गरोदरपण सतरावा आठवडा: हाडे घट्ट होण्याचा आठवडा — ताटात काय असायला हवे

'आता दोघांचं खायचं' — स्वयंपाकघरात सुरू होणारा वाद

मळमळ थांबते, भूक परत येते, आणि नेमक्या त्याच आठवड्यात घरातून सल्ला सुरू होतो: 'आता दोघांचं खायचं, कमी खाऊ नकोस.' ताटात एक पोळी जास्त पडते, तूप वाढते, आणि नकार दिला की 'बाळाला कमी पडेल' असे ऐकावे लागते.

हा सल्ला प्रेमातून येतो, पण आकड्यांत बसत नाही. दुसऱ्या तिमाहीत रोज फक्त साडेतीनशेच्या आसपास अधिक कॅलरी लागतात — म्हणजे एक वाटी वरण-भात आणि एक ग्लास दूध. दुप्पट जेवण नाही.

खरा प्रश्न 'किती' नसून 'काय' हा आहे. या टप्प्यावर बाळाची हाडे घट्ट होत आहेत आणि रक्ताचे प्रमाण वाढते आहे — म्हणजे लोह, कॅल्शियम आणि प्रथिने. नुसत्या भाताच्या वाढीव वाट्या यांतले काहीच देत नाहीत.

या आठवड्यात तुमचे बाळ

बाळाची लांबी सुमारे १३ सेंटिमीटर — एका मध्यम डाळिंबाएवढी. वजन साधारण १४० ग्रॅम.

त्वचेखाली चरबीचा पहिला थर जमायला सुरुवात होते. ही चरबी पुढे बाळाला ऊब देईल आणि जन्मानंतर पहिल्या दिवसांत ऊर्जा पुरवेल. आत्ता त्वचा अजून पातळ आणि सुरकुतलेली आहे.

सांगाड्यातली मऊ कुर्चा हळूहळू खऱ्या हाडात बदलते आहे. नाळ जाड आणि मजबूत होते आहे. बाळाला आता स्वतःच्या हालचालींवर थोडे नियंत्रण आले आहे — ते मूठ वळते, अंगठा तोंडाकडे नेते.

तुमच्या शरीरात होणारे बदल

पोट आता स्पष्ट दिसते आणि वजन वाढायला लागते. शरीराचा तोल पुढे सरकत असल्याने पाठीच्या खालच्या भागात दुखायला लागते.

काहींना चक्कर येते, विशेषतः पटकन उठताना किंवा बराच वेळ उभे राहिल्यावर. रक्तवाहिन्या रुंदावल्याने रक्तदाब थोडा खाली येतो — हे या टप्प्यावर अपेक्षित आहे. हळू उठा आणि जास्त वेळ उपाशी राहू नका.

त्वचेवर ताणाचे पट्टे (स्ट्रेच मार्क्स) दिसू लागतात — पोटावर, मांड्यांवर, स्तनांवर. कोणतेही तेल किंवा क्रीम ते पूर्ण टाळू शकत नाही; ते किती येतील हे बरेचसे अनुवंशिकतेवर ठरते. मॉइश्चरायझर खाज कमी करते, एवढाच त्याचा खरा फायदा.

या आठवड्यात काय करायचे

ताटाची रचना बदला. रोजच्या जेवणात डाळ किंवा कडधान्य, एक वाटी दही किंवा ताक, एक पालेभाजी आणि ज्वारी-बाजरी-नाचणीसारखे धान्य असू द्या. आठवड्यातून काही वेळा अंडी किंवा मासे चालत असतील तर उत्तम.

लोहाची गोळी रोज घ्या आणि ती चहा, कॉफी किंवा दुधासोबत घेऊ नका — त्यांतले घटक लोहाच्या शोषणात अडथळा आणतात. सोबत आवळा, लिंबू, पेरू, संत्रे यांसारखे क जीवनसत्त्व असलेले काहीतरी घ्या. कॅल्शियमची गोळी लोहाच्या गोळीपासून वेगळ्या वेळी घ्या.

पाठदुखीसाठी: सपाट किंवा अगदी कमी टाचेच्या चपला वापरा, बसताना पाठीमागे उशी घ्या, जड वस्तू उचलताना कंबरेतून न वाकता गुडघे वाकवा, आणि रोज थोडे चाला. स्वतःच्या मनाने कोणतीही वेदनाशामक गोळी घेऊ नका.

अ‍ॅनोमली स्कॅनची तारीख निश्चित करा — पुढच्या आठवड्यापासून त्याची मुदत सुरू होते.

सतरावा आठवडा: एका नजरेत

या आठवड्यातली महत्त्वाची माहिती एकत्र.

डॉक्टरांना ताबडतोब कधी भेटायचे

रक्तस्राव, पोटात सतत राहणारी तीव्र वेदना, ताप, लघवी करताना जळजळ किंवा योनीमार्गातून पाण्यासारखा स्राव — यांसाठी त्याच दिवशी डॉक्टरांना भेटा.

तीव्र डोकेदुखी, नजर धूसर होणे, चेहरा-हातांना अचानक सूज, किंवा वारंवार चक्कर येऊन तोल जाणे — हेही तातडीने दाखवण्यासारखे. हा लेख फक्त सर्वसाधारण माहितीसाठी आहे. तो वैयक्तिक वैद्यकीय सल्ल्याची जागा घेऊ शकत नाही. तुमची तब्येत, चालू असलेली औषधे आणि आधीच्या गरोदरपणांचा अनुभव पाहून सल्ला देऊ शकतील ते तुमचे स्त्रीरोगतज्ज्ञ किंवा जवळच्या आरोग्य केंद्रातील डॉक्टरच.

तुमची प्रसूतीची तारीख काढा

शेवटची पाळी सुरू झाल्याचा पहिला दिवस आणि चक्राची लांबी द्या — अपेक्षित प्रसूती तारीख, आज कितवा आठवडा चालू आहे आणि अ‍ॅनोमली स्कॅन कधी करायचा, हे सगळे इथेच दिसेल.

हा फक्त अंदाज आहे — बहुतेक बाळे नेमकी त्या तारखेला जन्माला येत नाहीत. पहिल्या तीन महिन्यांत केलेला स्कॅन याहून अचूक तारीख सांगतो; शेवटी तुमचे डॉक्टर सांगतील तेच खरे.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

प्रश्न: 'दोघांसाठी खायचे' हे खरे आहे का? — प्रमाण दुप्पट करण्याची गरज नाही. दुसऱ्या तिमाहीत रोज सुमारे ३५० अधिक कॅलरी लागतात. महत्त्वाचे 'किती' नाही, 'काय' — लोह, कॅल्शियम आणि प्रथिने.

प्रश्न: मला दूध आवडतच नाही — कॅल्शियम कसे मिळेल? — दूध हा एकमेव मार्ग नाही. दही, ताक, पनीर, तीळ, नाचणी, हिरव्या पालेभाज्या, राजगिरा आणि खसखस यांतूनही कॅल्शियम मिळते.

प्रश्न: अ‍ॅनोमली स्कॅन याच आठवड्यात करून घेऊ का? — सहसा तो १८ ते २२ आठवड्यांदरम्यानच केला जातो. आधी केला तर अवयव पुरेसे वाढलेले नसतात आणि पुन्हा करावा लागू शकतो.

प्रश्न: पाठदुखीसाठी वेदनाशामक गोळी घेऊ का? — स्वतःच्या मनाने कोणतीही वेदनाशामक गोळी घेऊ नका — दुकानात सहज मिळणारीसुद्धा नाही. काही गोळ्या गरोदरपणात टाळायच्या असतात. डॉक्टरांना विचारा.