पावसाळ्यात मुलांचे आरोग्य: डेंग्यू, लेप्टो, आणि साचलेले पाणी

शाळेच्या व्हॅनची वाट पाहणारा तो रस्ता

जूनमध्ये पाऊस सुरू होतो आणि पुढचे चार महिने आजारपणाचे असतात. वर्गातली निम्मी मुले आळीपाळीने गैरहजर असतात, आणि दवाखान्यात रांग लागते.

पण हे अपरिहार्य नाही. पावसाळ्यातले बहुतेक आजार तीनच मार्गांनी येतात — डासांतून, पाण्यातून, आणि माणसाकडून माणसाला. आणि तिन्ही मार्ग बऱ्याच प्रमाणात बंद करता येतात.

या पानावर काय होते, ते कसे ओळखायचे, आणि सर्वात महत्त्वाचे — साचलेल्या पाण्याचे काय करायचे, हे आहे. शेवटचा भाग सर्वात कंटाळवाणा वाटतो आणि तोच सर्वात जास्त फरक करतो.

पावसाळ्यातले नेहमीचे आजार

खालचा तक्ता कोणता आजार कसा पसरतो आणि पहिले लक्षण काय, हे सांगतो. निदान डॉक्टरच करतील — हे फक्त कशाकडे लक्ष द्यायचे यासाठी.

यांतल्या बहुतेक आजारांची सुरुवात तापानेच होते, आणि म्हणून पावसाळ्यातला कोणताही ताप दोन दिवसांहून जास्त टिकला तर तपासून घ्या.

डेंग्यू: डास अंडी कुठे घालतो

डेंग्यूचा डास घाण पाण्यात नाही — स्वच्छ, साचलेल्या पाण्यात अंडी घालतो. म्हणून तो गटारात नाही, तुमच्या घरात आणि घराभोवती असतो.

आणि तो दिवसा चावतो, विशेषतः सकाळी आणि संध्याकाळी. त्यामुळे रात्रीची मच्छरदाणी पुरेशी नाही; दिवसा पूर्ण बाह्यांचे कपडे आणि खिडक्यांना जाळ्या हेच काम करते.

खालचा तक्ता घरातल्या जागांची यादी आहे. आठवड्यातून एकदा — ठरलेल्या दिवशी — ही यादी तपासा. डासाला अंड्यापासून प्रौढ व्हायला सात-आठ दिवस लागतात, म्हणून आठवड्यातून एकदा पाणी बदलले की चक्र तुटते.

ताप उतरण्याची वेळच धोक्याची

डेंग्यूबद्दलची सर्वात महत्त्वाची आणि सर्वात कमी माहीत असलेली गोष्ट ही — धोका ताप चढलेला असताना नसतो, तो उतरल्यावर असतो.

साधारण तिसऱ्या ते सातव्या दिवशी ताप उतरतो आणि घरात 'बरे झाले' असे वाटते. नेमके याच काळात रक्तवाहिन्यांतून द्रव बाहेर झिरपायला लागू शकतो, आणि मूल झपाट्याने खालावते.

म्हणून ताप उतरल्यावर पुढचे दोन दिवस जास्त लक्ष ठेवा. यांतले काहीही दिसले तर लगेच रुग्णालयात — सतत पोटदुखी, वारंवार उलट्या, नाक किंवा हिरड्यांतून रक्त, शौच काळसर, त्वचेवर लाल ठिपके, खूप अस्वस्थ किंवा खूप गळून गेलेले मूल, हात-पाय थंड पडणे, आणि लघवी कमी होणे.

आणि डेंग्यूच्या शंकेत ॲस्पिरिन किंवा आयब्रुप्रोफेन देऊ नका — रक्तस्रावाचा धोका वाढतो. फक्त पॅरासिटामॉल, वजनाप्रमाणे.

जुलाब, ओआरएस, आणि उकळलेले पाणी

पावसाळ्यात पाणी दूषित होते — गळक्या नळांतून, टाकीत शिरणाऱ्या पाण्यातून, आणि पुराच्या पाण्यातून. म्हणून जुलाबाचे प्रमाण वाढते.

सर्वात सोपा आणि सर्वात परिणामकारक उपाय — पाणी उकळा. रटरटून पाच मिनिटे, मग थंड करून झाकून ठेवा. फिल्टर असला तरी पावसाळ्यात उकळलेले पाणी जास्त सुरक्षित.

जुलाब झाले तर सर्वात महत्त्वाची गोष्ट पाणी भरून काढणे, जुलाब थांबवणे नाही. ओआरएसचे पाकीट आरोग्य केंद्रात मोफत मिळते. एक पाकीट एक लिटर स्वच्छ पाण्यात — कमी-जास्त पाण्यात नाही. प्रत्येक पातळ शौचानंतर थोडे थोडे, चमच्याने पाजा.

घरगुती पर्याय — एक लिटर उकळून थंड केलेल्या पाण्यात सहा चमचे साखर आणि अर्धा चमचा मीठ. ताक, भाताची पेज, नारळपाणी हेही चालतील. आणि जुलाबाबरोबर झिंकच्या गोळ्या चौदा दिवस दिल्या तर जुलाब लवकर थांबतो आणि पुढचे काही महिने पुन्हा होण्याची शक्यता कमी होते; त्याही केंद्रात मिळतात.

जुलाब थांबवणारी औषधे लहान मुलांना देऊ नका. आणि अंगावर पिणारे बाळ असेल तर पाजणे चालूच ठेवा — जुलाबात दूध बंद करू नये.

पुराचे पाणी, जखमा, आणि ओले कपडे

मुंबई, ठाणे, कोल्हापूर, सांगली — पावसात रस्त्यावर पाणी साचणे इथे नेहमीचे आहे, आणि मुले त्यातून चालत जातात. त्या पाण्यात उंदरांच्या मूत्रातून आलेले लेप्टोस्पायरा जंतू असतात.

पायाला जखम, भेग किंवा चिखल्या असतील तर हे जंतू आत शिरतात. म्हणून नियम सोपा — जखम असेल तर साचलेल्या पाण्यात पाय घालूच नका. गमबूट घाला किंवा वेगळा रस्ता घ्या.

पाण्यातून जावेच लागले तर घरी येताच स्वच्छ पाण्याने आणि साबणाने पाय धुवा, कोरडे करा, आणि जखम असेल तर तिथे स्वच्छ पट्टी लावा. आणि पुढचे दोन आठवडे ताप आला तर 'साचलेल्या पाण्यातून गेले होते' हे डॉक्टरांना आवर्जून सांगा — त्यावरून उपचार बदलतात.

ओले कपडे आणि ओले बूट तासन्‌तास अंगावर राहिले की चिखल्या, बुरशी आणि खाज होते. शाळेत बदलायचे कपडे आणि वेगळे मोजे ठेवा, आणि बूट रोज वाळू द्या — दोन जोड आळीपाळीने वापरा.

आणि हात धुण्याची सवय पावसाळ्यात दुप्पट महत्त्वाची. बाहेरून आल्यावर, जेवणाआधी, आणि शौचानंतर — साबणाने, वीस सेकंद. या एका सवयीने या पानावरच्या निम्म्या आजारांचे प्रमाण कमी होते.

शाळेत जाणाऱ्या मुलासाठी

पावसाळ्यात शाळेत जाणारे मूल दिवसातले आठ तास घराबाहेर असते, आणि तिथे आपले नियंत्रण नसते. म्हणून दप्तरात काय जाते हे महत्त्वाचे.

स्वतःची पाण्याची बाटली — घरून उकळून थंड केलेले पाणी. शाळेतल्या नळाचे किंवा माठातले पाणी पावसाळ्यात टाळा, आणि मित्राची बाटली वापरू नये हे सांगून ठेवा.

बदलायचे कपडे आणि वेगळे मोजे एका प्लास्टिकच्या पिशवीत. भिजलेले कपडे दिवसभर अंगावर राहिले की चिखल्या आणि सर्दी दोन्ही होते.

डबा घरचा आणि तो चांगला बंद होणारा. पावसाळ्यात अन्न लवकर बिघडते, म्हणून चटणी, दही आणि कोशिंबीर टाळा; कोरडे पदार्थ जास्त सुरक्षित.

पूर्ण बाह्यांचा गणवेश आणि संध्याकाळी पूर्ण पँट — एडिस डास दिवसा चावतो आणि तो शाळेतही असतो.

आणि रेनकोट छत्रीपेक्षा चांगला. छत्री वाऱ्यात उलटते, एका हाताने धरावी लागते, आणि दप्तर भिजतेच.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

प्रश्न: पावसाळ्यात कोणता ताप तपासून घ्यायचा? — दोन दिवसांहून जास्त टिकलेला कोणताही ताप. डेंग्यू आणि मलेरियाच्या तपासण्या सोप्या आहेत आणि लवकर केल्या तर उपचार सोपे होतात.

प्रश्न: बाहेरचे खाणे किती धोक्याचे? — पावसाळ्यात सर्वात जास्त. विशेषतः कापून ठेवलेली फळे, पाणीपुरी, बर्फाचे गोळे, आणि उघड्यावरचे पदार्थ. घरचे गरम अन्न हाच सर्वात सुरक्षित पर्याय.

प्रश्न: डास पळवणारी क्रीम मुलांना चालते का? — दोन महिन्यांहून मोठ्या मुलांना वयाप्रमाणे सुचवलेली क्रीम चालते. हातावर लावून मग मुलाला लावा, आणि डोळे-तोंडाजवळ नको. लहान बाळासाठी मच्छरदाणी हाच सर्वात सुरक्षित मार्ग.

प्रश्न: पावसाळ्यात लस घ्यायला जाता येते का? — हो. पावसामुळे लसीकरण पुढे ढकलू नका. साधी सर्दी किंवा हलका ताप हेही सहसा कारण नसते; केंद्रातले कर्मचारी ठरवतील.

हा लेख फक्त सर्वसाधारण माहितीसाठी आहे. तुमच्या बाळाची तब्येत पाहून सल्ला देऊ शकतील ते तुमचे डॉक्टर किंवा जवळच्या आरोग्य केंद्रातील कर्मचारीच.