गरोदरपण तेहतिसावा आठवडा: आईकडून बाळाला मिळणारी प्रतिकारशक्ती

'मला सर्दी झालीय — बाळाला काही होणार नाही ना?'

तिसऱ्या तिमाहीत साधी सर्दी झाली तरी मनात लगेच हा प्रश्न येतो. आणि घरातून येणारा सल्ला दोन टोकांचा असतो — कोणी 'काही होत नाही' म्हणतात, कोणी लगेच औषध आणून देतात.

खरे उत्तर मधले आहे. साधी सर्दी बाळाला थेट काही करत नाही. पण गरोदरपणात ताप आला तर तो तपासून घ्यायचा असतो, आणि सर्दीचे कोणतेही औषध डॉक्टरांना विचारल्याशिवाय घ्यायचे नसते.

याच आठवड्यांत एक चांगली गोष्टही घडते. आईच्या रक्तातून बाळाला प्रतिपिंडे पोहोचायला लागतात — म्हणजे आईने आयुष्यात ज्या आजारांशी लढा दिला आहे, त्यांच्याविरुद्धचे संरक्षण बाळाला वारशाने मिळते आणि ते जन्मानंतर काही महिने टिकते.

या आठवड्यात तुमचे बाळ

बाळाचे वजन सुमारे २ किलो आणि लांबी सुमारे ४४ सेंटिमीटर — एका अननसाएवढे.

आईच्या रक्तातून वारेमार्गे बाळाला प्रतिपिंडे मिळत आहेत. ही देवाणघेवाण शेवटच्या आठवड्यांत सर्वाधिक होते — म्हणजे बाळ जितके पूर्ण दिवस भरून जन्माला येईल, तितके हे संरक्षण जास्त.

सांगाड्यातली हाडे घट्ट होत आहेत, पण कवटीची हाडे मुद्दाम सुटी आणि मऊ ठेवली आहेत. प्रसूतीच्या वेळी ती एकमेकांवर थोडी सरकतात आणि डोके अरुंद मार्गातून जाऊ शकते. जन्मानंतर काही दिवस डोक्याचा आकार थोडा वेगळा दिसला तर त्याचे कारण हेच.

तुमच्या शरीरात होणारे बदल

पोट आता खूप मोठे झाले आहे आणि रोजची प्रत्येक हालचाल जड वाटते. दम लागणे, छातीत जळजळ, बरगड्यांखाली दुखणे आणि झोप न लागणे — सगळे शिगेला.

ब्रॅक्स्टन हिक्स वारंवार जाणवतात. पोट काही सेकंद घट्ट होते आणि सैल पडते; वेदना नसते आणि आराम केला की शमते.

योनीमार्गातून पांढरा स्राव वाढतो. वासरहित आणि खाज नसलेला असेल तर तो सामान्य. पण पाण्यासारखा, सतत गळणारा आणि आतले कपडे भिजवणारा स्राव मात्र गर्भजल असू शकते — तो लगेच तपासून घ्यायचा.

या आठवड्यात काय करायचे

सर्दी-ताप झाला तर स्वतःच्या मनाने औषध घेऊ नका. ताप असेल तर तो डॉक्टरांना दाखवा. भरपूर पाणी, वाफ आणि विश्रांती हे सुरक्षित उपाय आहेत.

रोजची लाथांची मोजणी न चुकता करा आणि नोंद ठेवा.

जन्मानंतरच्या पहिल्या तासांबद्दल घरात आत्ताच बोलून ठेवा — विशेषतः बाळाला पहिले काय द्यायचे याबद्दल. प्रसूतीनंतर तुम्ही वाद घालण्याच्या स्थितीत नसाल.

प्रसूतीची बॅग तयार आहे ना, कागदपत्रांची प्रत आत आहे ना, आणि रुग्णालयाचा फोन नंबर घरातल्या सगळ्यांकडे आहे ना — हे तपासून घ्या.

हे सामान्य आहे, की लगेच रुग्णालयात?

शेवटच्या आठवड्यांत हा फरक वारंवार लागतो. डावीकडे परिस्थिती, उजवीकडे काय करायचे.

डॉक्टरांना ताबडतोब कधी भेटायचे

उजव्या रकान्यात 'लगेच रुग्णालयात' असे लिहिलेले काहीही असेल तर वेळ न घालवता जा. रात्र असो वा सुट्टी — प्रसूती विभाग चोवीस तास चालू असतो.

आणि 'उगाच त्रास देतो आहोत' असे वाटून थांबू नका. तपासून 'काही नाही' असे कळणे ही चांगली बातमी असते. हा लेख फक्त सर्वसाधारण माहितीसाठी आहे. तो वैयक्तिक वैद्यकीय सल्ल्याची जागा घेऊ शकत नाही. तुमची तब्येत, चालू असलेली औषधे आणि आधीच्या गरोदरपणांचा अनुभव पाहून सल्ला देऊ शकतील ते तुमचे स्त्रीरोगतज्ज्ञ किंवा जवळच्या आरोग्य केंद्रातील डॉक्टरच.

तुमची प्रसूतीची तारीख काढा

शेवटची पाळी सुरू झाल्याचा पहिला दिवस आणि चक्राची लांबी द्या — अपेक्षित प्रसूती तारीख, आज कितवा आठवडा चालू आहे आणि अ‍ॅनोमली स्कॅन कधी करायचा, हे सगळे इथेच दिसेल.

हा फक्त अंदाज आहे — बहुतेक बाळे नेमकी त्या तारखेला जन्माला येत नाहीत. पहिल्या तीन महिन्यांत केलेला स्कॅन याहून अचूक तारीख सांगतो; शेवटी तुमचे डॉक्टर सांगतील तेच खरे.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

प्रश्न: मला सर्दी-ताप झाला तर बाळाला त्रास होतो का? — साधी सर्दी सहसा त्रासदायक नसते, पण गरोदरपणात ताप आला तर तो तपासून घ्यायचा असतो. सर्दीचे किंवा तापाचे कोणतेही औषध डॉक्टरांना विचारल्याशिवाय घेऊ नका.

प्रश्न: बाळाची कवटी मऊ आहे असे सांगतात — ही अडचण आहे का? — नाही, ते मुद्दाम तसे असते. प्रसूतीच्या वेळी कवटीची हाडे एकमेकांवर थोडी सरकतात आणि डोके अरुंद मार्गातून जाऊ शकते. पुढच्या काही महिन्यांत ती जुळतात.

प्रश्न: तेहतिसाव्या आठवड्यात बाळ जन्मले तर काय होते? — या टप्प्यावर जन्मलेल्या बाळांना सहसा काही काळ विशेष काळजीची गरज लागते, विशेषतः श्वासासाठी. पण या आठवड्यातली शक्यता बरीच चांगली असते. तरीही प्रत्येक आठवडा पुढे जाणे फायद्याचे.

प्रश्न: जन्मानंतर लगेच मध किंवा घुटी द्यावी का? — नाही. पहिल्या दिवसांत येणारा चीक हाच बाळाचा पहिला आणि पूर्ण आहार आहे. मध, साखरेचे पाणी, घुटी किंवा गाईचे दूध — यांतले काहीही देऊ नका; त्यांतून संसर्गाचा धोका असतो आणि दुधाचा पुरवठाही कमी होतो.