काढलेले दूध साठवणे: किती वेळ, कुठे, आणि गरम कसे करायचे

ऑफिसच्या फ्रिजमधली एक बाटली

कामावर परत जाणारी आई दिवसातून दोनदा दूध काढते, ते ऑफिसच्या फ्रिजमध्ये ठेवते, आणि संध्याकाळी घरी नेते. हे रोज करावे लागते, आणि प्रत्येक टप्प्यावर 'हे बरोबर आहे ना' अशी शंका येते.

अडचण अशी की सल्ला सगळीकडून वेगळा मिळतो. कोणी म्हणते चार तास, कोणी म्हणते सहा, कोणी म्हणते फ्रिजमधले दूध वास येऊ लागले की टाकून द्या.

म्हणून इथे एकच स्पष्ट तक्ता, आणि नंतर हाताळणीच्या चार गोष्टी — भांडे, गरम करणे, वाहतूक, आणि पाळणाघराला काय पाठवायचे.

किती वेळ साठवता येते

खालचे आकडे निरोगी, पूर्ण दिवस भरून जन्मलेल्या बाळासाठी आहेत. वेळेआधी जन्मलेले किंवा रुग्णालयात दाखल बाळ असेल तर तिथल्या सूचना पाळा — त्या जास्त कडक असतात आणि त्याला कारण असते.

आणि हे कमाल आकडे आहेत, लक्ष्य नाही. जेवढे लवकर वापरले जाईल तेवढे चांगले — ताज्या दुधात संरक्षक घटक जास्त टिकतात.

दुधावर वरती पिवळसर मलईचा थर जमतो आणि खाली पातळ भाग राहतो. हे बिघडल्याचे लक्षण नाही; हळू हलवून एकत्र करा. जोरात हलवू नका.

भांडे, प्रमाण, आणि चिठ्ठी

काच किंवा अन्नासाठी सुरक्षित असलेले कडक प्लास्टिक — दोन्ही चालतील. दुधासाठीच्या पिशव्याही मिळतात आणि त्या जागा कमी घेतात, पण त्या एकदाच वापरायच्या असतात.

भांडे पूर्ण भरू नका. गोठवताना दूध फुगते, म्हणून वर थोडी जागा सोडा.

थोड्या थोड्या प्रमाणात साठवा — साठ ते नव्वद मिलिलिटर प्रत्येक भांड्यात. मोठ्या बाटलीतले वितळवलेले दूध बाळाने पूर्ण संपवले नाही तर उरलेले टाकून द्यावे लागते, आणि ते वाया जाणे मनाला लागते.

प्रत्येक भांड्यावर तारीख आणि वेळ लिहा — चिकटपट्टीवर, कायम राहणाऱ्या पेनाने. पाळणाघरात देणार असाल तर बाळाचे नावही लिहा.

आणि 'आधी काढलेले आधी वापरा' हा नियम पाळा. फ्रिजमध्ये नवीन भांडी मागे आणि जुनी पुढे ठेवा.

वितळवणे आणि गरम करणे

गोठवलेले दूध आदल्या रात्री फ्रिजमध्ये काढून ठेवा — रात्रभरात ते हळू वितळते आणि हीच सर्वात सुरक्षित पद्धत.

घाई असेल तर बंद भांडे वाहत्या कोमट पाण्याखाली धरा, किंवा कोमट पाण्याच्या भांड्यात ठेवा. पाणी गरम असावे, उकळते नाही.

गरम करण्याची गरजच नाही — खोलीच्या तापमानाचे दूध बहुतेक बाळे पितात. कोमट हवे असेल तर गरम पाण्याच्या भांड्यात बाटली ठेवा आणि अधूनमधून हलवा.

पाजण्याआधी मनगटावर काही थेंब टाकून तापमान तपासा. कोमट लागले पाहिजे, गरम नाही.

आणि हळू फिरवून एकत्र करा — जोरात हलवू नका. जोरात हलवल्याने दुधातली काही प्रथिने मोडतात.

दूध काढायचे कसे — हाताने आणि यंत्राने

यंत्र नसेल तरी अडत नाही. हाताने दूध काढणे शिकता येते, ते विनामूल्य आहे, आणि गाठ झालेली असेल तर तेच जास्त उपयोगी पडते.

पद्धत — आधी हात धुवा. स्तनावर काही मिनिटे गरम शेक द्या आणि हलकी मालिश करा. मग अंगठा वर आणि बोटे खाली, स्तनाग्रापासून दोन-तीन सेंटीमीटर मागे, अशी 'सी' आकाराची पकड घ्या. आत दाबा आणि मग बोटे एकमेकांकडे आणा — ओढू नका, दाबा आणि सोडा. लय पकडली की दूध येते.

दहा-पंधरा मिनिटे एका बाजूने, मग दुसरी. आणि दोन्ही बाजू आळीपाळीने केल्या तर जास्त निघते.

यंत्र वापरणार असाल तर सक्शन सर्वात कमी ठेवून सुरू करा आणि सहन होईल तेवढेच वाढवा. जास्त जोर म्हणजे जास्त दूध नाही — त्याने फक्त दुखते आणि जखम होते.

आणि पाजल्यानंतर लगेच काढू नका. एका पाजण्यानंतर तासभराने, किंवा सकाळी पहिल्या वेळेनंतर — तेव्हा सर्वात जास्त निघते.

मायक्रोवेव्ह का नको, आणि इतर चुका

मायक्रोवेव्हमध्ये दूध सगळीकडे सारखे गरम होत नाही. बाटलीच्या मधोमध उकळते ठिपके तयार होतात आणि बाहेरून बाटली फक्त कोमट लागते. त्या ठिपक्यांनी बाळाचे तोंड आणि घसा भाजू शकतो.

दुसरे कारण — जास्त उष्णतेने आईच्या दुधातले संरक्षक घटक नष्ट होतात. आईच्या दुधाचे मुख्य वेगळेपण तेच आहे, आणि ते वाचवणे हाच साठवण्याचा हेतू आहे.

इतर नेहमीच्या चुका — वितळवलेले दूध पुन्हा गोठवणे. फ्रिजच्या दारात ठेवणे. उरलेली बाटली नंतरसाठी परत फ्रिजमध्ये ठेवणे. आणि गरम दूध थंड दुधात मिसळणे; ताजे दूध आधी थंड करून मगच साठवलेल्यात मिसळा.

आणि वास आला की टाकून देणे — इथे थोडी सावधगिरी. गोठवलेल्या दुधाला कधी साबणासारखा वास येतो; ते बिघडलेले नसते आणि बहुतेक बाळे ते पितात. खरोखर आंबट, खराब वास आला तरच टाका.

कामाच्या ठिकाणी दूध काढणे

साठवण्याची पद्धत माहीत असूनही अडचण दुसरीकडे असते — काढायचे कुठे आणि कधी.

पन्नास किंवा त्याहून जास्त कर्मचारी असलेल्या ठिकाणी पाळणाघराची सोय कायद्याने बंधनकारक आहे. नसेल तर स्वच्छ, बंद होणारी खोली मागणे रास्त आहे — स्वच्छतागृह ही जागा नाही, आणि तसे सुचवले गेले तर स्पष्ट नकार द्या.

दर तीन ते चार तासांनी काढा. यापेक्षा जास्त अंतर पडले की स्तन जड होतात, गाठी होतात, आणि पुरवठा हळूहळू कमी होतो. दिवसातून दोनदा काढणे हे बहुतेकींना जमते.

सोबत काय ठेवायचे — पंप किंवा हाताने काढायची सवय, दोन-तीन स्वच्छ बाटल्या, बर्फाची पिशवी असलेला थंड डबा, आणि जादा टॉप. दूध गळून कपडे ओले होणे नेहमीचे आहे.

आणि बाळाचा फोटो किंवा त्याच्या आवाजाची चित्रफीत जवळ ठेवा. हे भावनिक वाटते, पण दूध सोडणारे संप्रेरक खरोखर त्यावर प्रतिसाद देते आणि अनेकींना जास्त दूध निघते.

पाळणाघराला किंवा आजीला काय पाठवायचे

बाळ दिवसभर दुसऱ्याकडे राहणार असेल तर फक्त दूध पाठवून चालत नाही. सूचनाही पाठवाव्या लागतात, आणि त्या लिहूनच.

कारण दूध हाताळायच्या पद्धती घरोघरी वेगळ्या असतात, आणि 'गरम करून दे' या एका सूचनेतून मायक्रोवेव्ह निघू शकतो.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

प्रश्न: वेगवेगळ्या वेळी काढलेले दूध एकत्र करता येते का? — हो, पण आधी दोन्ही सारख्या तापमानाला आणा. ताजे काढलेले दूध फ्रिजमध्ये थंड करा आणि मगच साठवलेल्या थंड दुधात मिसळा. आणि तारीख जुन्या दुधाचीच लिहा.

प्रश्न: फ्रिजमधले दूध वेगळे झालेले दिसते — बिघडले का? — नाही. मलई वर येते आणि पातळ भाग खाली राहतो. हळू फिरवून एकत्र करा.

प्रश्न: वीज गेली तर? — फ्रिज बंद असेल तर उघडू नका; बंद फ्रिज काही तास थंड राहतो. डीप फ्रीजमधले दूध थोडे वितळले असेल पण बर्फाचे कण असतील तर पुन्हा गोठवता येते; पूर्ण वितळले असेल तर चोवीस तासांत वापरा.

प्रश्न: दूध काढायला यंत्रच लागते का? — नाही. हाताने दूध काढणे शिकता येते आणि ते अनेकींना यंत्रापेक्षा जास्त उपयोगी वाटते. आरोग्य केंद्रातल्या ताईंकडून एकदा शिकून घ्या.

हा लेख फक्त सर्वसाधारण माहितीसाठी आहे. तुमच्या बाळाची तब्येत पाहून सल्ला देऊ शकतील ते तुमचे डॉक्टर किंवा जवळच्या आरोग्य केंद्रातील कर्मचारीच.