गरोदरपण सदतिसावा आठवडा: 'शो' म्हणजे काय, आणि 'लवकरची मुदत' म्हणजे काय

सकाळी स्वच्छतागृहात एक भीती — 'हे काय आहे?'

सकाळी स्वच्छतागृहात जाडसर, बुळबुळीत, कधी गुलाबी छटा असलेला स्राव दिसतो. आणि पहिली प्रतिक्रिया घाबरण्याची असते.

बहुतेक वेळा तो म्यूकस प्लग असतो — गर्भाशयमुखावर पूर्ण गरोदरपणभर बसलेला चिकट बूच, जो आत संसर्ग जाऊ नये म्हणून तिथे असतो. गर्भाशयमुख मऊ होऊन उघडायला लागले की तो सुटतो.

त्यात रक्ताच्या हलक्या छटा असतील तर त्याला 'शो' म्हणतात. हे प्रसूती जवळ येत असल्याचे लक्षण आहे — पण ते घड्याळ नाही. काहींना काही तासांत कळा येतात, काहींना आठवडाभरानेही नाही.

या आठवड्यात तुमचे बाळ

बाळाचे वजन सुमारे २.९ किलो आणि लांबी सुमारे ४८ सेंटिमीटर.

जन्मानंतर लगेच लागणाऱ्या तीन गोष्टींचा सराव बाळ गर्भाशयातच करते आहे — श्वासाच्या हालचाली, चोखणे आणि गिळणे. या तिन्हींचा ताळमेळ बसणे हेच जन्मानंतर दूध पिण्यासाठी लागते.

फुप्फुसे आणि मेंदू अजूनही परिपक्व होत आहेत. मेंदूची वाढ ३७ ते ४० आठवड्यांदरम्यान लक्षणीय होते — म्हणूनच वैद्यकीय कारण नसताना प्रसूती आधी घडवून आणणे टाळावे.

तुमच्या शरीरात होणारे बदल

ओटीपोटात दाब, वारंवार लघवी, पाठदुखी आणि तुटलेली झोप — हे सगळे चालू. ब्रॅक्स्टन हिक्स आता जोरदार वाटतात आणि खऱ्या कळा वाटू शकतात.

म्यूकस प्लग सुटू शकतो. तो एकदम एका गठ्ठ्याने किंवा काही दिवसांत थोडा थोडा सुटतो. दोन्ही सामान्य.

थकवा वाढतो पण त्याच वेळी काहींना अचानक ऊर्जा येते आणि घर आवरण्याची, कपाट लावण्याची इच्छा होते. अशा वेळी शक्ती वाचवा — पुढे तिची गरज लागणार आहे.

या आठवड्यात काय करायचे

म्यूकस प्लग सुटला तर घाबरू नका आणि लगेच रुग्णालयात धावू नका. पुढच्या भेटीत सांगा. पण त्यासोबत पाणी गळत असेल, भरपूर रक्त जात असेल किंवा नियमित कळा येत असतील तर मात्र लगेच जा.

कळांचा हिशोब ठेवायला शिका. कळ सुरू होते त्या क्षणी वेळ नोंदवा आणि पुढच्या कळेच्या सुरुवातीपर्यंतचे अंतर मोजा — रुग्णालयात हाच आकडा विचारला जातो.

रोजची लाथांची मोजणी चालू ठेवा आणि दर आठवड्याची तपासणी चुकवू नका.

'चांगला दिवस' किंवा 'चांगला मुहूर्त' पाहून प्रसूतीची तारीख ठरवायचा दबाव आला तर तो नाकारा. वैद्यकीय कारण नसताना ३९ आठवड्यांच्या आधी प्रसूती घडवून आणणे बाळासाठी चांगले नाही — शेवटच्या आठवड्यांत फुप्फुसे आणि मेंदू दोन्ही परिपक्व होत असतात.

आठवड्यांचा अर्थ: लवकरची मुदत ते मुदत उलटलेली

३७ आठवड्यांनंतरचा प्रत्येक आठवडा वैद्यकीय भाषेत वेगळा मानला जातो. फरक हा आहे.

डॉक्टरांना ताबडतोब कधी भेटायचे

पाणमोट फुटली — विशेषतः जाणारे पाणी हिरवट किंवा तपकिरी असेल तर — कोणत्याही प्रमाणातला रक्तस्राव, बाळाची हालचाल कमी होणे, किंवा दोन कळांमधेही न थांबणारी वेदना: यांपैकी काहीही असेल तर घड्याळाकडे न पाहता लगेच रुग्णालयात जा.

तसेच तीव्र डोकेदुखी, नजर धूसर होणे, पोटाच्या वरच्या भागात दुखणे किंवा अचानक मोठी सूज. हा लेख फक्त सर्वसाधारण माहितीसाठी आहे. तो वैयक्तिक वैद्यकीय सल्ल्याची जागा घेऊ शकत नाही. तुमची तब्येत, चालू असलेली औषधे आणि आधीच्या गरोदरपणांचा अनुभव पाहून सल्ला देऊ शकतील ते तुमचे स्त्रीरोगतज्ज्ञ किंवा जवळच्या आरोग्य केंद्रातील डॉक्टरच.

तुमची प्रसूतीची तारीख काढा

शेवटची पाळी सुरू झाल्याचा पहिला दिवस आणि चक्राची लांबी द्या — अपेक्षित प्रसूती तारीख, आज कितवा आठवडा चालू आहे आणि अ‍ॅनोमली स्कॅन कधी करायचा, हे सगळे इथेच दिसेल.

हा फक्त अंदाज आहे — बहुतेक बाळे नेमकी त्या तारखेला जन्माला येत नाहीत. पहिल्या तीन महिन्यांत केलेला स्कॅन याहून अचूक तारीख सांगतो; शेवटी तुमचे डॉक्टर सांगतील तेच खरे.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

प्रश्न: म्यूकस प्लग सुटल्यावर किती दिवसांत प्रसूती होते? — नक्की सांगता येत नाही. काहींना काही तासांत कळा येतात, काहींना आठवडाभरानेही नाही. ते प्रसूती जवळ येत असल्याचे लक्षण आहे, वेळापत्रक नाही.

प्रश्न: म्यूकस प्लग सुटल्यावर अंघोळ करता येईल का, बाहेर जाता येईल का? — शॉवरखाली अंघोळ करता येते आणि नेहमीची कामेही करता येतात. मात्र टबमध्ये बसून अंघोळ करणे टाळा.

प्रश्न: ३७ आठवडे झाले आहेत — आत्ताच प्रसूती करून घेऊ का? — वैद्यकीय कारण असेल तरच. मुहूर्त पाहून किंवा सोयीसाठी आधी प्रसूती करणे टाळावे; ३७ ते ४० आठवड्यांदरम्यान बाळाच्या मेंदूची आणि फुप्फुसांची वाढ चालूच असते.

प्रश्न: मला अजून चीक गळत नाही — दूध कमी येईल का? — नाही. गरोदरपणात चीक गळणे काहींना होते, काहींना नाही, आणि त्याचा पुढे दूध किती येईल याच्याशी काहीही संबंध नाही.