गरोदरपण तेरावा आठवडा: पहिली तिमाही संपली — मळमळ ओसरण्याचा आठवडा

तेरावा आठवडा: एक टप्पा संपला

तेरा आठवडे. मागे वळून पाहिले तर सुरुवातीचे आठवडे किती लांबले होते हे जाणवते — मळमळ, थकवा, आणि प्रत्येक छोट्या गोष्टीची काळजी.

आता तो टप्पा संपतो आहे. पुढचे तीन महिने बहुतेक स्त्रियांसाठी गरोदरपणातला सर्वात सुसह्य काळ असतो: मळमळ ओसरते, ऊर्जा परत येते, आणि पोट अजून इतके वाढलेले नसते की हालचाल अवघड व्हावी.

पण एक टप्पा संपताना मागे राहिलेल्या गोष्टी तपासून घ्यायच्या असतात. NT स्कॅन झाला का, कार्डावर नोंदी झाल्या का, लस घेतली का — या आठवड्यात एकदा ही यादी तपासून घ्या.

या आठवड्यात तुमचे बाळ

बाळाची लांबी साधारण ७ ते ८ सेंटिमीटर — एका छोट्या पेरूएवढी. डोक्याचे शरीराशी असलेले प्रमाण आता हळूहळू सुधारते आहे.

आवाजाच्या पेट्या (व्होकल कॉर्ड्स) तयार होत आहेत. हाडे घट्ट होत आहेत, विशेषतः डोक्याची आणि लांब हाडांची. बोटांवर स्वतःच्या रेषा — ठसे — उमटायला सुरुवात झाली आहे; ते जगात दुसऱ्या कोणाशीही जुळणार नाहीत.

बाळ आता गर्भजल गिळते आणि लघवीवाटे परत सोडते. ही गिळण्याची क्रिया पुढे जन्मानंतर दूध पिण्यासाठी लागणाऱ्या कौशल्याची तालीम आहे.

तुमच्या शरीरात होणारे बदल

मळमळ ओसरते आणि अनेकींना अचानक भूक लागायला लागते. हा बदल इतका ठळक असतो की काहींना 'काहीतरी बदलले' असे स्पष्ट जाणवते.

गर्भाशय वाढल्याने खालच्या पोटात दोन्ही बाजूंना ओढल्यासारखे जाणवते. अचानक उठताना किंवा वळताना ही ओढ जाणवते — हळू उठा आणि वळताना संपूर्ण शरीर वळवा.

मलावरोध हा या टप्प्यावरचा नेहमीचा त्रास आहे. हार्मोनमुळे आतड्यांची हालचाल मंदावते आणि लोहाची गोळी त्यात भर घालते. पाणी, तंतुमय पदार्थ आणि रोजचे चालणे — तिन्ही एकत्र लागतात.

या आठवड्यात काय करायचे

आतापर्यंतची यादी तपासा: NT स्कॅन आणि डबल मार्कर झाले का, रुग्णालयात रीतसर नोंद झाली का, माता-बाल संरक्षण कार्डावर वजन-रक्तदाब लिहिले जाते का, टिटॅनसची लस वेळापत्रकानुसार सुरू झाली का.

आता खरोखर पौष्टिक आहाराकडे लक्ष द्या. पहिल्या तिमाहीत 'जे पचेल ते' हे धोरण बरोबर होते; आता प्रथिने, लोह, कॅल्शियम आणि तंतुमय पदार्थ मुद्दाम वाढवायचे आहेत. डाळी, कडधान्ये, अंडी, दूध-दही, पालेभाज्या, नाचणी-ज्वारी-बाजरी.

वजन वाढीवर लक्ष ठेवा पण त्याचा ताण घेऊ नका. साधारण वजन असलेल्या स्त्रीसाठी पूर्ण गरोदरपणात दहा ते बारा किलो वाढ अपेक्षित असते, आणि त्यातली बहुतेक दुसऱ्या-तिसऱ्या तिमाहीत होते. तुमचे लक्ष्य डॉक्टर ठरवतील.

व्यायाम सुरू करायचा असेल तर हीच योग्य वेळ. रोज वीस-तीस मिनिटे चालणे बहुतेकींना चालते. गरोदरपणासाठीचा योग किंवा पोहणेही चालते — पण सुरू करण्याआधी डॉक्टरांना एकदा विचारा.

पहिली तिमाही संपताना — तपासून घ्यायची यादी

आतापर्यंत काय काय होऊन गेलेले असावे. यातले काही राहिले असेल तर पुढच्या भेटीत विचारा.

डॉक्टरांना ताबडतोब कधी भेटायचे

रक्तस्राव, पोटात सतत राहणारी वेदना, ताप, लघवी करताना जळजळ किंवा योनीमार्गातून पाण्यासारखा स्राव — यांसाठी त्याच दिवशी डॉक्टरांना भेटा.

तीव्र डोकेदुखी, नजर धूसर होणे किंवा अचानक सूज — ही रक्तदाबाशी संबंधित गुंतागुंतीची लक्षणे असू शकतात. हा लेख फक्त सर्वसाधारण माहितीसाठी आहे. तो वैयक्तिक वैद्यकीय सल्ल्याची जागा घेऊ शकत नाही. तुमची तब्येत, चालू असलेली औषधे आणि आधीच्या गरोदरपणांचा अनुभव पाहून सल्ला देऊ शकतील ते तुमचे स्त्रीरोगतज्ज्ञ किंवा जवळच्या आरोग्य केंद्रातील डॉक्टरच.

तुमची प्रसूतीची तारीख काढा

शेवटची पाळी सुरू झाल्याचा पहिला दिवस आणि चक्राची लांबी द्या — अपेक्षित प्रसूती तारीख, आज कितवा आठवडा चालू आहे आणि अ‍ॅनोमली स्कॅन कधी करायचा, हे सगळे इथेच दिसेल.

हा फक्त अंदाज आहे — बहुतेक बाळे नेमकी त्या तारखेला जन्माला येत नाहीत. पहिल्या तीन महिन्यांत केलेला स्कॅन याहून अचूक तारीख सांगतो; शेवटी तुमचे डॉक्टर सांगतील तेच खरे.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

प्रश्न: मळमळ अचानक थांबली — काही अडचण आहे का? — सहसा नाही. पहिली तिमाही संपतानाच ती ओसरते. सगळीच लक्षणे एका रात्रीत नाहीशी झाली असतील आणि सोबत रक्तस्राव असेल तरच तपासून घ्या.

प्रश्न: माझी मळमळ अजून चालूच आहे — कुठे चुकते आहे? — कुठेच नाही. ती कधी थांबेल हे प्रत्येकीत वेगळे असते; काहींची सोळाव्या आठवड्यापर्यंत, क्वचित काहींची शेवटपर्यंत राहते.

प्रश्न: मलावरोध असह्य आहे, लोहाची गोळी थांबवू का? — थांबवू नका. पाणी, पालेभाज्या, फळे, कडधान्ये आणि रोजचे चालणे वाढवा. तरीही त्रास राहिला तर डॉक्टरांना सांगा — गोळीचा प्रकार बदलून बहुतेकदा प्रश्न सुटतो.

प्रश्न: आता ऊर्जा परत आली आहे; घरकाम आणि प्रवास चालेल का? — गुंतागुंत नसेल तर हो. जड उचलणे टाळा, स्टूलवर चढू नका आणि थकवा आला की थांबा. दुसरी तिमाही हा प्रवासासाठी सर्वात सोयीचा काळ मानला जातो.