गरोदरपण एकोणिसावा आठवडा: अ‍ॅनोमली स्कॅनच्या दाराबाहेरची ती वीस मिनिटे

स्कॅनच्या खोलीबाहेरची ती वीस मिनिटे

स्कॅन सुरू होतो. सुरुवातीला तंत्रज्ञ बोलत असतो — 'हे डोकं, हा पाठीचा कणा' — आणि मग अचानक शांतता येते. पडद्यावरचा हात एका जागी थांबतो, माप घेतले जाते, पुन्हा घेतले जाते.

त्या शांततेत मन काय काय विचार करते हे ज्यांनी अनुभवले आहे त्यांनाच माहीत. प्रत्यक्षात बहुतेक वेळा त्या शांततेचे कारण साधे असते — बाळ नेमक्या त्या क्षणी वळलेले असते किंवा एखादे माप घ्यायला थोडा वेळ लागतो.

अ‍ॅनोमली स्कॅन हा गरोदरपणातला सर्वात तपशीलवार स्कॅन आहे. तो साधारण वीस ते चाळीस मिनिटे चालतो आणि त्यात बाळाचा प्रत्येक अवयव एकेक करून तपासला जातो. तो लांबतो कारण त्यात पाहायचे खूप असते — काही सापडले म्हणून नाही.

या आठवड्यात तुमचे बाळ

बाळाची लांबी सुमारे १५ सेंटिमीटर, वजन सुमारे २४० ग्रॅम. आकाराने ते साधारण एका मोठ्या टोमॅटोएवढे.

त्वचेवर वेर्निक्स नावाचा पांढुरका, चिकट थर तयार होतो. तो गर्भजलात राहणाऱ्या त्वचेचे संरक्षण करतो — नाहीतर ती नऊ महिने पाण्यात राहून खराब झाली असती. जन्माच्या वेळी काही बाळांच्या अंगावर तो अजूनही दिसतो.

मेंदूत ज्ञानेंद्रियांचे स्वतंत्र भाग तयार होत आहेत — स्पर्श, चव, वास, दृष्टी, श्रवण यांचे. मुलगी असेल तर तिच्या अंडाशयात तिच्या आयुष्यभराची बीजे आत्ताच तयार होत आहेत.

तुमच्या शरीरात होणारे बदल

गर्भाशय आता बेंबीच्या पातळीपर्यंत आले आहे. वजन वाढते आहे आणि तोल पुढे सरकल्याने पाठदुखी वाढते.

काहींना त्वचेवर काळसर बदल दिसतात — चेहऱ्यावर डाग, पोटावर मधोमध गडद रेषा, स्तनाग्रांभोवती गडदपणा. हे हार्मोनमुळे होते आणि प्रसूतीनंतर बहुतेक फिकट होते.

चक्कर, नाक चोंदणे, हिरड्यांतून रक्त आणि रात्री पायात गोळे — या तक्रारी चालूच राहतात. या टप्प्यावर त्या नेहमीच्या आहेत.

या आठवड्यात काय करायचे

अ‍ॅनोमली स्कॅन करून घ्या. १८ ते २२ आठवडे ही मुदत आहे आणि याच स्कॅनमध्ये बाळाच्या अवयवांची सविस्तर तपासणी होते. हा गरोदरपणातला सर्वात महत्त्वाचा स्कॅन आहे.

अहवाल हातात आल्यावर तो स्त्रीरोगतज्ज्ञांना दाखवून समजून घ्या — विशेषतः वारेची जागा, गर्भजलाचे प्रमाण आणि वाढीची मापे. न समजलेला शब्द इंटरनेटवर शोधून घाबरण्यापेक्षा तिथेच विचारून घेणे बरे.

लिंगाचा प्रश्न घरातच आधी मिटवा. भारतात PCPNDT कायद्यानुसार गर्भाचे लिंग तपासणे आणि सांगणे गुन्हा आहे; प्रत्येक स्कॅन केंद्रात तसा फलक लावलेला असतो. 'एक इशारा तरी करा', 'कोणाला कळणार नाही' — अशी विनंती डॉक्टरांची नोंदणी आणि केंद्राचा परवाना दोन्ही धोक्यात आणते.

रक्तक्षयाची तपासणी पुन्हा करून घ्या आणि लोहाची गोळी न चुकता घ्या. सोबत रोज वीस-तीस मिनिटे शांत चालणे ठेवा.

अ‍ॅनोमली स्कॅन नेमके काय तपासतो

या एका स्कॅनमध्ये काय काय पाहिले जाते, याची यादी. म्हणूनच त्याला वीस ते चाळीस मिनिटे लागतात.

डॉक्टरांना ताबडतोब कधी भेटायचे

रक्तस्राव, पोटात सतत राहणारी तीव्र वेदना, ताप, लघवी करताना जळजळ, किंवा योनीमार्गातून पाण्यासारखा स्राव — यांसाठी त्याच दिवशी डॉक्टरांना भेटा.

तीव्र डोकेदुखी, नजर धूसर होणे किंवा चेहरा-हातांना अचानक सूज — हीही तातडीने दाखवण्यासारखी लक्षणे आहेत. हा लेख फक्त सर्वसाधारण माहितीसाठी आहे. तो वैयक्तिक वैद्यकीय सल्ल्याची जागा घेऊ शकत नाही. तुमची तब्येत, चालू असलेली औषधे आणि आधीच्या गरोदरपणांचा अनुभव पाहून सल्ला देऊ शकतील ते तुमचे स्त्रीरोगतज्ज्ञ किंवा जवळच्या आरोग्य केंद्रातील डॉक्टरच.

तुमची प्रसूतीची तारीख काढा

शेवटची पाळी सुरू झाल्याचा पहिला दिवस आणि चक्राची लांबी द्या — अपेक्षित प्रसूती तारीख, आज कितवा आठवडा चालू आहे आणि अ‍ॅनोमली स्कॅन कधी करायचा, हे सगळे इथेच दिसेल.

हा फक्त अंदाज आहे — बहुतेक बाळे नेमकी त्या तारखेला जन्माला येत नाहीत. पहिल्या तीन महिन्यांत केलेला स्कॅन याहून अचूक तारीख सांगतो; शेवटी तुमचे डॉक्टर सांगतील तेच खरे.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

प्रश्न: अ‍ॅनोमली स्कॅन बाळासाठी सुरक्षित आहे का? — हो. तो ध्वनिलहरींवर चालतो; त्यात क्ष-किरण किंवा किरणोत्सर्ग नसतो. डॉक्टरांनी सांगितलेला अल्ट्रासाउंड सुरक्षित मानला जातो.

प्रश्न: स्कॅनमध्ये काही शंका सांगितली तर काय करायचे? — आधी घाबरू नका. अनेक शंका काही आठवड्यांनी पुन्हा स्कॅन केल्यावर आपोआप मिटतात. गरज पडल्यास तज्ज्ञांकडे पाठवले जाते. लवकर कळणे हाच या स्कॅनचा उद्देश आहे — त्यामुळे नियोजनासाठी वेळ मिळतो.

प्रश्न: खासगी केंद्रात विचारले तर लिंग सांगतील का? — नाही, आणि सांगताही कामा नये. PCPNDT कायद्यानुसार ते गुन्हा आहे. हा कायदा त्रास देण्यासाठी नाही — स्त्रीभ्रूणहत्या रोखण्यासाठी आणला गेला आहे.

प्रश्न: वेर्निक्स म्हणजे काय, तो धुऊन टाकावा लागतो का? — तो गर्भाशयात बाळाच्या त्वचेचे रक्षण करणारा पांढुरका थर आहे. जन्मानंतर तो लगेच घासून काढू नये; तो त्वचेला ओलावा देतो आणि आपोआप शोषला जातो.