गरोदरपण एकतिसावा आठवडा: लाथा कमी झाल्या, की जागा कमी झाली?

'आज नीट हलली नाही' — एकतिसाव्या आठवड्यातली पहिली भीती

संध्याकाळी अचानक लक्षात येते की आज नेहमीसारखी हालचाल जाणवली नाही. मन लगेच शोधायला लागते — सकाळी हलली होती का, दुपारी?

आणि नेमक्या त्याच वेळी घरातून सल्ला येतो: 'आता आत जागा कमी झाली, म्हणून कमी हलतं. काळजी करू नकोस.'

हे वाक्य प्रेमातून येते, पण ते चुकीचे आहे — आणि हा या आठवड्याचा सर्वात महत्त्वाचा मुद्दा आहे. जागा कमी झाल्याने हालचालींचे स्वरूप बदलते; त्यांची संख्या कमी होत नाही. संख्या कमी होणे हे नेहमीच तपासून घेण्यासारखे असते.

या आठवड्यात तुमचे बाळ

बाळाचे वजन सुमारे १.६ किलो आणि लांबी सुमारे ४१ सेंटिमीटर — एका मोठ्या नारळाएवढे.

मेंदूतल्या पेशींमधले संबंध वेगाने वाढत आहेत आणि बाळाला आता वास, चव, प्रकाश आणि स्पर्श यांची जाणीव आहे. डोळे उघडझाप करतात आणि तीव्र प्रकाशाकडे बुबुळे आकुंचन पावतात.

फुप्फुसे सोडून बाकीचे बहुतेक अवयव आता पूर्ण विकसित झाले आहेत. पुढच्या आठवड्यांतले मुख्य काम दोनच — वजन वाढवणे आणि फुप्फुसे परिपक्व करणे.

तुमच्या शरीरात होणारे बदल

हालचालींचे स्वरूप बदलते: तीक्ष्ण लाथांऐवजी वळणे, सरकणे आणि ताणणे जाणवते. काही वेळा पोटाचा एक भाग घट्ट उंचावलेला दिसतो — तो बाळाचा पाठीचा किंवा नितंबाचा भाग असतो.

ब्रॅक्स्टन हिक्स वाढतात. पाठदुखी, छातीत जळजळ, दम लागणे, पायांची सूज आणि झोप न लागणे — सगळे चालूच.

बरगड्यांखाली दुखायला लागते, कारण बाळाचे पाय तिथे पोहोचतात. बसताना पाठ ताठ ठेवली आणि हात वर करून थोडे ताणले की तात्पुरता आराम मिळतो.

या आठवड्यात काय करायचे

रोजची लाथांची मोजणी न चुकता करा आणि कागदावर नोंद ठेवा. रोजचा वेळ एकच ठेवा — त्यामुळे तुलना करता येते.

बाळाची स्थिती अजून डोके खाली नसेल तरी काळजी करू नका. अनेक बाळे ३२ ते ३६ आठवड्यांदरम्यान फिरतात. घरगुती उपाय किंवा कोणाच्या सांगण्यावरून पोटावर दाब देणारे प्रकार अजिबात करू नका.

पुढच्या आठवड्यात होणाऱ्या वाढीच्या स्कॅनची तारीख ठरवा — तो साधारण बत्तिसाव्या आठवड्यात केला जातो.

कामावर जाणे कधी थांबवायचे याचा विचार सुरू करा. यासाठी सगळ्यांना लागू होणारे एक उत्तर नाही — कामाचे स्वरूप, प्रवासाचा त्रास आणि तब्येत यांवर ते ठरते. डॉक्टरांशी बोलून ठरवा.

एकतिसावा आठवडा: एका नजरेत

या आठवड्यातली महत्त्वाची माहिती एकत्र.

डॉक्टरांना ताबडतोब कधी भेटायचे

दोन तासांत दहा हालचाली झाल्या नाहीत, किंवा हालचाल नेहमीपेक्षा कमी, मंद किंवा वेगळी वाटली — त्याच दिवशी रुग्णालयात जा. 'जागा कमी आहे' हे कारण मानून थांबणे हीच इथली सर्वात मोठी चूक आहे.

रक्तस्राव, गर्भजल गळणे, ताप, तासाभरात चारपेक्षा जास्त नियमित कळा, तीव्र डोकेदुखी, नजर धूसर होणे किंवा अचानक मोठी सूज — यांसाठीही वाट पाहू नका. हा लेख फक्त सर्वसाधारण माहितीसाठी आहे. तो वैयक्तिक वैद्यकीय सल्ल्याची जागा घेऊ शकत नाही. तुमची तब्येत, चालू असलेली औषधे आणि आधीच्या गरोदरपणांचा अनुभव पाहून सल्ला देऊ शकतील ते तुमचे स्त्रीरोगतज्ज्ञ किंवा जवळच्या आरोग्य केंद्रातील डॉक्टरच.

तुमची प्रसूतीची तारीख काढा

शेवटची पाळी सुरू झाल्याचा पहिला दिवस आणि चक्राची लांबी द्या — अपेक्षित प्रसूती तारीख, आज कितवा आठवडा चालू आहे आणि अ‍ॅनोमली स्कॅन कधी करायचा, हे सगळे इथेच दिसेल.

हा फक्त अंदाज आहे — बहुतेक बाळे नेमकी त्या तारखेला जन्माला येत नाहीत. पहिल्या तीन महिन्यांत केलेला स्कॅन याहून अचूक तारीख सांगतो; शेवटी तुमचे डॉक्टर सांगतील तेच खरे.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

प्रश्न: 'जागा कमी झाली म्हणून हालचाल कमी' असे घरी सांगतात — हे खरे आहे का? — नाही. जागा कमी झाल्याने हालचालींचे स्वरूप बदलते, पण संख्या कमी होत नाही. संख्या कमी झाली तर ते तपासून घ्यायचे असते.

प्रश्न: लाथा नेमक्या कशा मोजायच्या? — रोज एकाच वेळी, बाळ जास्त हलते त्या वेळी, डाव्या कुशीवर पडून. दहा हालचाली होईपर्यंत मोजा आणि वेळ लिहा. दोन तासांत दहा झाल्या नाहीत तर त्याच दिवशी रुग्णालयात.

प्रश्न: या आठवड्यात बाळ डोके खाली फिरलेले असायला हवे का? — आवश्यक नाही. अनेक बाळे ३२ ते ३६ आठवड्यांदरम्यान फिरतात, काही त्यानंतरही. घरगुती उपाय करू नका.

प्रश्न: कामावर जाणे कधी थांबवायचे? — सगळ्यांना लागू होणारे एक उत्तर नाही. कामाचे स्वरूप, प्रवास आणि तुमची तब्येत यांवर ते ठरते. डॉक्टरांशी बोलून आणि रजेचे नियम पाहून ठरवा.