बाळंतपणानंतर केस का गळतात: प्रत्यक्षात होते काय

प्रत्यक्षात होते काय

प्रत्येक केसाचे स्वतःचे चक्र असते — काही महिने ते वाढते, मग काही आठवडे विश्रांती घेते, आणि मग गळून पडते आणि त्याच जागी नवीन येते. सामान्य स्थितीत डोक्यावरचे साधारण नव्वद टक्के केस वाढत असतात आणि दहा टक्के विश्रांतीच्या टप्प्यात.

म्हणूनच रोज पन्नास ते शंभर केस गळणे सामान्य आहे. ते सतत, थोडे थोडे गळतात, म्हणून लक्षात येत नाहीत.

गरोदरपणात इस्ट्रोजेनचे प्रमाण खूप वाढते आणि ते केसांना वाढीच्या टप्प्यातच धरून ठेवते. म्हणजे गळायच्या वेळेला आलेले केसही गळत नाहीत. गरोदरपणात केस दाट, चमकदार दिसतात ते याच कारणाने.

प्रसूतीनंतर काही दिवसांत इस्ट्रोजेन झपाट्याने खाली येते. आणि जे केस नऊ महिने थांबून राहिले होते ते सगळे एकदम विश्रांतीच्या टप्प्यात जातात, आणि दोन-तीन महिन्यांनी एकत्र गळतात.

म्हणून हे नुकसान नाही — साठलेला हिशोब आहे. नऊ महिन्यांचे न गळलेले केस तीन महिन्यांत गळतात, आणि म्हणून ते भीतिदायक दिसते. वैद्यकीय नाव 'टेलोजेन एफ्लुवियम', आणि तो आजार नाही.

कधी सुरू होते, किती गळते

सर्वात जास्त विचारले जाणारे प्रश्न आणि त्यांची थोडक्यात उत्तरे खाली.

यांतल्या प्रत्येक उत्तरात 'साधारण' हा शब्द आहे, आणि तो मुद्दाम आहे. प्रत्येकीचा अनुभव वेगळा असतो आणि यांतल्या कोणत्याही आकड्याने घाबरून जाण्याचे कारण नाही.

आणि सर्वात महत्त्वाचे — हे सगळ्यांना होत नाही. जवळपास निम्म्या स्त्रियांना लक्षात येण्याइतके गळते; बाकीच्यांचे फार जाणवत नाही. कमी गळले म्हणजे काही चुकले असे नाही.

शस्त्रक्रिया झाली असेल तर जास्त गळते का

थेट कारण म्हणून नाही. संप्रेरकांचा बदल दोन्ही प्रकारच्या प्रसूतीनंतर सारखाच होतो, आणि तोच मुख्य घटक आहे.

पण अप्रत्यक्षपणे काही फरक पडू शकतो. मोठी शस्त्रक्रिया, भूल, रक्त जास्त जाणे आणि नंतरचा जास्त काळ थकवा — या सगळ्यांचा शरीरावर ताण येतो, आणि शारीरिक ताण हा स्वतःच केस गळण्याचे कारण असतो.

म्हणजे शस्त्रक्रिया झालेल्या काही स्त्रियांना जास्त गळते, पण ते कापल्यामुळे नाही — त्याबरोबर आलेल्या इतर गोष्टींमुळे. आणि अनेकींना काहीच जास्त फरक जाणवत नाही.

रक्त जास्त गेले असेल तर हिमोग्लोबिन तपासून घ्या. रक्त कमी असणे हे केस गळण्याचे स्वतंत्र कारण आहे आणि त्यावर उपाय आहे — म्हणून ते तपासणे उपयोगी.

गरोदरपणातच गळत असेल तर ते वेगळे

काही स्त्रियांचे गरोदरपणातच केस गळायला लागतात, आणि हे नेहमीच्या नमुन्यात बसत नाही. गरोदरपणात संप्रेरके केस टिकवून ठेवतात, म्हणून त्याच काळात गळत असेल तर दुसरे कारण शोधावे.

सर्वात नेहमीचे कारण — रक्त कमी असणे. भारतात गरोदर स्त्रियांमध्ये त्याचे प्रमाण खूप जास्त आहे. दुसरे — थायरॉइडचा त्रास, जो गरोदरपणात नव्याने सुरू होऊ शकतो.

तिसरे — पुरेसे न खाणे. उलट्या आणि मळमळीमुळे पहिल्या तिमाहीत नीट जेवण होत नाही, आणि प्रथिनांची कमतरता केसांवर दिसते.

यांतले काहीही असेल तर ते तपासून घेता येते आणि त्यावर उपाय आहे. म्हणून 'गरोदरपणात असे होतेच' असे गृहीत धरू नका — तपासून घ्या.

हे दुसरे काही असण्याची शक्यता कधी

नेहमीचे बाळंतपणानंतरचे गळणे संपूर्ण डोक्यावर सारखे होते. केस विरळ होतात, पण टक्कल पडत नाही आणि जागा दिसत नाहीत.

म्हणून खालच्या गोष्टी दिसल्या तर ते वेगळे कारण असू शकते: एका ठिकाणी गोल टक्कल, डोक्यावर लाल-खवलेदार जागा किंवा खाज, केसांबरोबर भुवया आणि पापण्यांचे केसही गळणे, आणि एक वर्षानंतरही न थांबता चालू राहणे.

याबरोबर इतर लक्षणे असतील तर तीही महत्त्वाची — सतत थकवा, वजनात मोठा बदल, थंडी सहन न होणे, हृदयाची धडधड, नखे ठिसूळ होणे. ही थायरॉइड किंवा रक्त कमी असल्याची चिन्हे असू शकतात.

यांपैकी काही असेल तर तपासून घ्या. काय तपासायचे आणि कोणाकडे जायचे हे स्वतंत्र पानावर सविस्तर आहे.

इतर प्रकारचे केस गळणे — थोडक्यात

गोंधळ टाळण्यासाठी इतर प्रकार थोडक्यात.

टेलोजेन एफ्लुवियम — हेच बाळंतपणानंतरचे. मोठा ताप, शस्त्रक्रिया, तीव्र मानसिक ताण किंवा वजन झपाट्याने उतरणे यानंतरही होते. संपूर्ण डोक्यावर सारखे, आणि तात्पुरते.

अ‍ॅलोपेशिया एरियाटा — डोक्यावर एका जागी गोल, गुळगुळीत टक्कल. हे प्रतिकारशक्तीशी संबंधित आहे आणि त्वचारोगतज्ज्ञांकडे दाखवायचे.

स्त्रियांमधले नमुनेदार केस गळणे — भांगाची रेषा हळूहळू रुंद होत जाते, विशेषतः डोक्याच्या वरच्या भागात. हे आनुवंशिक असते आणि वयाबरोबर वाढते.

ट्रॅक्शन अ‍ॅलोपेशिया — घट्ट वेणी, घट्ट अंबाडा किंवा रोज घट्ट बांधलेले केस यामुळे कपाळाजवळचे केस मागे सरकतात. हे टाळता येते आणि लवकर लक्षात आले तर उलटवताही येते.

बुरशीजन्य संसर्ग — डोक्यावर खवले, खाज, आणि जागोजागी तुटलेले केस. यावर औषध लागते आणि ते लवकर दिले तर कायमचे नुकसान टळते.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

प्रश्न: अंगावर पाजल्यामुळे केस गळतात का? — नाही. हा सर्वात नेहमीचा गैरसमज आहे. केस गळणे संप्रेरकांच्या बदलामुळे होते, दूध पाजण्यामुळे नाही. पाजणे थांबवल्याने ते थांबत नाही.

प्रश्न: दुसऱ्या बाळंतपणानंतरही होईल का? — शक्यता आहे, आणि तेव्हाही तात्पुरतेच असते. काहींना दर वेळी होते, काहींना एकदाच.

प्रश्न: केस कापल्याने गळणे कमी होते का? — गळणे कमी होत नाही, पण कमी केस असल्याने ते कमी दिसते आणि सांभाळायला सोपे जाते. अनेकींना यामुळे मानसिक आधार मिळतो, आणि तेही महत्त्वाचेच.

प्रश्न: तेल लावल्याने थांबेल का? — तेलाने केस मऊ राहतात आणि तुटणे कमी होते, पण मुळापासून गळणे थांबत नाही, कारण त्याचे कारण डोक्याच्या वर नाही, आत आहे. मालिशीने बरे वाटते, आणि तेवढ्यासाठी ती करायला हरकत नाही.