गरोदरपण अकरावा आठवडा: NT स्कॅनची वेळ — मुदत, तपासण्या आणि बाळाची वाढ

अकरावा आठवडा: आता कॅलेंडरवरची एक तारीख महत्त्वाची

गरोदरपणातल्या बहुतेक गोष्टींना मुदत नसते — आठवडाभर उशिरा केले तरी चालते. NT स्कॅन हा त्याला अपवाद आहे.

तो फक्त अकराव्या आठवड्यापासून तेराव्या आठवड्याच्या सहाव्या दिवसापर्यंतच करता येतो. ती मुदत उलटली की तो पर्याय कायमचा बंद होतो — पुन्हा करता येत नाही.

म्हणून या आठवड्यात एक काम आहे: स्कॅन केंद्रात फोन करून तारीख ठरवून टाका. सुट्ट्या, गर्दी किंवा 'पुढच्या आठवड्यात बघू' यांमुळे ही मुदत हुकलेल्या केसेस दर वर्षी दिसतात.

या आठवड्यात तुमचे बाळ

बाळाची लांबी ४ ते ५ सेंटिमीटर — एका अंजिराएवढी. डोके अजूनही शरीराच्या जवळपास निम्मे आहे, पण शरीर वेगाने भरून येते आहे.

हाडे घट्ट होत आहेत आणि नखे तयार होत आहेत. केसांची मुळेही त्वचेखाली उमटायला लागली आहेत.

बाळ आता उघडझाप करते, हात-पाय ताणते, कधी गुडघे पोटाशी घेते. डायाफ्रामच्या हालचालीमुळे उचकीसारख्या हालचालीही होतात. यातले काहीही तुम्हाला अजून जाणवत नाही.

तुमच्या शरीरात होणारे बदल

अनेकींना या आठवड्यात मळमळ ओसरायला लागते आणि हरवलेली ऊर्जा परत यायला लागते. काहींसाठी ती अजून तेरा-चौदाव्या आठवड्यापर्यंत रेंगाळते — दोन्ही सामान्य.

रक्ताचे प्रमाण वाढत असल्याने काहींना हलकी चक्कर येते, विशेषतः पटकन उठल्यावर. हळू उठा, जास्त वेळ उपाशी राहू नका आणि भरपूर पाणी प्या.

लघवीला वारंवार जावे लागते आणि योनीमार्गातून पांढरा, वासरहित स्राव वाढतो — दोन्ही सामान्य. स्रावाला दुर्गंधी असेल, खाज असेल किंवा तो हिरवट-पिवळा असेल तर मात्र दाखवा.

या आठवड्यात काय करायचे

NT स्कॅनची तारीख ठरवा. या स्कॅनमध्ये बाळाच्या मानेमागच्या त्वचेखालील द्रवाची जाडी मोजली जाते. सोबत डबल मार्कर रक्ततपासणी केली जाते आणि दोन्ही एकत्र करून एक शक्यतेचा अंदाज दिला जातो.

इथे एक गोष्ट आधीच समजून घ्या: हा अंदाज आहे, निदान नाही. 'हाय रिस्क' असा अहवाल म्हणजे बाळाला काहीतरी आहे असे नव्हे — त्याचा अर्थ पुढची, अधिक निश्चित तपासणी करून पाहावी एवढाच.

टिटॅनसची लस (TT/Td) भारतीय वेळापत्रकानुसार घ्या — दोन मात्रा किंवा एक बूस्टर, तुमच्या माता-बाल संरक्षण कार्डावर लिहिल्याप्रमाणे. डॉक्टर वेळ सांगतील.

दर महिन्याच्या ९ तारखेला सरकारी आरोग्य केंद्रांत PMSMA अंतर्गत मोफत तपासणी शिबिर असते — तपासणी, रक्ततपासणी आणि तज्ज्ञांचा सल्ला. खासगी रुग्णालयाचा खर्च झेपत नसेल तर हा मार्ग देशभर उपलब्ध आहे.

११ ते १४ आठवड्यांत कोणती तपासणी, कधी

या टप्प्यावरच्या तपासण्या आणि त्यांच्या मुदती एका तक्त्यात.

डॉक्टरांना ताबडतोब कधी भेटायचे

कोणत्याही प्रमाणातला रक्तस्राव, पोटात सतत राहणारी तीव्र वेदना, ताप, लघवी करताना जळजळ, किंवा योनीमार्गातून पाण्यासारखा स्राव — यांसाठी त्याच दिवशी डॉक्टरांना भेटा.

तीव्र डोकेदुखी, नजर धूसर होणे किंवा चेहरा-हात यांना अचानक सूज — हेही वाट पाहण्यासारखे नाही. हा लेख फक्त सर्वसाधारण माहितीसाठी आहे. तो वैयक्तिक वैद्यकीय सल्ल्याची जागा घेऊ शकत नाही. तुमची तब्येत, चालू असलेली औषधे आणि आधीच्या गरोदरपणांचा अनुभव पाहून सल्ला देऊ शकतील ते तुमचे स्त्रीरोगतज्ज्ञ किंवा जवळच्या आरोग्य केंद्रातील डॉक्टरच.

तुमची प्रसूतीची तारीख काढा

शेवटची पाळी सुरू झाल्याचा पहिला दिवस आणि चक्राची लांबी द्या — अपेक्षित प्रसूती तारीख, आज कितवा आठवडा चालू आहे आणि अ‍ॅनोमली स्कॅन कधी करायचा, हे सगळे इथेच दिसेल.

हा फक्त अंदाज आहे — बहुतेक बाळे नेमकी त्या तारखेला जन्माला येत नाहीत. पहिल्या तीन महिन्यांत केलेला स्कॅन याहून अचूक तारीख सांगतो; शेवटी तुमचे डॉक्टर सांगतील तेच खरे.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

प्रश्न: NT स्कॅन करायलाच हवा का? — तो सक्तीचा नाही, पण जोरदार शिफारस केलेला आहे. तो गुणसूत्रांशी संबंधित काही स्थितींची शक्यता आधीच सांगतो आणि त्यामुळे पुढचे नियोजन करता येते.

प्रश्न: अहवालात 'हाय रिस्क' आले तर बाळाला नक्की काहीतरी आहे का? — नाही. तो फक्त शक्यतेचा अंदाज असतो, निदान नाही. अशा वेळी NIPT किंवा अ‍ॅम्निओसेंटेसिससारखी अधिक निश्चित तपासणी सुचवली जाते. 'हाय रिस्क' आलेल्या बहुतेक बाळांना काहीच नसते.

प्रश्न: स्कॅन करताना मुलगा की मुलगी विचारता येईल का? — विचारायचे नाही आणि सांगितलेही जाणार नाही. PCPNDT कायद्यानुसार ते तपासणे, सांगणे आणि विचारणे — तिन्ही अडचणीचे आहे. हा कायदा स्त्रीभ्रूणहत्या रोखण्यासाठी आणला गेला आहे.

प्रश्न: लोहाच्या गोळीने मलावरोध होतो, ती थांबवू का? — थांबवू नका. पाणी वाढवा, पालेभाज्या-फळे-कडधान्ये खा, रोज थोडे चाला. तरीही त्रास राहिला तर डॉक्टरांना सांगा; गोळीचा प्रकार किंवा वेळ बदलून बहुतेकदा तो सुटतो.