गरोदरपण बारावा आठवडा: घरी सांगण्याची वेळ, आणि पहिली तिमाही संपत आली

बारावा आठवडा: 'आता सांगायला हरकत नाही' असा आठवडा

तीन महिने पूर्ण झाल्यावर सांगायचे — ही पद्धत बहुतेक घरांत पाळली जाते. बारावा आठवडा हा नेमका तोच टप्पा आहे, आणि अचानक फोनची यादी लांब होते.

या पद्धतीमागचे कारण कुणी बोलून दाखवत नाही, पण ते सगळ्यांना माहीत असते: पहिल्या तीन महिन्यांत काही बिघडले तर ती बातमी सगळ्यांना द्यावी लागू नये. आणि हा हिशोब चुकीचा नाही — गर्भपाताचा धोका खरोखरच याच काळात सर्वाधिक असतो आणि आता तो उतरतो.

पण याची दुसरी बाजूही आहे. काही बिघडलेच तर बोलायला कोणीच नसणे — हे त्या क्षणी सर्वात कठीण असते. म्हणून कधी आणि कोणाला सांगायचे हा नियम नाही, तुमचा निर्णय आहे.

या आठवड्यात तुमचे बाळ

बाळाची लांबी ५ ते ६ सेंटिमीटर — एका मोठ्या लिंबाएवढी. वजन साधारण चौदा ग्रॅम.

मुख्य अवयव बहुतांशी तयार झाले आहेत. आतापर्यंत जे घडत होते ते बांधकाम; इथून पुढे जे घडणार आहे ते वाढ आणि परिपक्वता. जन्मजात व्यंगे तयार होण्याचा सर्वात नाजूक काळ आता मागे पडला आहे.

आतडी जी आतापर्यंत नाळेच्या मुळाशी होती, ती आता पोटात आपल्या जागी जातात. मूत्रपिंडे लघवी तयार करू लागतात. बाळ तोंड उघडते-मिटते, अंगठा चोखल्यासारखी हालचाल करते आणि हाताच्या मुठी वळते.

तुमच्या शरीरात होणारे बदल

अनेकींची मळमळ आता ओसरायला लागते आणि झोप-भूक परत यायला लागते. काहींना ती अजून काही आठवडे राहते — त्यात काहीच चुकीचे नाही.

गर्भाशय आता ओटीपोटाच्या हाडांच्या वर आले आहे आणि डॉक्टरांना ते हाताने जाणवते. काहींना खालच्या पोटावर हलका उंचवटा दिसू लागतो; बहुतेकींना अजून नाही, विशेषतः पहिल्या गरोदरपणात.

त्वचेवर बदल दिसू शकतात — काहींना चेहऱ्यावर काळसर डाग येतात, पोटावर मधोमध एक गडद रेषा उमटते. हे हार्मोनमुळे होते आणि बहुतेक वेळा प्रसूतीनंतर फिकट होते.

या आठवड्यात काय करायचे

NT स्कॅन आणि डबल मार्कर अजून झाले नसतील तर याच आठवड्यात करा. मुदत तेराव्या आठवड्याच्या सहाव्या दिवशी संपते आणि ती वाढवता येत नाही.

आहारात लोह आणि कॅल्शियम वाढवा. लोहासाठी नाचणी, राजगिरा, गूळ, मेथी, शेवग्याची पाने, हरभरा, खजूर; कॅल्शियमसाठी दूध, दही, ताक, तीळ, नाचणी, हिरव्या पालेभाज्या. लोहाची गोळी आणि कॅल्शियमची गोळी एकाच वेळी घेऊ नका — त्या एकमेकांच्या शोषणात अडथळा आणतात.

पुढच्या तपासण्यांचे वेळापत्रक डॉक्टरांकडून लिहून घ्या. २८व्या आठवड्यापर्यंत महिन्यातून एकदा भेट, १८ ते २२ आठवड्यांदरम्यान अ‍ॅनोमली स्कॅन, २४ ते २८ आठवड्यांदरम्यान साखरेची तपासणी — हे टप्पे आधीच माहीत असले की सुट्ट्यांचे नियोजन सोपे होते.

कामाच्या ठिकाणी कधी सांगायचे याचा विचार सुरू करा. प्रसूती रजेचे नियोजन, प्रवासाचे स्वरूप आणि कामाचे तास — या तिन्हींबद्दल बोलण्याची ही योग्य वेळ आहे.

बारावा आठवडा: एका नजरेत

या आठवड्यातली महत्त्वाची माहिती एकत्र. तुमच्या तब्येतीनुसार डॉक्टर यात बदल सांगू शकतात.

आकडे ही सरासरी आहेत; प्रत्येक बाळाचा वाढीचा वेग थोडा वेगळा असतो. स्कॅनमधला आकार यापेक्षा थोडा कमी-जास्त असणे म्हणजे आपोआप अडचण नव्हे — डॉक्टर तो तुमच्या तारखेशी ताडून पाहून सांगतील.

डॉक्टरांना ताबडतोब कधी भेटायचे

कोणत्याही प्रमाणातला रक्तस्राव किंवा डाग, पोटात सतत राहणारी तीव्र वेदना, ताप, लघवी करताना जळजळ, किंवा योनीमार्गातून पाण्यासारखा स्राव — यांसाठी पुढच्या भेटीची वाट पाहू नका.

उलट्या पूर्णपणे थांबल्या नाहीत आणि पाणीही टिकत नसेल, किंवा वजन घटत असेल, तरीही त्याच दिवशी दाखवा. हा लेख फक्त सर्वसाधारण माहितीसाठी आहे. तो वैयक्तिक वैद्यकीय सल्ल्याची जागा घेऊ शकत नाही. तुमची तब्येत, चालू असलेली औषधे आणि आधीच्या गरोदरपणांचा अनुभव पाहून सल्ला देऊ शकतील ते तुमचे स्त्रीरोगतज्ज्ञ किंवा जवळच्या आरोग्य केंद्रातील डॉक्टरच.

तुमची प्रसूतीची तारीख काढा

शेवटची पाळी सुरू झाल्याचा पहिला दिवस आणि चक्राची लांबी द्या — अपेक्षित प्रसूती तारीख, आज कितवा आठवडा चालू आहे आणि अ‍ॅनोमली स्कॅन कधी करायचा, हे सगळे इथेच दिसेल.

हा फक्त अंदाज आहे — बहुतेक बाळे नेमकी त्या तारखेला जन्माला येत नाहीत. पहिल्या तीन महिन्यांत केलेला स्कॅन याहून अचूक तारीख सांगतो; शेवटी तुमचे डॉक्टर सांगतील तेच खरे.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

प्रश्न: आता नातेवाइकांना सांगायला हरकत नाही ना? — हरकत नाही. बाराव्या आठवड्यानंतर गर्भपाताचा धोका बराच कमी होतो, आणि म्हणूनच बहुतेक कुटुंबे हाच टप्पा निवडतात. पण हा नियम नाही — तुम्हाला योग्य वाटेल तेव्हा सांगा.

प्रश्न: मळमळ अजून थांबलेली नाही, काही अडचण आहे का? — नाही. काहींची बाराव्या आठवड्यात कमी व्हायला लागते, काहींची सोळाव्या आठवड्यापर्यंत रेंगाळते. फक्त पाणीही टिकत नसेल तर मात्र दाखवा.

प्रश्न: स्कॅनमध्ये बाळ मुलगा की मुलगी विचारू का? — विचारायचे नाही; सांगितलेही जाणार नाही. PCPNDT कायद्यानुसार भारतात ते गुन्हा आहे. नातेवाइकांनी आग्रह धरला तर 'कायद्याने सांगत नाहीत, आणि आम्ही विचारतही नाही' एवढेच ठामपणे सांगा.

प्रश्न: कामावर जाणे आणि प्रवास चालेल का? — गुंतागुंत नसलेल्या गरोदरपणात दोन्ही चालते. लांबच्या प्रवासात दर तासाभराने उठून चाला, भरपूर पाणी प्या आणि फाइलची प्रत सोबत ठेवा.