गरोदरपण पहिला आठवडा: अजून गर्भधारणा झालेली नाही — पण मोजणी इथूनच सुरू होते

शेवटच्या पाळीची तारीख — तुमच्या सगळ्या मोजणीचा आरंभबिंदू

डॉक्टरांच्या खोलीत विचारला जाणारा पहिला प्रश्न जवळपास नेहमी एकच असतो: 'शेवटची पाळी कधी होती?' आणि नेमक्या त्याच क्षणी अनेकींना तारीख आठवत नाही. पुढचे नऊ महिने ज्या एका आकड्यावर उभे राहणार आहेत, तो आकडा हाच.

कारण गरोदरपणाचे आठवडे गर्भधारणेच्या दिवसापासून मोजत नाहीत — ते शेवटची पाळी सुरू झाल्याच्या पहिल्या दिवसापासून मोजतात. म्हणजे या पहिल्या आठवड्यात तुमच्या पोटात बाळ नाही. जे चालू आहे ती पाळी आहे.

हे विचित्र वाटते, पण त्यामागचे कारण साधे आहे. पाळीची तारीख स्त्रीला माहीत असते; गर्भधारणा नेमकी कोणत्या क्षणी झाली हे कोणालाच माहीत नसते. म्हणून जगभरातले डॉक्टर माहीत असलेल्या दिवसापासून मोजतात — आणि त्यामुळे गर्भधारणेच्या दिवशीच कागदावर तुम्हाला दोन आठवडे झालेले असतात.

या आठवड्यात तुमचे बाळ

या आठवड्यात गर्भ नाही, कारण गर्भधारणा अजून व्हायचीच आहे. जे शरीरात चालू आहे ते पुढच्या गर्भधारणेची तयारी — मागच्या चक्रातले गर्भाशयाचे आतले आवरण पाळीवाटे बाहेर पडते.

पाळी संपत आल्यावर लगेच नवे आवरण तयार होऊ लागते. पुढच्या दोन आठवड्यांत ते जाड, मऊ आणि रक्तपुरवठा असलेले होते — गर्भ रुजण्यासाठी लागणारी जमीन तयार होते.

त्याच वेळी अंडाशयात काही बीजकोश वाढू लागतात. त्यांतला एक पुढे जाऊन पक्व होतो आणि साधारण दोन आठवड्यांनी बाहेर पडतो. तुमच्या मुलाचे किंवा मुलीचे अर्धे जनुकीय साहित्य आत्ता याच अंडाशयात तयार होते आहे.

तुमच्या शरीरात होणारे बदल

या आठवड्यात जाणवणारी सगळी लक्षणे पाळीची असतात — पोटात दुखणे, पाठ जड होणे, थकवा, चिडचिड. गरोदरपणाचे कोणतेही लक्षण या आठवड्यात असू शकत नाही.

रक्तस्राव किती दिवस आणि किती होतो हे नोंदवून ठेवा. दर वेळी सात दिवसांहून जास्त, किंवा दर तासाला पॅड बदलावा लागेल इतका जास्त रक्तस्राव होत असेल तर ते तपासून घेण्यासारखे आहे — गर्भधारणेच्या आधीच रक्तक्षय दुरुस्त केलेला बरा.

आणि नेमकी तारीख लिहून ठेवा. फोनमध्ये, कॅलेंडरवर, कुठेही — पण लिहा. पुढच्या नऊ महिन्यांत ही तारीख डझनभर वेळा विचारली जाणार आहे.

या आठवड्यात काय करायचे

आजपासून रोज ४०० मायक्रोग्रॅम फॉलिक अ‍ॅसिड सुरू करा. गर्भधारणेच्या आधी सुरू करण्याचा हा सल्ला उगीच नाही — बाळाचा मेंदू आणि मज्जारज्जू ज्या नलिकेतून तयार होतात, ती नलिका गर्भधारणेनंतर साधारण चार आठवड्यांत बंद होते. म्हणजे बहुतेकींना गरोदर असल्याचे कळेपर्यंत तो टप्पा उलटून गेलेला असतो.

एकदा तपासण्या करून घ्या: हिमोग्लोबिन, रक्तगट आणि Rh घटक, थायरॉइड, रक्तातील साखर. आधीपासून काही औषधे चालू असतील — विशेषतः थायरॉइड, मधुमेह, फेफरे, त्वचेसाठीची औषधे — तर 'गरोदर राहायचे आहे' हे डॉक्टरांना आधीच सांगा. काही औषधे बदलावी लागतात आणि तो बदल आधीच केलेला बरा.

तंबाखू, गुटखा, दारू आणि धूम्रपान आत्ताच थांबवा — घरातल्या पुरुषांनीही, कारण घरात होणारा धूरही पोहोचतो. आणि स्वतःच्या मनाने कोणतीही गोळी घेऊ नका; डोकेदुखीची साधी गोळीसुद्धा आता विचारून घ्यायची.

फॉलिक अ‍ॅसिड आणि लोहाच्या गोळ्या (IFA) प्राथमिक आरोग्य केंद्रात आणि अंगणवाडीत मोफत मिळतात. दर महिन्याला विकत घेणे परवडणार नसेल तर हा मार्ग खुला आहे आणि गोळी तीच असते.

पहिला आठवडा: एका नजरेत

या आठवड्यातली महत्त्वाची माहिती एकाच ठिकाणी. तुमच्या तब्येतीनुसार डॉक्टर यात बदल सांगू शकतात.

डॉक्टरांना ताबडतोब कधी भेटायचे

या टप्प्यावर तातडीचे असे काही नसते, पण काही गोष्टी गर्भधारणेच्या आधीच तपासून घेण्यासारख्या असतात. चक्र सतत २१ दिवसांहून कमी किंवा ३५ दिवसांहून जास्त असणे, तीन महिने पाळीच न येणे, किंवा दर वेळी असह्य वेदना होणे — या तिन्हीसाठी प्रयत्न सुरू करण्याआधीच स्त्रीरोगतज्ज्ञांना भेटा. PCOS आणि थायरॉइडचा त्रास ही यामागची नेहमीची कारणे आहेत आणि दोन्हींवर उपचार आहेत.

वर्षभर नियमित प्रयत्न करूनही गर्भधारणा होत नसेल — वय ३५ च्या पुढे असेल तर सहा महिन्यांतच — तर तपासणी करून घ्या, आणि ती दोघांचीही होते. आधी गर्भपात झाला असेल किंवा कुटुंबात जनुकीय आजार असेल, तर हे आत्ताच डॉक्टरांना सांगा.

हा लेख फक्त सर्वसाधारण माहितीसाठी आहे. तो वैयक्तिक वैद्यकीय सल्ल्याची जागा घेऊ शकत नाही. तुमची तब्येत, चालू असलेली औषधे आणि आधीच्या गरोदरपणांचा अनुभव पाहून सल्ला देऊ शकतील ते तुमचे स्त्रीरोगतज्ज्ञ किंवा जवळच्या आरोग्य केंद्रातील डॉक्टरच.

तुमची प्रसूतीची तारीख काढा

शेवटची पाळी सुरू झाल्याचा पहिला दिवस आणि चक्राची लांबी द्या — अपेक्षित प्रसूती तारीख, आज कितवा आठवडा चालू आहे आणि अ‍ॅनोमली स्कॅन कधी करायचा, हे सगळे इथेच दिसेल.

हा फक्त अंदाज आहे — बहुतेक बाळे नेमकी त्या तारखेला जन्माला येत नाहीत. पहिल्या तीन महिन्यांत केलेला स्कॅन याहून अचूक तारीख सांगतो; शेवटी तुमचे डॉक्टर सांगतील तेच खरे.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

प्रश्न: पहिल्या आठवड्यात मी खरोखर गरोदर असते का? — नाही. ही फक्त मोजण्याची पद्धत आहे. गर्भधारणा साधारण तिसऱ्या आठवड्यात होते, पण तोपर्यंत कागदावर तुम्हाला दोन आठवडे झालेले असतात.

प्रश्न: माझे चक्र ३५ दिवसांचे आहे. माझेही स्त्रीबीज १४व्या दिवशीच सुटते का? — नाही. स्त्रीबीज सुटल्यानंतर पाळी येईपर्यंतचा काळ जवळपास ठरलेला असतो — साधारण १४ दिवस. म्हणून ३५ दिवसांच्या चक्रात ते २१व्या दिवसाच्या आसपास सुटते.

प्रश्न: गर्भधारणा होण्याआधीच फॉलिक अ‍ॅसिड का घ्यायचे? — कारण बाळाचा मेंदू आणि मज्जारज्जू तयार करणारी नलिका गर्भधारणेनंतर सुमारे चार आठवड्यांत बंद होते. ती बंद झाल्यावर घेतलेल्या गोळीचा त्या भागापुरता उपयोग नाही.

प्रश्न: प्रसूतीची तारीख मी स्वतः काढू शकते का? — हो. शेवटच्या पाळीच्या पहिल्या दिवसापासून तीन महिने मागे जा आणि सात दिवस मिळवा. वरचे साधन तेच करते आणि सोबत आठवडाही सांगते.