केसांसाठी डॉक्टरांकडे कधी जायचे: सात खुणा आणि कोणाकडे जायचे

धीर आणि लक्ष — दोन्ही लागते

बाळंतपणानंतरचे केस गळणे बहुतेक वेळा आपोआप थांबते आणि त्यासाठी कोणतीही तपासणी लागत नाही. म्हणून पहिला सल्ला धीर धरण्याचा असतो, आणि तो बरोबरच आहे.

पण 'हे सगळ्यांना होते' या वाक्यामागे लपून काही खरी कारणे राहून जातात — विशेषतः थायरॉइड आणि रक्त कमी असणे, जी दोन्ही बाळंतपणानंतर सामान्य आहेत आणि दोन्हींवर सोपा उपाय आहे.

म्हणून खालची यादी. यांतले एकही दिसले तर तपासून घ्या. तपासणीत काही निघाले नाही तर तेच सर्वात चांगले उत्तर.

आणि लक्षात ठेवा — या यादीतल्या बहुतेक गोष्टींना तातडीने धावायची गरज नाही. पुढच्या भेटीत सांगणे पुरेसे. फक्त 'नंतर बघू' असे म्हणत महिने काढू नका.

प्रत्येक खूण काय सांगते

गोल टक्कल — याला अ‍ॅलोपेशिया एरियाटा म्हणतात. जागा गुळगुळीत असते, खवले नसतात, आणि कडा स्पष्ट असतात. हे प्रतिकारशक्तीशी संबंधित आहे आणि यावर उपचार आहेत. लवकर सुरू केले तर चांगले काम करतात.

लाल, खवलेदार जागा किंवा खाज — हे बुरशीजन्य संसर्ग, सोरायसिस किंवा त्वचेचा दुसरा त्रास असू शकतो. यांवर औषध लागते आणि उपचाराशिवाय ते वाढत जाते.

भुवया आणि पापण्यांचे केस गळणे — केसांबरोबर हे गळत असेल तर थायरॉइड तपासून घ्या. थायरॉइड कमी असल्यास भुवयांचे बाहेरचे टोक विरळ होते, आणि ही खूण अनेकदा दुर्लक्षित राहते.

बारा महिन्यांनंतरही चालू — बाळंतपणानंतरचे गळणे या काळात थांबायला हवे. थांबले नसेल तर कारण दुसरे आहे आणि ते शोधावे लागते.

सोबतची इतर लक्षणे — सतत थकवा, थंडी सहन न होणे, बद्धकोष्ठ, कोरडी त्वचा हे थायरॉइड कमी असल्याचे; तर धडधड, वजन उतरणे, घाम, चिडचिड हे थायरॉइड जास्त असल्याचे. दोन्हीत केस गळतात.

भांग रुंद होणे — नेहमीचे बाळंतपणानंतरचे गळणे संपूर्ण डोक्यावर सारखे होते. फक्त भांगाजवळ आणि डोक्याच्या वरच्या भागात विरळ होत असेल तर ते वेगळ्या प्रकारचे आहे आणि त्यावर वेगळे उपचार आहेत.

कोणाकडे जायचे

पहिली भेट — जनरल फिजिशियन किंवा तुमचे प्रसूतितज्ज्ञ. बहुतेक कारणे इथेच सापडतात आणि इथेच सुटतात.

ते साधारण या तपासण्या सांगतील: संपूर्ण रक्तचित्र, हिमोग्लोबिन, फेरिटिन (शरीरातल्या लोहाचा साठा), थायरॉइडसाठी टीएसएच, आणि गरज वाटल्यास ब-१२ आणि ड जीवनसत्त्व.

फेरिटिन ही तपासणी विशेष महत्त्वाची आहे आणि ती अनेकदा वगळली जाते. हिमोग्लोबिन सामान्य असूनही शरीरातला लोहाचा साठा कमी असू शकतो, आणि केसांवर परिणाम त्या साठ्यामुळे होतो.

त्वचारोगतज्ज्ञांकडे कधी — टक्कल, खवले, खाज, किंवा भांग रुंद होणे असेल तर. तेच डोक्याची त्वचा जवळून तपासतात आणि गरज पडली तर लहानसा नमुना घेतात.

शासकीय मार्ग — जिल्हा रुग्णालयात आणि शासकीय वैद्यकीय महाविद्यालयात त्वचारोग विभाग असतो आणि तपासण्या कमी खर्चात होतात. खासगी क्लिनिकमधल्या महागड्या 'हेअर ट्रीटमेंट' पॅकेजकडे जाण्याआधी इथे जा.

आणि केसांच्या दुकानांतल्या किंवा सलूनमधल्या 'तपासणी' वर विश्वास ठेवू नका. डोक्याच्या त्वचेचा कॅमेऱ्याने फोटो काढून महागडे उपचार विकणे हा व्यवसाय आहे, निदान नाही.

पीआरपी, मेसोथेरपी आणि तत्सम उपचार सुचवले जातील. यांतल्या काहींना काही परिस्थितींत आधार आहे, पण बाळंतपणानंतरच्या तात्पुरत्या गळण्यासाठी त्यांची गरज नसते. आधी कारण शोधा, मग उपचार.

आणि दूध पाजत असाल तर ते डॉक्टरांना आधीच सांगा — काही औषधे आणि उपचार त्या काळात टाळावे लागतात.

मनःस्थितीबद्दलही बोला

हे यादीतले सातवे कारण आहे आणि ते सर्वात कमी सांगितले जाते. केस गळणे हे फक्त शारीरिक नाही — ते रोज आरशात दिसते, आणि आधीच थकलेल्या, बदललेल्या शरीराबद्दल वाईट वाटत असताना ते जास्त जड जाते.

अनेक स्त्रियांसाठी केस गळणे हेच बाळंतपणानंतरच्या नैराश्याचे पहिले बोलले जाणारे लक्षण असते. 'मला उदास वाटते' असे सांगणे कठीण जाते; 'माझे केस गळतात' असे सांगणे सोपे.

म्हणून डॉक्टरांकडे गेल्यावर मनःस्थितीबद्दलही बोला. दोन आठवड्यांहून जास्त काळ उदास वाटत असेल, कशातच रस वाटत नसेल, किंवा सतत रडू येत असेल — तर तेही सांगा.

आणि हे लक्षात ठेवा की केसांची काळजी 'फालतू' नाही. स्वतःच्या दिसण्याबद्दल वाईट वाटणे हे खरे असते आणि ते बोलण्यासारखे असते.

डॉक्टरांकडे गेल्यावर काय होते

भेट कशी असेल हे माहीत असले की जायला सोपे जाते.

आधी प्रश्न — प्रसूती कधी झाली, गळणे कधी सुरू झाले, आधी असे झाले होते का, घरात कोणाला केस गळण्याचा त्रास आहे का, कोणती औषधे चालू आहेत, आणि जेवण कसे होते.

मग डोक्याची तपासणी. डॉक्टर डोक्याची त्वचा पाहतात, केस हलके ओढून पाहतात (यालाच 'पुल टेस्ट' म्हणतात — काही केस सहज निघाले तर ते गळण्याच्या टप्प्यात आहेत), आणि विरळ भागाचा नमुना पाहतात.

मग रक्ततपासणी. निकाल दोन-तीन दिवसांत येतो.

निकालानुसार उपचार — लोह कमी असेल तर गोळ्या, थायरॉइडचा त्रास असेल तर त्याचे औषध, त्वचेचा त्रास असेल तर मलम. आणि काहीच निघाले नाही तर 'हे तात्पुरते आहे, थांबेल' असा दिलासा, जो आता आधाराने आलेला असतो.

जाताना सोबत काय न्यायचे: आधीच्या तपासण्यांचे अहवाल, चालू औषधांची यादी, आणि शक्य असेल तर दोन-तीन महिन्यांपूर्वीचा एक फोटो. बदल दाखवायला फोटोसारखे दुसरे काही नाही.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

प्रश्न: दूध पाजत असताना तपासण्या करता येतात का? — हो. रक्ततपासणीचा दुधावर काहीही परिणाम होत नाही. उपचारांबाबत मात्र डॉक्टरांना पाजत असल्याचे सांगा.

प्रश्न: लोहाच्या गोळ्या स्वतःहून सुरू करू का? — नको. गरज नसताना घेतलेले लोह पोट बिघडवते आणि काही स्थितींत हानिकारक ठरते. आधी तपासणी करा.

प्रश्न: केसांसाठीच्या जीवनसत्त्वांच्या गोळ्या घ्याव्यात का? — कमतरता असेल तरच उपयोगी. कमतरता नसताना त्या घेतल्याने केस वाढत नाहीत, आणि काही जीवनसत्त्वे जास्त झाल्यास उलट केस गळतात.

प्रश्न: निकाल सगळे सामान्य आले तर पुढे काय? — मग ते नेहमीचे बाळंतपणानंतरचे गळणे आहे आणि ते वेळेवर थांबेल. त्या दिलाशासाठीही तपासणी करून घेणे योग्यच.

हा लेख फक्त सर्वसाधारण माहितीसाठी आहे. तुमची तब्येत पाहून सल्ला देऊ शकतील ते तुमचे डॉक्टरच.