गर्भधारणेच्या आधी: फॉलिक ॲसिड, तपासण्या, आणि हे दोघांचे काम आहे

कोणीतरी महिने मोजत असते

लग्नाला वर्ष झाले की घरात प्रश्न सुरू होतात, आणि दोन वर्षे झाली की ते प्रश्न विचारले जात नाहीत — नुसते पाहिले जाते.

त्या दबावात इंटरनेटवर 'गर्भधारणेसाठी काय खावे' असे शोधले जाते, आणि तिथे चमत्कारी पदार्थांच्या याद्या मिळतात — शतावरी, खजूर, अश्वगंधा, बदाम, केशर.

यांतले बहुतेक पौष्टिक आहेत आणि त्यांनी नुकसान नाही. पण त्यांतले काहीही गर्भधारणा घडवत नाही, आणि तसे वचन देणारी यादी वेळ वाया घालवते.

खरोखर फरक करणाऱ्या गोष्टी थोड्या आहेत आणि त्या कंटाळवाण्या आहेत — फॉलिक ॲसिड, काही तपासण्या, काही सवयी बंद करणे, आणि योग्य दिवस ओळखणे. आणि त्यातली एक गोष्ट पुरुषाच्या बाजूची आहे.

आधी फॉलिक ॲसिड — हेच सर्वात पक्के

गर्भधारणेच्या आधी सुरू करण्यासारखी सर्वात सिद्ध गोष्ट म्हणजे फॉलिक ॲसिड. ते बाळाच्या मणक्याच्या आणि मेंदूच्या जन्मजात दोषांचा धोका मोठ्या प्रमाणात कमी करते.

वेळ महत्त्वाची. मणक्याची नळी गर्भधारणेच्या पहिल्या चार आठवड्यांत बंद होते — म्हणजे बहुतेक स्त्रियांना गर्भधारणा झाल्याचे कळण्याच्या आधी. त्यामुळे कळल्यावर सुरू करून उपयोग नाही; प्रयत्न सुरू करण्याच्या किमान एक महिना आधी सुरू करा.

मात्रा डॉक्टरांना विचारून घ्या. आधीच्या गरोदरपणात मणक्याचा दोष झाला असेल, मधुमेह असेल, अपस्माराचे औषध चालू असेल, किंवा वजन खूप जास्त असेल — तर जास्त मात्रा लागते.

फॉलिक ॲसिड शासकीय आरोग्य केंद्रात मोफत मिळते. आणि पालेभाज्या, कडधान्ये आणि लिंबूवर्गीय फळांतूनही मिळते — पण फक्त आहारावर अवलंबून राहू नका; गोळी घ्या.

शरीर तपासून घ्या — गर्भधारणेच्या आधी

गरोदर राहिल्यावर तपासण्या सुरू होतात. पण खालच्या गोष्टी आधी तपासल्या तर त्यांवर उपचार करायला वेळ मिळतो, आणि गरोदरपण सोपे जाते.

या सगळ्या शासकीय आरोग्य केंद्रात किंवा जिल्हा रुग्णालयात कमी खर्चात होतात. एका भेटीत बहुतेक होऊन जातात.

आहार आणि सवयी — चमत्कार नाहीत, पण खरे मुद्दे आहेत

वजन. खूप जास्त किंवा खूप कमी वजन दोन्ही गर्भधारणेत अडथळा आणतात, कारण दोन्ही संप्रेरकांचे चक्र बिघडवतात. वजन थोडे आटोक्यात आणणे हा सर्वात परिणामकारक बदल आहे, आणि तो कोणत्याही पदार्थापेक्षा जास्त काम करतो.

तंबाखू, मावा, गुटखा आणि धूम्रपान — हे थांबवणे या यादीतले दुसरे सर्वात मोठे काम. ते स्त्री आणि पुरुष दोघांना लागू आहे, आणि पुरुषाच्या बाबतीत त्याचा परिणाम शुक्राणूंच्या संख्येवर आणि हालचालीवर थेट दिसतो.

दारू बंद, आणि चहा-कॉफी मर्यादित. आणि आहार साधा, संतुलित — डाळी, पालेभाज्या, फळे, दूध-दही, संपूर्ण धान्य. यात कोणताही एक पदार्थ जादू करत नाही; एकंदर आहार महत्त्वाचा.

हे पुरुषाचेही काम आहे — हे स्पष्ट सांगायला हवे

आपल्याकडे गर्भधारणा न होणे ही स्त्रीची अडचण मानली जाते. तिच्या तपासण्या होतात, तिला उपचार दिले जातात, आणि तिला घरातले प्रश्न विचारले जातात.

प्रत्यक्षात गर्भधारणा न होण्याच्या प्रकरणांपैकी साधारण एक तृतीयांश ते निम्म्यांत पुरुषाची बाजूही कारणीभूत असते. आणि ते तपासण्यासाठी लागणारी चाचणी — वीर्य तपासणी — सोपी, स्वस्त आणि लगेच होणारी आहे.

म्हणून नियम असा असावा: दोघांच्या तपासण्या एकाच वेळी. स्त्रीच्या तपासण्या महाग, वेळखाऊ आणि कधी वेदनादायक असतात; पुरुषाची एका दिवसात होते. ती आधी न करता स्त्रीच्या तपासण्या सुरू करणे उलट क्रम आहे.

पुरुषाच्या बाजूने करता येण्याजोगे — तंबाखू आणि दारू बंद, वजन आटोक्यात, आणि उष्णता टाळणे. मांडीवर तासन्‌तास लॅपटॉप, खूप घट्ट कपडे, आणि वारंवार गरम पाण्याची आंघोळ — या तिन्हींचा शुक्राणूंवर परिणाम होतो. शुक्राणू तयार व्हायला सुमारे तीन महिने लागतात, म्हणून बदलांचा परिणाम दिसायलाही तेवढाच वेळ लागतो.

आधीच थांबवायच्या आणि सुरू ठेवायच्या गोष्टी

गर्भधारणा कधी होईल हे आधी कळत नाही, आणि पहिले चार-पाच आठवडे बाळाची सर्वात नाजूक घडण चालू असते. म्हणून काही गोष्टी प्रयत्न सुरू करतानाच बदलायच्या असतात, कळल्यावर नाही.

चालू औषधे तपासून घ्या. अपस्मार, थायरॉइड, मधुमेह, रक्तदाब, मानसिक आरोग्य, त्वचेचे उपचार — यांतली काही औषधे गरोदरपणात बदलावी लागतात, आणि तो बदल आधी करायचा असतो. औषध स्वतःहून थांबवू नका; डॉक्टरांना 'आम्ही प्रयत्न करत आहोत' हे सांगा.

क्ष-किरण आणि सीटी स्कॅन — गरज असेल तर सांगा की गर्भधारणेची शक्यता आहे.

आणि जे सुरू ठेवायचे — नेहमीचा व्यायाम, नेहमीचे काम, आणि नेहमीचे आयुष्य. प्रयत्न सुरू केले म्हणून विश्रांती घ्यायची गरज नाही; उलट हालचाल उपयोगी.

दंतवैद्यांकडे एकदा जाऊन या. हिरड्यांचा त्रास गरोदरपणात वाढतो आणि तेव्हा उपचार करणे अवघड जाते.

योग्य दिवस, आणि डॉक्टरांना कधी भेटायचे

गर्भधारणेची शक्यता स्त्रीबीज सुटण्याच्या आधीच्या पाच दिवसांत आणि त्या दिवशी सर्वात जास्त असते. अठ्ठावीस दिवसांच्या चक्रात ते साधारण चौदाव्या दिवशी होते, पण चक्र वेगळे असेल तर दिवस सरकतो.

रोज मोजत बसण्यापेक्षा सोपा मार्ग — आठवड्यातून दोन-तीन वेळा संबंध, महिनाभर. त्याने योग्य दिवस आपोआप येतात आणि ताण कमी राहतो. दिवस मोजण्याचा ताण स्वतःच अडथळा ठरतो.

आणि किती वाट पाहायची याचे उत्तर वयावर अवलंबून आहे. खालचा तक्ता तेच सांगतो.

घरातल्या दबावाचे काय करायचे

वैद्यकीय बाजू सांभाळता येते. जे सांभाळता येत नाही ते घरातले प्रश्न — आणि तेच सर्वात जास्त थकवतात.

पहिली गोष्ट — किती सांगायचे हे तुम्ही ठरवा. प्रयत्न चालू आहेत, तपासण्या चालू आहेत, उपचार चालू आहेत — यांतले काहीही सगळ्यांना सांगायची गरज नाही. 'बघू, वेळ आली की होईल' हे पूर्ण उत्तर आहे.

दुसरी — दोघांनी एकच उत्तर ठरवा. एकाने काही सांगितले आणि दुसऱ्याने वेगळे, की चर्चा वाढते. आणि पुरुषाच्या घरून येणारे प्रश्न पुरुषानेच थांबवावेत; ते ओझे स्त्रीवर टाकू नये.

तिसरी — इतरांशी तुलना बंद. मैत्रिणीला तीन महिन्यांत झाले आणि तुम्हाला दोन वर्षे लागत आहेत, यातून काहीही सिद्ध होत नाही.

आणि हा काळ मानसिकदृष्ट्या कठीण जातो, हे खरे आहे. उदास वाटणे, चिडचिड, नात्यात ताण — हे सामान्य आहे आणि त्यावर बोलणे उपयोगी. गरज वाटली तर समुपदेशन घ्या; टेली-मानस १४४१६ मोफत आणि मराठीत उपलब्ध आहे.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

प्रश्न: शतावरी, अश्वगंधा किंवा तत्सम औषधे घ्यावीत का? — ती पौष्टिक असू शकतात, पण गर्भधारणा घडवतात याचा भरवशाचा पुरावा नाही. घ्यायची असतील तर डॉक्टरांना सांगून घ्या — काही वनौषधी चालू औषधांशी भांडतात.

प्रश्न: संबंधानंतर पाय वर करून पडून राहावे का? — याचा फरक पडतो असा पुरावा नाही. काही मिनिटे आडवे राहिले तरी पुरे; त्यापुढचे नियम पाळायची गरज नाही.

प्रश्न: ताणाचा संबंध आहे का? — तीव्र ताणाने पाळीचे चक्र बिघडू शकते, आणि तेवढ्यापुरता संबंध आहे. पण 'ताण घेऊ नकोस' हा सल्ला स्वतःच ताण वाढवतो, म्हणून तो देणे टाळा.

प्रश्न: तपासण्या आणि उपचार महाग असतात — स्वस्त पर्याय आहे का? — जिल्हा रुग्णालयात आणि शासकीय वैद्यकीय महाविद्यालयात मूलभूत तपासण्या आणि उपचार खूप कमी खर्चात होतात. खासगी क्लिनिकच्या महागड्या पॅकेजकडे जाण्याआधी तिथे विचारा.

हा लेख फक्त सर्वसाधारण माहितीसाठी आहे. तुमची तब्येत पाहून सल्ला देऊ शकतील ते तुमचे डॉक्टर किंवा जवळच्या आरोग्य केंद्रातील कर्मचारीच.