गरोदरपण तिसरा आठवडा: गर्भधारणेचा आठवडा — बाळाचे लिंगही आत्ताच ठरते

काहीच न जाणवणारा एक साधा मंगळवार

आयुष्यातली सर्वात मोठी घटना ज्या दिवशी घडते, त्या दिवशी काहीच जाणवत नाही. कामावर जाणे, स्वयंपाक, फोन — सगळे नेहमीसारखे. आणि त्याच दिवशी, बीजवाहिनीच्या आत, एक शुक्राणू स्त्रीबीजापर्यंत पोहोचतो.

करोडो शुक्राणूंपैकी काहीशेच तिथवर पोहोचतात आणि आत जातो फक्त एक. तो आत गेल्याच्या क्षणी बीजाभोवतीचे आवरण बदलते आणि बाकीच्यांसाठी दार बंद होते.

त्या एका पेशीत आईकडून २३ आणि वडिलांकडून २३ गुणसूत्रे एकत्र येतात. डोळ्यांचा रंग, केसांचा पोत, उंचीची कक्षा, लिंग — सगळे या क्षणी ठरते आणि पुन्हा बदलत नाही.

या आठवड्यात तुमचे बाळ

फलित बीजाला आता युग्मज म्हणतात आणि ते पूर्णविरामाहूनही लहान असते — उघड्या डोळ्यांना अजिबात दिसणार नाही असे.

ते बीजवाहिनीतून गर्भाशयाकडे प्रवास सुरू करते आणि वाटेत पेशींची विभागणी होत राहते — एकाच्या दोन, दोनाच्या चार, चाराच्या आठ. गर्भाशयापर्यंत पोहोचायला तीन ते चार दिवस लागतात.

इथे प्रत्येक कुटुंबाने समजून घ्यावी अशी एक गोष्ट आहे. बाळाचे लिंग आई ठरवत नाही. स्त्रीचे प्रत्येक बीज X गुणसूत्रच घेऊन येते; शुक्राणू मात्र X किंवा Y यांपैकी एक घेऊन येतो. X घेऊन आलेला शुक्राणू मिळाला तर मुलगी, Y आला तर मुलगा. म्हणजे लिंग वडिलांच्या बाजूने, याच क्षणी ठरते. मुलगी झाली म्हणून आईला दोष देणे जीवशास्त्रीयदृष्ट्या पूर्णपणे चुकीचे आहे.

तुमच्या शरीरात होणारे बदल

या आठवड्यात गर्भधारणेचे कोणतेही खात्रीशीर लक्षण नसते. काहींना बीज सुटतानाची हलकी कळ जाणवते, काहींना काहीच नाही.

शरीरात हार्मोनचे बदल सुरू झालेले असतात, पण ते इतके सूक्ष्म असतात की त्यांवरून काही ठरवता येत नाही. या दिवसांत जाणवणारी लक्षणे पाळीपूर्वीच्या लक्षणांसारखीच असतात — आणि म्हणूनच त्यांवरून अंदाज बांधणे फसवे ठरते.

फॉलिक अ‍ॅसिड चालू ठेवा आणि गर्भधारणा झाली आहे असे धरून वागा. या आठवड्यात घेतलेली काळजी पुढच्या आठवड्यात कळणाऱ्या बातमीच्या आधीच कामाला लागलेली असते.

या आठवड्यात काय करायचे

दारू, तंबाखू, गुटखा पूर्ण बंद. क्ष-किरण किंवा सीटी स्कॅन करायचे असेल तर 'गर्भधारणा शक्य आहे' हे आधी सांगा; बहुतेक वेळा पर्याय असतो किंवा वाट पाहता येते.

नवीन औषध विचारल्याशिवाय घेऊ नका. यात वेदनाशामक गोळ्या, त्वचेची औषधे आणि आयुर्वेदिक-होमिओपॅथिक औषधेही येतात — 'नैसर्गिक' म्हणजे गर्भासाठी सुरक्षित असे नाही.

कच्चे किंवा अर्धवट शिजलेले मांस-अंडी टाळा, न उकळलेले दूध टाळा, आणि भाज्या-फळे स्वच्छ धुऊन घ्या. मांजर घरात असेल तर तिची विष्ठा साफ करण्याचे काम दुसऱ्याला द्या.

जड वजन उचलणे टाळा, पण नेहमीचे काम आणि चालणे चालू ठेवा. गर्भधारणा हा आजार नाही आणि पहिल्या आठवड्यांपासून अंथरुणाला खिळून राहण्याचा सल्ला वैद्यकीय नाही.

तिसरा आठवडा: एका नजरेत

या आठवड्यात नेमके काय घडते, एका तक्त्यात.

डॉक्टरांना ताबडतोब कधी भेटायचे

या आठवड्यात तातडीचे काही नसते. पण खालच्या पोटात एका बाजूला तीव्र वेदना, चक्कर किंवा अशक्तपणा जाणवत असेल तर तो दुर्लक्ष करण्यासारखा नाही — कारण काहीही असो, तपासून घ्या.

आधी गर्भपात झाला असेल, गर्भाशयाबाहेरची गर्भधारणा झाली असेल, किंवा कुटुंबात जनुकीय आजार असेल — तर ही माहिती पहिल्या भेटीतच डॉक्टरांना द्या. त्यावरून पुढच्या तपासण्यांचे नियोजन बदलते.

हा लेख फक्त सर्वसाधारण माहितीसाठी आहे. तो वैयक्तिक वैद्यकीय सल्ल्याची जागा घेऊ शकत नाही. तुमची तब्येत, चालू असलेली औषधे आणि आधीच्या गरोदरपणांचा अनुभव पाहून सल्ला देऊ शकतील ते तुमचे स्त्रीरोगतज्ज्ञ किंवा जवळच्या आरोग्य केंद्रातील डॉक्टरच.

तुमची प्रसूतीची तारीख काढा

शेवटची पाळी सुरू झाल्याचा पहिला दिवस आणि चक्राची लांबी द्या — अपेक्षित प्रसूती तारीख, आज कितवा आठवडा चालू आहे आणि अ‍ॅनोमली स्कॅन कधी करायचा, हे सगळे इथेच दिसेल.

हा फक्त अंदाज आहे — बहुतेक बाळे नेमकी त्या तारखेला जन्माला येत नाहीत. पहिल्या तीन महिन्यांत केलेला स्कॅन याहून अचूक तारीख सांगतो; शेवटी तुमचे डॉक्टर सांगतील तेच खरे.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

प्रश्न: गर्भधारणा झाल्याचे जाणवते का? — नाही. फलित बीज सूक्ष्मदर्शकाखालीच दिसेल इतके लहान असते आणि त्याच्या हालचालीची कोणतीही संवेदना नसते.

प्रश्न: बाळाचे लिंग आई ठरवते का? — नाही. स्त्रीचे बीज नेहमी X गुणसूत्रच घेऊन येते. X की Y हे शुक्राणूवर ठरते, म्हणजे वडिलांच्या बाजूने. मुलगी झाल्याबद्दल आईला दोष देणे पूर्णपणे चुकीचे आहे.

प्रश्न: लिंग बदलणारा काही आहार किंवा उपाय आहे का? — नाही. गर्भधारणेच्या क्षणीच ते कायमचे ठरते. असे दावे करणारे उपाय, गोळ्या आणि 'औषधे' फसवणूक आहेत आणि काही तर धोकादायकही.

प्रश्न: आत्ता चाचणी केली तर कळेल का? — नाही. गर्भ अजून गर्भाशयात रुजलेलाच नाही, म्हणून hCG हार्मोन तयार व्हायला सुरुवात झालेली नसते. चाचणी पाळी चुकल्यानंतरच करा.