गरोदरपण दहावा आठवडा: लिंबाएवढे बाळ, बोटे वेगळी होतात — एक महत्त्वाचा टप्पा

कॅलेंडरवर एक गोल — 'तीन महिने होऊ दे, मग सांगू'

कोल्हापुरातल्या एका घरात स्वयंपाकघरातल्या कॅलेंडरवर एका तारखेभोवती गोल आखलेला आहे. 'तीन महिने होऊ दे, मग सगळ्यांना सांगू' ही अनेक मराठी घरांतली अजूनही चालणारी पद्धत.

दहावा आठवडा म्हणजे त्या गोलाच्या जवळ पोहोचणारा आठवडा. आणि ही नुसती रूढी नाही — तिच्यामागे एक वैद्यकीय वस्तुस्थितीही आहे.

पहिल्या तिमाहीत गर्भपाताचा धोका सर्वाधिक असतो आणि तो जसजसे आठवडे वाढतात तसा उतरत जातो. स्कॅनमध्ये हृदयाचे ठोके एकदा दिसले, की तो धोका आणखी कमी होतो. म्हणजे आजी-पणजींनी ठरवलेली ती वाट पाहण्याची पद्धत आकड्यांनाही धरून होती.

या आठवड्यात तुमचे बाळ

बाळाची लांबी ३ ते ४ सेंटिमीटर — एका लिंबाएवढी. गेल्या चार आठवड्यांत ती जवळपास दहापट वाढली आहे.

हाता-पायांची बोटे आता एकमेकांपासून वेगळी झाली आहेत — त्यांच्यामधला पातळ पडदा विरून गेला आहे. नखांची सुरुवात होते आहे आणि हाडे मऊ कुर्च्यातून हळूहळू घट्ट होऊ लागली आहेत.

सर्व मुख्य अवयव तयार झाले आहेत आणि आता ते फक्त वाढणार आणि परिपक्व होणार आहेत. याचा एक महत्त्वाचा अर्थ असा की जन्मजात व्यंगे तयार होण्याचा सर्वात नाजूक काळ आता मागे पडतो आहे.

तुमच्या शरीरात होणारे बदल

मळमळ अनेकींसाठी याच आठवड्यांत शिगेला असते आणि नंतर उतरायला लागते. काहींची ती अचानक थांबते — आणि तेव्हा 'काही बिघडले तर नाही ना' अशी भीती वाटते. बहुतेक वेळा ती फक्त चांगली बातमी असते.

गर्भाशय आता मोठ्या संत्र्याएवढे झाले आहे आणि ओटीपोटाच्या हाडांच्या वर येऊ लागले आहे. काहींना खालच्या पोटात दोन्ही बाजूंना ओढल्यासारखे जाणवते — गर्भाशयाला धरून ठेवणारे स्नायुबंध ताणले जात असल्याने.

हिरड्यांतून रक्त येणे या टप्प्यावर सुरू होऊ शकते. हार्मोनमुळे हिरड्या मऊ आणि संवेदनशील होतात. मऊ ब्रश वापरा, हळू घासा — पण घासणे थांबवू नका.

या आठवड्यात काय करायचे

तारीख निश्चित करणारा स्कॅन अजून झाला नसेल तर आता उशीर करू नका — तो साधारण आठ ते तेरा आठवड्यांदरम्यान होतो आणि तोच सर्वात अचूक तारीख देतो.

पहिल्या तपासणीतल्या रक्ताच्या अहवालांचे स्पष्टीकरण डॉक्टरांकडून घ्या — हिमोग्लोबिन, रक्तगट आणि Rh, थायरॉइड, साखर, लघवी. प्रत्येक आकडा काय सांगतो हे एकदा समजून घेतले की पुढचे नऊ महिने सोपे जातात.

NT स्कॅनसाठी तारीख ठरवा — अकरा ते तेरा आठवडे सहा दिवस ही मुदत आहे. सोबत डबल मार्कर रक्ततपासणीही त्याच वेळी केली जाते.

घरी कधी सांगायचे हे ठरवा, पण कोणाच्या दबावाखाली नाही. वैद्यकीयदृष्ट्या ठरावीक अशी कोणतीही मुदत नाही — काहींना आधार मिळावा म्हणून लवकर सांगावेसे वाटते, काहींना थांबावेसे. दोन्ही योग्य आहे.

सहा ते दहा आठवडे — आतापर्यंतचा प्रवास

गेल्या पाच आठवड्यांत बाळ किती वेगाने वाढले, हे एका तक्त्यात.

डॉक्टरांना ताबडतोब कधी भेटायचे

पाळीसारखा किंवा त्याहून जास्त रक्तस्राव, गुठळ्या पडणे, पोटात एका बाजूला असह्य वेदना, खांद्याच्या टोकाला दुखणे किंवा भोवळ — यांपैकी काहीही असेल तर वाट न पाहता प्रसूती रुग्णालयात जा.

धोका कमी झाला याचा अर्थ धोका संपला असा नाही. ताप, लघवी करताना जळजळ, किंवा पाणीही पोटात न राहणे — हेही त्याच दिवशी दाखवण्यासारखे. हा लेख फक्त सर्वसाधारण माहितीसाठी आहे. तो वैयक्तिक वैद्यकीय सल्ल्याची जागा घेऊ शकत नाही. तुमची तब्येत, चालू असलेली औषधे आणि आधीच्या गरोदरपणांचा अनुभव पाहून सल्ला देऊ शकतील ते तुमचे स्त्रीरोगतज्ज्ञ किंवा जवळच्या आरोग्य केंद्रातील डॉक्टरच.

तुमची प्रसूतीची तारीख काढा

शेवटची पाळी सुरू झाल्याचा पहिला दिवस आणि चक्राची लांबी द्या — अपेक्षित प्रसूती तारीख, आज कितवा आठवडा चालू आहे आणि अ‍ॅनोमली स्कॅन कधी करायचा, हे सगळे इथेच दिसेल.

हा फक्त अंदाज आहे — बहुतेक बाळे नेमकी त्या तारखेला जन्माला येत नाहीत. पहिल्या तीन महिन्यांत केलेला स्कॅन याहून अचूक तारीख सांगतो; शेवटी तुमचे डॉक्टर सांगतील तेच खरे.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

प्रश्न: दहाव्या आठवड्यानंतर गर्भपाताचा धोका कमी होतो का? — हो. स्कॅनमध्ये हृदयाचे ठोके एकदा दिसले असतील तर या टप्प्यावर धोका बराच कमी होतो आणि पुढच्या प्रत्येक आठवड्यागणिक तो आणखी उतरतो.

प्रश्न: आता सगळ्यांना सांगू का? — हा पूर्णपणे तुमचा निर्णय आहे. वैद्यकीय अशी कोणतीही मुदत नाही. काहींना कामाच्या ठिकाणी लवकर सांगावे लागते, काहींना जवळच्या माणसांचा आधार हवा असतो.

प्रश्न: मळमळ अचानक थांबली — काही बिघडले का? — बहुतेक वेळा ही चांगलीच बातमी असते; याच आठवड्यांत ती ओसरायला लागते. पण गरोदरपणाची सगळीच लक्षणे एका रात्रीत नाहीशी झाली असतील आणि सोबत रक्तस्राव असेल, तर मात्र तपासून घ्या.

प्रश्न: या स्कॅनमध्ये मुलगा की मुलगी कळते का? — नाही. PCPNDT कायद्यानुसार लिंग तपासणे आणि सांगणे भारतात गुन्हा आहे, आणि प्रत्येक स्कॅन केंद्रात तसा फलक लावलेला असतो.