गरोदरपण अठरावा आठवडा: बाळ तुमचा आवाज ऐकायला लागते

'आता जरा जपून बोल — आतली ऐकते'

घरातल्या आजी हे वाक्य फार पूर्वीपासून म्हणत आल्या आहेत. भांडण नको, वाईट बोलू नको, चांगले तेच ऐक — कारण आतली ऐकते.

अठराव्या आठवड्यात या वाक्याला वैज्ञानिक आधार मिळतो. कानाची छोटी हाडे जागी बसतात आणि बाळ खरोखर ऐकायला लागते.

पण ते नेमके काय ऐकते हे समजून घेतले की ताण कमी होतो. बाळाच्या जगातले सर्वात मोठे आवाज बाहेरचे नाहीत — ते आतले आहेत: तुमच्या हृदयाचा ठोका, रक्तवाहिन्यांचा आवाज, पोटातले आवाज आणि तुमचा स्वतःचा आवाज, जो हाडांतून थेट पोहोचतो.

या आठवड्यात तुमचे बाळ

बाळाची लांबी सुमारे १४ सेंटिमीटर — एका मोठ्या ढोबळी मिरचीएवढी. वजन सुमारे १९० ग्रॅम.

कानाची तीन छोटी हाडे जागी बसली आहेत आणि मेंदूचा ऐकण्याचा भाग काम करू लागला आहे. बाहेरचा मोठा आवाज आला तर बाळ दचकल्यासारखी हालचाल करते.

मज्जातंतूंभोवती संरक्षक आवरण तयार होत आहे, ज्यामुळे संदेश वेगाने प्रवास करतात. बाळ जांभई देते, हात-पाय ताणते आणि गर्भजलात सतत हलत असते.

तुमच्या शरीरात होणारे बदल

अनेकींना याच आठवड्यात पहिली हालचाल स्पष्टपणे जाणवते. जाणवली नसेल तर काळजी नको — बाविसाव्या आठवड्यापर्यंत ती जाणवणे सामान्य आहे, विशेषतः पहिल्या गरोदरपणात.

गर्भाशय आता बेंबीच्या जवळ पोहोचले आहे. काहींना खालच्या पोटात दोन्ही बाजूंना ओढल्यासारखे जाणवते — गोल स्नायुबंध ताणले जात असल्याने.

पाय दुखणे आणि रात्री पायात गोळे येणे या तक्रारी वाढतात. भरपूर पाणी, कॅल्शियमयुक्त आहार आणि झोपण्याआधी पाय ताणून फिरवणे — हे तिन्ही उपयोगी पडतात.

या आठवड्यात काय करायचे

अ‍ॅनोमली स्कॅनची मुदत या आठवड्यापासून सुरू होते आणि बाविसाव्या आठवड्यात संपते. तारीख ठरवली नसेल तर आजच ठरवा. खर्च, अंतर, कामाची सुट्टी, घरचा कार्यक्रम — कोणत्याही कारणाने हा स्कॅन चुकवायचा नाही.

स्कॅनला जाताना काय तयारी करायची ते केंद्राला आधी विचारा — काही ठिकाणी पाणी पिऊन यायला सांगतात, काही ठिकाणी नाही. सैलसर कपडे घाला आणि सोबतच्या माणसाला घेऊन जा.

रोज थोडा वेळ बाळाशी बोला किंवा गाणे म्हणा. यासाठी काहीही विकत घ्यायची गरज नाही — पोटावर हेडफोन लावण्याची तर मुळीच नाही.

डाव्या कुशीवर झोपण्याची सवय पक्की करा. गुडघ्यांमध्ये एक उशी आणि पाठीमागे एक उशी घेतली की रात्र बरीच सोपी जाते.

अठरावा आठवडा: एका नजरेत

या आठवड्यातली महत्त्वाची माहिती एकत्र.

डॉक्टरांना ताबडतोब कधी भेटायचे

रक्तस्राव, पोटात सतत राहणारी तीव्र वेदना, ताप, लघवी करताना जळजळ किंवा योनीमार्गातून पाण्यासारखा स्राव — यांसाठी त्याच दिवशी डॉक्टरांना दाखवा.

तीव्र डोकेदुखी, नजर धूसर होणे किंवा चेहरा-हातांना अचानक सूज — ही रक्तदाबाशी संबंधित गुंतागुंतीची लक्षणे असू शकतात. हा लेख फक्त सर्वसाधारण माहितीसाठी आहे. तो वैयक्तिक वैद्यकीय सल्ल्याची जागा घेऊ शकत नाही. तुमची तब्येत, चालू असलेली औषधे आणि आधीच्या गरोदरपणांचा अनुभव पाहून सल्ला देऊ शकतील ते तुमचे स्त्रीरोगतज्ज्ञ किंवा जवळच्या आरोग्य केंद्रातील डॉक्टरच.

तुमची प्रसूतीची तारीख काढा

शेवटची पाळी सुरू झाल्याचा पहिला दिवस आणि चक्राची लांबी द्या — अपेक्षित प्रसूती तारीख, आज कितवा आठवडा चालू आहे आणि अ‍ॅनोमली स्कॅन कधी करायचा, हे सगळे इथेच दिसेल.

हा फक्त अंदाज आहे — बहुतेक बाळे नेमकी त्या तारखेला जन्माला येत नाहीत. पहिल्या तीन महिन्यांत केलेला स्कॅन याहून अचूक तारीख सांगतो; शेवटी तुमचे डॉक्टर सांगतील तेच खरे.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

प्रश्न: बाळ ऐकते म्हणजे घरातल्या आवाजाचा त्रास होतो का? — रोजचे घरातले आवाज — मिक्सर, टीव्ही, बोलणे, वाहतूक — यांचा काहीही त्रास होत नाही. सतत खूप मोठ्या आवाजाच्या ठिकाणी (उदा. कारखान्यात) काम असेल तर मात्र डॉक्टरांना विचारा.

प्रश्न: पोटावर हेडफोन लावून गाणी ऐकवावीत का? — गरज नाही. आईचा आवाज बाळापर्यंत सर्वात स्पष्ट पोहोचतो. हेडफोनने आवाजाची पातळी अनावश्यक वाढते.

प्रश्न: अ‍ॅनोमली स्कॅनला पाणी पिऊन जावे लागते का? — केंद्रानुसार सूचना बदलतात. आधी फोन करून विचारा; उगाच खूप पाणी पिऊन गेल्याने अस्वस्थ वाटते.

प्रश्न: अठरा आठवडे झाले तरी हालचाल जाणवत नाही? — हे अगदी सामान्य आहे, विशेषतः पहिल्या गरोदरपणात. पहिली हालचाल बाविसाव्या आठवड्यापर्यंत जाणवू शकते. पुढच्या भेटीत डॉक्टरांना सांगून ठेवा.