गरोदरपण दुसरा आठवडा: स्त्रीबीज सुटण्याचा आठवडा — गर्भधारणेसाठी योग्य दिवस कोणते

मोबाइलवर एक सूचना उमटते

फोनवरचे अ‍ॅप सांगते: 'तुमचे अनुकूल दिवस आजपासून सुरू.' पुण्यातल्या एका फ्लॅटमध्ये ही सूचना वाचली जाते आणि दिवसाचे नियोजन थोडे बदलते. गेल्या काही वर्षांत हा एक नवा कौटुंबिक क्षण तयार झाला आहे.

अ‍ॅप जे सांगते ते खरे असतेच असे नाही. ते तुमच्या मागच्या चक्रांची सरासरी काढून पुढचे चक्र तसेच जाईल असे गृहीत धरते. ताण, आजारपण, प्रवास किंवा वजनातला बदल — यांपैकी काहीही ते गणित बिघडवू शकते.

पण मूळ कल्पना बरोबर आहे. महिन्यातले साधारण सहा दिवसच गर्भधारणेसाठी अनुकूल असतात, आणि दुसरा आठवडा हा नेमका तोच काळ आहे. या आठवड्याच्या शेवटी अंडाशयातून बीज बाहेर पडते.

या आठवड्यात तुमचे बाळ

अजूनही गर्भ नाही. पण अंडाशयात एक बीजकोश इतरांना मागे टाकून पुढे गेला आहे आणि तो आता फुटण्याच्या तयारीत आहे.

याच वेळी गर्भाशयाचे आवरण जाड होत जाते — साधारण आठ ते चौदा मिलिमीटरपर्यंत. गर्भ रुजायचा असेल तर ही जाडी लागते, आणि स्कॅनमध्ये डॉक्टर तीच मोजतात.

चक्राच्या शेवटी बीज बाहेर पडते आणि बीजवाहिनीत जाते. तिथेच पुढच्या आठवड्यात गर्भधारणा होणार आहे. ते बीज बाहेर पडल्यावर फक्त बारा ते चोवीस तास जिवंत राहते — म्हणून वेळेला महत्त्व आहे.

तुमच्या शरीरात होणारे बदल

शरीर स्वतः संकेत देते आणि तो सर्वात उपयोगी संकेत म्हणजे गर्भाशयमुखाचा स्राव. या दिवसांत तो पातळ, निसरडा आणि अंड्यातल्या पांढऱ्या भागासारखा ताणला जाणारा होतो. हा बदल याच महिन्यात कामी येतो.

काहींना खालच्या पोटात एका बाजूला हलकी कळ जाणवते; काहींना स्तनांना स्पर्श सहन होत नाही; काहींना काहीच जाणवत नाही. तिन्ही सामान्य आहेत — लक्षण नसणे म्हणजे बीज सुटत नाही असे नव्हे.

सकाळचे शरीराचे तापमान बीज सुटल्यानंतर अर्ध्या अंशाने वाढते. पण ती वाढ घटना घडून गेल्यावर होते, म्हणून ती या महिन्याच्या नियोजनासाठी नव्हे, पुढच्या महिन्याच्या अंदाजासाठी उपयोगी.

या आठवड्यात काय करायचे

अनुकूल काळात दर दोन-तीन दिवसांनी संबंध ठेवा. रोज ठरवून, वेळापत्रक लावून प्रयत्न करण्याने शुक्राणूंची संख्या कमी होते आणि दोघांवरचा ताण वाढतो — दोन्ही नको आहे. 'नेमका दिवस' पकडण्याचा अट्टहास सोडा.

फॉलिक अ‍ॅसिड रोज चालू ठेवा. या आठवड्याच्या शेवटी गर्भधारणा झाली, तर पुढच्या दोन आठवड्यांत मज्जारज्जू नलिका तयार व्हायला लागेल — आणि तोपर्यंत तुम्हाला काहीच कळलेले नसेल.

आजपासून असे वागा की गर्भधारणा झालेली आहे. म्हणजे दारू नाही, तंबाखू नाही, क्ष-किरण तपासणी टाळा किंवा 'गर्भधारणा शक्य आहे' हे तंत्रज्ञाला आधी सांगा, आणि नवीन कोणतीही गोळी विचारल्याशिवाय घेऊ नका.

जेवणात लोह आणि प्रथिने वाढवा — नाचणी, राजगिरा, हरभरा, मेथी, शेवग्याची पाने, अंडी, डाळी. सोबत आवळा, लिंबू, पेरू यांसारखे क जीवनसत्त्व असलेले पदार्थ घेतले की लोह शरीरात चांगले शोषले जाते.

दुसरा आठवडा: एका नजरेत

या आठवड्याचे महत्त्वाचे मुद्दे एकत्र. चक्र अनियमित असेल तर या तारखा मागेपुढे सरकतात.

डॉक्टरांना ताबडतोब कधी भेटायचे

चक्र दर महिन्याला सात दिवसांहून जास्त मागेपुढे होत असेल, किंवा तीन महिने पाळीच येत नसेल, तर कॅलेंडरचा अंदाज कामाचा नाही — स्त्रीरोगतज्ज्ञांना भेटा. PCOS मध्ये काही चक्रांत बीज सुटतच नाही, आणि नुसत्या तारखा मोजत बसणे तिथे निराशेकडेच नेते.

संबंधानंतर सतत वेदना होणे, दुर्गंधीयुक्त स्राव, किंवा खाज आणि जळजळ — यांसाठी वाट पाहू नका. संसर्ग असेल तर तो गर्भधारणेआधी बरा केलेला बरा.

हा लेख फक्त सर्वसाधारण माहितीसाठी आहे. तो वैयक्तिक वैद्यकीय सल्ल्याची जागा घेऊ शकत नाही. तुमची तब्येत, चालू असलेली औषधे आणि आधीच्या गरोदरपणांचा अनुभव पाहून सल्ला देऊ शकतील ते तुमचे स्त्रीरोगतज्ज्ञ किंवा जवळच्या आरोग्य केंद्रातील डॉक्टरच.

तुमची प्रसूतीची तारीख काढा

शेवटची पाळी सुरू झाल्याचा पहिला दिवस आणि चक्राची लांबी द्या — अपेक्षित प्रसूती तारीख, आज कितवा आठवडा चालू आहे आणि अ‍ॅनोमली स्कॅन कधी करायचा, हे सगळे इथेच दिसेल.

हा फक्त अंदाज आहे — बहुतेक बाळे नेमकी त्या तारखेला जन्माला येत नाहीत. पहिल्या तीन महिन्यांत केलेला स्कॅन याहून अचूक तारीख सांगतो; शेवटी तुमचे डॉक्टर सांगतील तेच खरे.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

प्रश्न: दुसऱ्या आठवड्यात गर्भधारणा चाचणी करता येईल का? — नाही. आत्ता केली तर ती नक्कीच नकारात्मक येईल, कारण गर्भधारणा अजून झालेलीच नाही. चाचणी पाळीच्या अपेक्षित तारखेनंतर करा.

प्रश्न: स्त्रीबीज सुटले हे कसे ओळखायचे? — तीन मार्ग: स्रावातील बदल (याच महिन्यात उपयोगी), सकाळच्या तापमानातील वाढ (नंतर कळते), आणि लघवीच्या तपासणी पट्ट्या (आधी कळते). पहिला मार्ग फुकट आहे आणि बऱ्यापैकी विश्वासार्ह.

प्रश्न: माझे चक्र अनियमित आहे, अनुकूल दिवस कसे ओळखू? — अनियमित चक्रात कॅलेंडरपेक्षा स्रावाचे निरीक्षण आणि तपासणी पट्ट्या अधिक उपयोगी. पण PCOS असेल तर पट्ट्याही फसव्या ठरतात — तिथे डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.

प्रश्न: संबंधानंतर पाय वर करून झोपावे का? — याला ठोस वैद्यकीय आधार नाही. शुक्राणू काही मिनिटांतच गर्भाशयमुखापर्यंत पोहोचतात; लगेच उठून बसल्याने काही बिघडत नाही.