केसांची उत्पादने: काय काम करते, काय नाही

हे काय करतात आणि काय करत नाहीत

दुकानात आणि जाहिरातींत जे मिळते त्यांतले बहुतेक 'केस गळणे थांबवते' असा दावा करतात. तो दावा या परिस्थितीत खरा असू शकत नाही, कारण गळणे डोक्याच्या वर नाही — आत, संप्रेरकांच्या पातळीवर होते.

पण याचा अर्थ ही उत्पादने निरुपयोगी असा नाही. ती वेगळे काम करतात — तुटणे कमी करतात, केस मऊ ठेवतात, आणि टाळू निरोगी ठेवतात. ते काम खरे आहे, फक्त ते वेगळे आहे.

खालचा तक्ता प्रत्येकाचे खरे काम आणि खोटा दावा वेगळा करतो.

शाम्पू आणि तेल

शाम्पू सौम्य असावा आणि तो टाळूवर लावावा — टोकांना नाही. टोके शाम्पू खाली वाहताना आपोआप धुतली जातात, आणि थेट लावली तर कोरडी होतात.

किती वेळा — आठवड्यातून दोन-तीन वेळा बहुतेकींना पुरते. पण आपल्याकडे उन्हाळ्यात घाम आणि धूळ जास्त असते, आणि तेल लावायची सवय असते; अशा वेळी जास्त वेळा धुवावे लागते आणि त्यात काहीच चुकीचे नाही. टाळू घाण राहिली तर कोंडा आणि खाज वाढते, आणि तेच जास्त नुकसान करते.

'केस धुतल्याने जास्त गळतात' हा गैरसमज नेहमीचा आहे. धुताना दिसणारे केस आधीच गळायच्या टप्प्यात होते; न धुतल्याने ते डोक्यावरच राहतात आणि नंतर एकदम गळतात. धुणे कमी करू नका.

तेल — खोबरेल, बदाम, तिळाचे. आठवड्यातून एक-दोन वेळा, धुण्याच्या तासभर आधी. मालिश हलक्या बोटांनी, नखांनी नाही.

आणि तेल रात्रभर ठेवून झोपणे प्रत्येकीला मानवत नाही. कोंडा किंवा खाज होत असेल तर तेल कमी वेळ ठेवा; तेल टाळूवर जास्त वेळ राहिले की काहींना बुरशी वाढते.

मिनॉक्सिडिल — पाजताना नको

मिनॉक्सिडिल हे केसांसाठीचे सर्वात जास्त अभ्यासलेले औषध आहे आणि काही प्रकारच्या केस गळण्यात ते खरोखर काम करते.

पण बाळंतपणानंतरच्या तात्पुरत्या गळण्यासाठी त्याची गरज नसते — ते गळणे आपोआप थांबते.

आणि सर्वात महत्त्वाचे — अंगावर पाजत असताना ते वापरू नये. ते त्वचेतून शोषले जाते आणि दुधात जाऊ शकते. पाजणे थांबवल्यावर, आणि डॉक्टरांच्या सल्ल्यानेच.

आणखी एक गोष्ट माहीत असावी — मिनॉक्सिडिल सुरू केल्यावर पहिल्या काही आठवड्यांत केस जास्त गळतात. हे अपेक्षित आहे, पण ते माहीत नसेल तर घाबरून ते बंद केले जाते.

आणि ते सुरू केले की चालू ठेवावे लागते. थांबवल्यावर मिळालेला फायदा काही महिन्यांत निघून जातो. म्हणून सुरू करण्याआधी हे लक्षात घ्या.

रंग, केराटिन, आणि हेअर स्पा

केसांना रंग लावणे — गळण्याच्या टप्प्यात टाळलेले बरे. रंगाने केस गळत नाहीत, पण ते कोरडे आणि ठिसूळ होतात आणि आधीच नाजूक असलेले केस जास्त तुटतात.

अंगावर पाजत असताना रंग लावता येतो का — रंगातले घटक त्वचेतून फार कमी प्रमाणात शोषले जातात आणि दुधात जाणारे प्रमाण नगण्य मानले जाते. तरी सावधगिरी म्हणून टाळूला न लागणारे प्रकार निवडा, हवेशीर जागी करा, आणि हातमोजे वापरा.

केराटिन आणि स्मूदनिंग — यांत उष्णता आणि रसायने दोन्ही असतात, आणि काही प्रकारांत फॉर्मॅल्डिहाइड सुटते. गरोदरपणात आणि पाजताना हे टाळा; एरवीही या टप्प्यात नको.

हेअर स्पा — बहुतेक ठिकाणी हा तेल-मालिश आणि कंडिशनरचा प्रकार असतो, आणि तो निरुपद्रवी आहे. फक्त त्याने गळणे थांबते असा दावा केला जात असेल तर तो खोटा आहे.

आणि सलूनमध्ये मिळणारी 'हेअर ट्रीटमेंट' पॅकेजेस — या काळात नको. काही महिन्यांनी गळणे आपोआप थांबते, आणि मग त्या उपचारांचे श्रेय त्यांना दिले जाते.

कठीण पाण्याचा किती संबंध

मराठवाड्यात, विदर्भात आणि अनेक ठिकाणी बोअरवेलचे पाणी कठीण असते — त्यात कॅल्शियम आणि मॅग्नेशियमचे क्षार जास्त. आणि 'इथले पाणी वाईट म्हणून केस गळतात' असे सर्रास म्हटले जाते.

यात अर्धसत्य आहे. कठीण पाण्याने केस रुक्ष होतात, त्यांच्यावर थर बसतो, गुंता होतो, आणि विंचरताना जास्त तुटतात. हे खरे आहे आणि ते जाणवतेही.

पण कठीण पाण्याने केस मुळापासून गळत नाहीत. बाळंतपणानंतरचे गळणे संप्रेरकांचे आहे, आणि पाणी बदलले तरी ते थांबणार नाही.

करता येण्याजोगे — शेवटी एका मगात साध्या पाण्यात थोडे लिंबू पिळून किंवा व्हिनेगर घालून केस धुवा; त्याने क्षारांचा थर निघतो. कंडिशनर वापरा. आणि खूप त्रास होत असेल तर नळाला बसवायचा फिल्टर मिळतो.

आणि पाण्याला दोष देऊन खरे कारण तपासायचे राहू नये, एवढेच लक्षात ठेवा.

टाळूकडे लक्ष द्या

केसांकडे सगळे लक्ष जाते आणि टाळू दुर्लक्षित राहते. पण केस टाळूतून येतात, आणि टाळू निरोगी नसेल तर नवीन केस नीट येत नाहीत.

कोंडा — पांढरे खपले आणि खाज. सौम्य कोंड्यासाठी नियमित धुणे पुरते; जास्त असेल तर औषधी शाम्पू लागतो. आठवड्यातून दोनदा, दहा मिनिटे ठेवून धुवा.

खाज आणि लालसरपणा — तेल जास्त वेळ ठेवल्याने, घाम साचल्याने, किंवा बुरशीमुळे. आठवडाभरात सुधारले नाही तर दाखवा.

आणि टाळूवर फोड, खपल्या किंवा दुर्गंध असेल तर तो संसर्ग असू शकतो. त्यावर घरगुती उपाय करत बसू नका — त्यावर औषध आहे आणि लवकर दिले तर कायमचे नुकसान टळते.

टाळूची मालिश रक्तप्रवाह वाढवते आणि बरे वाटते. ती करा — पण नखांनी नाही, बोटांच्या टोकांनी.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

हा लेख फक्त सर्वसाधारण माहितीसाठी आहे. तुमची तब्येत पाहून सल्ला देऊ शकतील ते तुमचे डॉक्टर किंवा जवळच्या आरोग्य केंद्रातील कर्मचारीच.