गरोदरपणात पपई: कच्ची आणि पिकलेली एक नाही

ताटातून गुपचूप काढलेल्या दोन फोडी

जेवायला बसल्यावर ताटातली पपई नकळत बाजूला केली जाते. कोणी काही बोलत नाही, पण पुढच्या नऊ महिन्यांत घरात पपई येतच नाही.

अननसाच्या बाबतीत ही सावधगिरी अतिरेकी आहे. पपईच्या बाबतीत ती पूर्ण चुकीची नाही — आणि म्हणून हे पान वेगळे आहे.

पण घरात जो नियम पाळला जातो तो 'पपई नको' असा सरसकट असतो, आणि तो चुकीचा आहे. खरा फरक पपई खाण्यात नाही — ती कच्ची आहे की पिकलेली, यात आहे.

हा फरक व्हॉट्सॲपवरच्या यादीत कधीच नसतो, आणि तोच सगळे ठरवतो.

भीती कुठून येते — चीक आणि पपेन

कच्च्या पपईच्या सालीतून आणि गरातून पांढरा चीक निघतो. त्यात पपेन नावाचे विकर असते, आणि तेच प्रथिने तोडते — म्हणून मांस मऊ करायला कच्च्या पपईचा वापर होतो.

याच चिकात लेटेक्स नावाचा घटकही असतो. प्राण्यांवरच्या अभ्यासांत हा लेटेक्स गर्भाशयाच्या स्नायूंना आकुंचन करायला लावतो असे दिसले आहे. हा पुरावा दुर्लक्ष करण्यासारखा नाही.

आणि हेच पारंपरिक सावधगिरीचे मूळ आहे. आजी 'पपई गरम पडते' असे म्हणते तेव्हा तिच्याकडे शब्द वेगळे असतात, पण निरीक्षण खरे आहे.

मेख ही की पपई पिकत जाते तसे चीक जवळपास संपतो आणि पपेनचे प्रमाण खूप कमी होते. पूर्ण पिकलेल्या, आतून लालसर-केशरी पपईत तो नगण्य असतो.

कच्ची आणि पिकलेली — एक नाही

खालचा तक्ता हाच फरक स्पष्ट करतो, आणि हे पान वाचून एवढेच लक्षात ठेवले तरी पुरे.

ओळखायचे कसे — पूर्ण पिकलेली पपई बाहेरून पिवळसर-केशरी असते, हाताला मऊ लागते, आणि कापल्यावर आतून गडद केशरी दिसते. चीक अजिबात दिसत नाही.

कच्ची पपई हिरवी, कडक, आतून पांढरट किंवा फिकट असते, आणि कापल्यावर पांढरा चीक स्पष्ट दिसतो. आपल्याकडे ती भाजी, कोशिंबीर आणि लोणच्यात वापरली जाते — आणि गरोदरपणात नेमकी तीच टाळायची.

पिकलेली पपई काय देते

टाळण्याची चर्चा करण्याआधी ती देते काय हेही पाहायला हवे, कारण गरोदरपणात नेमक्या ज्या अडचणी येतात त्यांवर ती चांगली आहे.

बद्धकोष्ठ — गरोदरपणातला सर्वात नेहमीचा त्रास, आणि लोहाच्या गोळ्यांनी तो वाढतो. पिकलेल्या पपईत तंतुमय पदार्थ आणि पाणी दोन्ही भरपूर, आणि ती आपल्याकडे स्वस्त आणि वर्षभर मिळते.

क जीवनसत्त्व भरपूर, आणि ते लोह शोषून घ्यायला मदत करते. लोहाच्या गोळीबरोबर पपई खाल्ली तर गोळीचा उपयोग वाढतो.

अ जीवनसत्त्व आणि फॉलेट — दोन्ही गरोदरपणात लागतात, आणि फॉलेट पहिल्या तिमाहीत विशेष महत्त्वाचे.

म्हणजे निष्कर्ष असा — पिकलेली पपई टाळण्याचे कारण नाही, आणि टाळल्याने एक स्वस्त, उपयोगी फळ विनाकारण सुटते. कच्ची मात्र टाळा.

'उष्ण' आणि 'थंड' — ही मांडणी कुठून येते

पपई, अननस, आंबा, तीळ, गूळ — या सगळ्यांना घरात 'उष्ण' म्हटले जाते, आणि गरोदरपणात उष्ण पदार्थ टाळायचे असतात असे सांगितले जाते.

ही मांडणी पारंपरिक वैद्यकातून आली आहे आणि तिच्यात एक अंतर्गत तर्क आहे. पण ती आधुनिक वैद्यकातल्या कोणत्याही मापाशी जुळत नाही — पदार्थाचे प्रत्यक्ष तापमान, कॅलरी किंवा घटक यांच्याशी तिचा संबंध नाही.

म्हणून ती चुकीची आहे असे म्हणण्याऐवजी ती वेगळ्या चौकटीतली आहे असे म्हणणे प्रामाणिक. आणि पपईच्या बाबतीत ती नेमकी बरोबर ठरते — पण कारण उष्णता नाही, चीक आहे.

घरात वाद घालण्याची गरज नाही. 'कच्ची नको, पिकलेली चालते' एवढे सांगितले तर दोन्ही बाजू सांभाळल्या जातात, आणि तेच वैद्यकीयदृष्ट्याही बरोबर आहे.

गर्भपात झाला, तर तो तुमच्या खाण्यामुळे नाही

हा भाग या पानावरचा सर्वात महत्त्वाचा आहे, आणि तो अन्नाबद्दल नाही.

गर्भपात झाला की घरात लगेच कारण शोधले जाते, आणि ते नेहमी स्त्रीच्या वागण्यात सापडते — काय खाल्ले, कुठे गेली, किती काम केले, जिना चढला का.

पहिल्या तिमाहीतले बहुसंख्य गर्भपात गुणसूत्रांतल्या अशा चुकांमुळे होतात ज्या गर्भधारणेच्या क्षणीच ठरलेल्या असतात. ते कोणालाही थांबवता येत नाहीत, आणि ते कोणाच्याही चुकीमुळे होत नाहीत.

आणि आकडा मोठा आहे — ओळखल्या गेलेल्या गर्भधारणांपैकी साधारण दहा ते वीस टक्के गर्भपातात संपतात. एवढ्या प्रमाणात होणारी गोष्ट कोणाच्या चुकीने होत नाही.

म्हणून जर हे तुमच्या बाबतीत घडले असेल — ते पपईमुळे नव्हते. ते तुम्ही काय खाल्ले, काय उचलले किंवा कुठे गेलात यामुळे नव्हते. आणि घरात कोणी तसे सुचवले तर ते चुकीचे आहे.

गरोदरपणात फळांबद्दलचे इतर नियम

पपईचा प्रश्न सुटला की लगेच पुढचा येतो — कोणते फळ चालते आणि कोणते नाही. घरात यादी लांब असते; प्रत्यक्षात ती फार लहान आहे.

बहुतेक फळे चालतात, आणि रोज खावीत. गरोदरपणात बद्धकोष्ठ, रक्त कमी असणे आणि पाण्याची कमतरता — या तिन्हींवर फळे थेट काम करतात.

अननस — प्रमाणात चालतो. त्याबद्दलची भीती पपईइतकी आधारावर उभी नाही; त्यासाठी वेगळे पान आहे.

द्राक्षे, आंबा, फणस, केळी — यांच्याबद्दल 'उष्ण' म्हणून सांगितले जाते. ही उष्ण-थंड मांडणी पारंपरिक आहे, वैद्यकीय नाही. साखर वाढलेली असेल तर आंबा आणि केळी मर्यादित ठेवा, एवढेच.

खरोखर टाळायचे काय — न धुतलेली फळे, कापून ठेवलेली फळे, आणि पाश्चराइज न केलेला रस. यादी एवढीच आहे.

कापून ठेवलेल्या फळाबद्दल थेट इशारा

पपेनपेक्षा मोठा धोका वेगळा आहे आणि त्याबद्दल कोणी संदेश पाठवत नाही — रस्त्यावर कापून ठेवलेले फळ.

उघड्यावर कापलेले, माश्या बसलेले, दूषित पाण्याने धुतलेले किंवा बर्फात ठेवलेले फळ — यातून विषमज्वर, कावीळ आणि जुलाब होतात. गरोदरपणात यांतला प्रत्येक आजार जास्त त्रासाचा असतो.

विशेषतः बर्फ. रस्त्यावरचा बर्फ बहुतेकदा पिण्यायोग्य नसलेल्या पाण्याचा असतो, आणि तो फळावर वितळत राहतो.

म्हणून नियम सोपा — फळ घरी आणा, स्वच्छ पाण्याने धुवा, आणि स्वतः कापून लगेच खा. कापलेले फळ फ्रिजमध्येही फार वेळ ठेवू नका.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

प्रश्न: चुकून कच्ची पपई खाल्ली तर? — एक-दोन घास खाल्ल्याने काही होण्याची शक्यता फार कमी आहे. घाबरू नका. पोटदुखी, रक्तस्राव किंवा कळांसारखे दुखणे जाणवले तर मात्र दाखवा.

प्रश्न: पपईची भाजी किंवा कच्च्या पपईची कोशिंबीर चालेल का? — गरोदरपणात नको. दोन्ही कच्च्या पपईपासूनच केल्या जातात.

प्रश्न: पिकलेली पपई किती खावी? — दिवसातून एक वाटी बहुतेकींसाठी ठीक. आणि कोणतेही एकच फळ रोज मोठ्या प्रमाणात नको — विविधता हाच नियम.

प्रश्न: बाळंतपणानंतर पपई चालते का? — हो, आणि ती उपयोगीही आहे — बाळंतपणानंतरचा बद्धकोष्ठ जवळपास सगळ्यांना होतो आणि पपई त्यावर चांगली.

हा लेख फक्त सर्वसाधारण माहितीसाठी आहे. तुमची तब्येत पाहून सल्ला देऊ शकतील ते तुमचे डॉक्टर किंवा जवळच्या आरोग्य केंद्रातील कर्मचारीच.