली की पुढच्या आठवड्यात सगळ्यांना होते, आणि विशेषतः जिथे घरात लहान बाळ आणि शाळेत जाणारे मूल दोघे आहेत तिथे हे चक्र थांबतच नाही.

सर्वात परिणामकारक गोष्ट सर्वात कंटाळवाणी आहे — हात धुणे. बाळाला उचलण्याआधी, पाजण्याआधी, आणि बाहेरून आल्यावर. साबणाने, वीस सेकंद. घरी येणाऱ्या पाहुण्यांनाही हे सांगायला संकोच करू नका.

खोकताना आणि शिंकताना कोपराच्या आत तोंड धरायला मुलांना शिकवा — हातावर नाही. हातावर धरलेला खोकला पुढच्या दहा गोष्टींना लागतो.

आजारी असलेल्या मुलाचा रुमाल, टॉवेल, उशी, ग्लास आणि चमचा वेगळे ठेवा. आणि दाराच्या मुठी, नळ, खेळणी आणि फोन — ही चार ठिकाणे रोज एकदा पुसा.

सर्दी झालेल्या माणसाने नवजात बाळाला उचलू नये, आणि विशेषतः चुंबन घेऊ नये. नातेवाइकांना हे सांगणे अवघड जाते, पण तीन महिन्यांखालच्या बाळासाठी हे खरोखर महत्त्वाचे आहे.

आजच निघायचे — श्वासाची लक्षणे

सर्दी-खोकला बहुतेकदा घरीच सांभाळता येतो. पण श्वासाचा त्रास हा वेगळा प्रकार आहे आणि तो लवकर वाढतो.

खालच्या यादीतले काहीही दिसले तर सकाळपर्यंत वाट पाहू नका.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

प्रश्न: हिरवा किंवा पिवळा शेंबूड म्हणजे प्रतिजैविक लागते का? — नाही. सर्दी वाढत जाताना शेंबडाचा रंग बदलतो आणि तो विषाणूजन्य सर्दीतही बदलतो. रंगावरून प्रतिजैविकाचा निर्णय होत नाही.

प्रश्न: दर महिन्याला सर्दी होते — प्रतिकारशक्ती कमी आहे का? — बहुतेक वेळा नाही. लहान मुलांना वर्षातून सहा ते आठ वेळा सर्दी होणे सामान्य आहे, आणि पाळणाघरात असतील तर त्याहून जास्त. वजन वाढत आहे आणि मूल एरवी ठीक आहे, तर काळजीचे कारण नाही.

प्रश्न: खोकला किती दिवस राहतो? — सर्दी सात-दहा दिवसांत जाते, पण खोकला दोन ते तीन आठवडे राहू शकतो. तीन आठवड्यांहून जास्त राहिला किंवा रात्री खूप वाढत असेल तर दाखवा.

प्रश्न: शाळेत कधी पाठवायचे? — ताप नसेल, मूल खेळत असेल आणि खात असेल तर पाठवता येते. ताप असताना मात्र नाही — तेव्हा ते इतरांना संसर्ग देते.

हा लेख फक्त सर्वसाधारण माहितीसाठी आहे. तुमच्या बाळाची तब्येत पाहून सल्ला देऊ शकतील ते तुमचे डॉक्टर किंवा जवळच्या आरोग्य केंद्रातील कर्मचारीच.