गरोदरपणात अननस चालतो का: ब्रोमेलिनची खरी गोष्ट

रात्री अकरा वाजता आलेला एक संदेश

कुटुंबाच्या ग्रुपवर एक संदेश येतो. सोबत एक चित्र, आणि खाली यादी — गरोदरपणात हे खाऊ नका. त्या यादीत पपई असते, अननस असतो, तीळ असतात, आणि कधी कधी वांगेही.

मग आठवते की काल दुपारीच अननसाच्या दोन फोडी खाल्ल्या होत्या. आणि पुढचे दोन तास फोनवर शोधण्यात जातात, ज्यात प्रत्येक संकेतस्थळ वेगळे सांगते.

म्हणून प्रश्न नीट मांडूया. अननसात ब्रोमेलिन नावाचे एक द्रव्य आहे हे खरे. ते प्रथिने तोडते हे खरे. आणि प्रयोगशाळेत ते गर्भाशयाच्या तोंडावर परिणाम करू शकते असेही म्हटले जाते.

पण या तीन खऱ्या गोष्टींपासून 'अननस खाल्ला तर गर्भपात होतो' या निष्कर्षापर्यंत जाणारी उडी फार मोठी आहे, आणि तीच इथे तपासायची आहे.

ब्रोमेलिन म्हणजे काय

ब्रोमेलिन हे अननसात नैसर्गिकरीत्या असणारे विकर आहे. ते प्रथिने तोडते — म्हणूनच अननस खाल्ल्यावर जिभेला थोडे झोंबते, आणि म्हणूनच मांस मऊ करण्यासाठी अननसाचा रस वापरतात.

ब्रोमेलिनचे प्रमाण फळाच्या वेगवेगळ्या भागांत वेगळे असते. सर्वात जास्त गाभ्यात आणि देठाजवळ, आणि आपण खातो त्या गरात सर्वात कमी.

आणि सर्वात महत्त्वाचा मुद्दा — खाल्लेले ब्रोमेलिन जठरातल्या आम्लात आणि पचनसंस्थेत मोडून जाते. ते रक्तात मिसळून गर्भाशयापर्यंत पोहोचत नाही, किंवा पोहोचले तरी इतक्या कमी प्रमाणात की काहीही परिणाम होत नाही.

प्रयोगशाळेतले प्रयोग शुद्ध, केंद्रित ब्रोमेलिन थेट पेशींवर टाकून केलेले असतात. एका वाटी अननसातून तेवढे ब्रोमेलिन शरीरात जाणे शक्य नाही — त्यासाठी कित्येक किलो गाभा खावा लागेल.

दावा आणि पुरावा यांच्यातले अंतर

खालचा तक्ता नेहमी सांगितल्या जाणाऱ्या गोष्टी आणि प्रत्यक्षात माहीत असलेल्या गोष्टी शेजारी शेजारी ठेवतो.

एक गोष्ट आधीच स्पष्ट करू — 'पुरावा नाही' म्हणजे 'सुरक्षित असल्याची हमी' नाही. पण गरोदर स्त्रियांवर मुद्दाम प्रयोग करता येत नाहीत, म्हणून बहुतेक अन्नपदार्थांबाबत निर्णायक अभ्यास कधीच होणार नाही. अशा वेळी वापरात असलेली शहाणपणाची कसोटी अशी — शतकानुशतके लाखो स्त्रिया हे खात आल्या आहेत का, आणि त्याचा काही नमुना दिसतो का.

अननसाच्या बाबतीत उत्तर स्पष्ट आहे. अननस पिकवणाऱ्या आणि रोज खाणाऱ्या प्रदेशांत गर्भपाताचे प्रमाण जास्त असल्याचा कोणताही नमुना दिसत नाही.

अननसात खरोखर लक्ष देण्यासारखे काय

अननसाबद्दल खऱ्या चार गोष्टी आहेत आणि त्या गर्भपाताशी संबंधित नाहीत.

पहिली — तो आम्ल आहे. गरोदरपणात छातीत जळजळ आणि आम्लपित्त आधीच त्रास देत असते, आणि रिकाम्या पोटी अननस खाल्ल्याने ते वाढते. जेवणानंतर आणि थोड्या प्रमाणात खा.

दुसरी — जास्त खाल्ल्याने तोंड आणि जीभ झोंबते, आणि काहींना जुलाब होतात. हा ब्रोमेलिनचा स्थानिक परिणाम आहे आणि तो निरुपद्रवी असला तरी त्रासदायक.

तिसरी — काहींना अननसाची ॲलर्जी असते. तोंडाला खाज, ओठ सुजणे, अंगावर गांधी — यांपैकी काही झाले तर थांबा आणि दाखवा.

चौथी आणि सर्वात महत्त्वाची — रस्त्यावर कापून ठेवलेला अननस टाळा. उघड्यावर, माश्या बसलेला, बर्फात ठेवलेला कापलेला अननस हा गरोदरपणात खरा धोका आहे — पण तो ब्रोमेलिनमुळे नाही, दूषित पाण्यामुळे. घरी आणून, स्वच्छ धुऊन, स्वतः कापून खा.

अननसाचे फायदे

अननस टाळण्याची शिफारस करण्याआधी तो देतो काय हेही पाहायला हवे.

क जीवनसत्त्व भरपूर, आणि ते लोह शोषून घ्यायला मदत करते. गरोदरपणात लोहाच्या गोळ्या घेत असाल तर त्यांच्याबरोबर क जीवनसत्त्व असलेले फळ खाणे उपयोगी पडते.

तंतुमय पदार्थ आणि पाण्याचे प्रमाण चांगले — आणि गरोदरपणातला बद्धकोष्ठ हा सर्वात नेहमीचा त्रास आहे.

मँगनीज, ब जीवनसत्त्वे, आणि तुलनेने कमी कॅलरी. गोड खावेसे वाटते तेव्हा मिठाईऐवजी अननस हा स्पष्टपणे चांगला पर्याय आहे.

म्हणजे निष्कर्ष असा — दिवसातून एक वाटी ताजा, स्वच्छ अननस बहुतेक गरोदर स्त्रियांसाठी ठीक आहे. आम्लपित्ताचा त्रास होत असेल तर कमी करा; ॲलर्जी असेल तर टाळा. आणि कोणत्याही एका फळावर भर देऊ नका — विविधता हाच आहाराचा खरा नियम.

घरच्या घरी प्रसूती सुरू करायचा प्रयत्न करू नका

मुदत भरत आली की उलट प्रश्न सुरू होतो — 'अननस खाल्ला तर कळा सुरू होतील का?' उत्तर नाही असे आहे. अननस, तिखट जेवण, एरंडेल तेल, गरम पाण्याची पिशवी — यांतले काहीही मुदत भरलेली प्रसूती सुरू करत नाही.

एरंडेल तेलाबद्दल विशेष सावधगिरी. ते घेतल्याने तीव्र जुलाब होतात, शरीरातले पाणी कमी होते, आणि पोटात कळा सुरू होतात — पण त्या प्रसूतीच्या कळा नसतात. काही ठिकाणी हा उपाय अजूनही सांगितला जातो; तो करू नका.

जुन्या पद्धतींपैकी काही तर धोकादायक आहेत — कोणतीही झाडपाला औषधे, आतून घातले जाणारे पदार्थ, किंवा दाईकडून पोटावर दाब देऊन घेणे. यांनी गर्भाशय फाटण्यापर्यंत गोष्ट जाऊ शकते.

मुदत उलटली असेल तर डॉक्टरांकडे जा. सदतिसाव्या आठवड्यानंतरची प्रसूती 'टर्म' मानली जाते (३९ ते ४१ आठवडे म्हणजे 'फुल टर्म'), आणि गरज पडली तर रुग्णालयात सुरक्षित पद्धतीने कळा सुरू करता येतात.

यादीतल्या इतर पदार्थांबद्दल थोडक्यात

त्याच संदेशातल्या इतर नावांबद्दलही तोच प्रश्न पडतो, म्हणून थोडक्यात.

कच्ची किंवा अर्धकच्ची पपई — इथे मात्र सावधगिरी रास्त आहे. कच्च्या पपईतल्या चिकात असणारे द्रव्य गर्भाशयाच्या आकुंचनाशी जोडले गेले आहे, आणि प्राण्यांवरच्या अभ्यासात त्याचे संकेत आहेत. पूर्ण पिकलेली, लालसर पपई मात्र प्रमाणात चालते.

तीळ — प्रमाणात खाल्ल्याने अडचण नाही. तिळात कॅल्शियम आणि लोह चांगले असते. तिळाचे लाडू रोज खाऊ नका एवढेच.

केशर, बदाम, तूप — यांतल्या कशानेही बाळाचा रंग किंवा बुद्धी ठरत नाही. हे पदार्थ पौष्टिक आहेत, पण त्यांच्याभोवतीच्या कथा तेवढ्या खऱ्या नाहीत.

आणि खरोखर टाळायच्या गोष्टी वेगळ्याच आहेत — कच्चे किंवा अर्धकच्चे मांस आणि अंडी, न उकळलेले दूध, बाहेरचे कापून ठेवलेले फळ, दारू, तंबाखू, मावा आणि गुटखा. या यादीबद्दल मात्र कोणी संदेश पाठवत नाही.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न