गरोदरपण आठवा आठवडा: पहिली तपासणी, तारीख निश्चित करणारा स्कॅन आणि रक्ताच्या तपासण्या

रुग्णालयाच्या रांगेत एक नवी फाइल — तुमची नोंद सुरू होते

नागपुरातल्या एका रुग्णालयात सकाळचे दहा वाजले आहेत. स्त्रीरोग विभागाच्या रांगेत उभ्या असलेल्या एका बाईसाठी नवी फाइल उघडली जाते. पहिल्या पानावर नाव, वय, वजन, उंची, रक्तदाब आणि शेवटच्या पाळीची तारीख.

हीच फाइल पुढचे सात महिने प्रत्येक भेटीला सोबत जाणार आहे. ती एका वेगळ्या पिशवीत, सुरक्षित ठेवा — आणि प्रत्येक वेळी न विसरता न्या. प्रसूतीच्या दिवशी रात्री दोन वाजता ती हाताशी असणे किती महत्त्वाचे आहे हे तेव्हाच कळते.

बहुतेक कुटुंबे याच आठवड्यात रीतसर नोंदणी करतात. घरच्या चाचणीत दोन रेषा दिसणे ही एक गोष्ट; डॉक्टरांकडे नोंद होणे, रक्ताच्या तपासण्या होणे आणि तारीख निश्चित होणे ही वेगळी गोष्ट.

या आठवड्यात तुमचे बाळ

बाळाची लांबी साधारण १.६ सेंटिमीटर — एका राजम्याच्या दाण्याएवढी. आता ते इंग्रजी C अक्षरासारखे वाकलेले असले तरी माणसाचा आकार ओळखू येऊ लागतो.

सर्व मुख्य अवयवांची पायाभरणी चालू आहे — हृदय, मेंदू, फुप्फुसे, मूत्रपिंडे, यकृत. हात-पायांच्या कोंबांना आता बोटांच्या खुणा दिसू लागतात आणि कोपर-गुडघ्यांची वळणे तयार होतात.

बाळ हलायलाही लागले आहे, पण ते इतके लहान आहे की ती हालचाल तुम्हाला जाणवत नाही. पहिली जाणवणारी हालचाल अजून दहा-बारा आठवडे दूर आहे.

तुमच्या शरीरात होणारे बदल

गर्भाशय आता लिंबाएवढ्या आकाराचे झाले आहे. बाहेरून काहीही दिसत नाही, पण कमरेचे कपडे घट्ट वाटायला लागतात — त्याचे कारण वाढलेले पोट नसून पोट फुगणे असते.

मळमळ, थकवा आणि वारंवार लघवी चालूच असते. काहींना डोकेदुखी सुरू होते — बहुतेक वेळा त्यामागे पाणी कमी पिणे, जेवण चुकवणे किंवा चहा-कॉफी अचानक बंद करणे ही कारणे असतात.

त्वचेत आणि केसांत बदल जाणवू शकतात — काहींची त्वचा तेलकट होते, काहींना कोरडेपणा येतो. हे हार्मोनमुळे होते आणि यावर विशेष काही करावे लागत नाही.

या आठवड्यात काय करायचे

पहिल्या तपासणीसाठी जा आणि सगळ्या तपासण्या एकत्र करून घ्या. फाइलसाठी शेवटच्या पाळीची तारीख, आधीची गरोदरपणे किंवा गर्भपात, चालू औषधे, कोणत्या गोष्टींची अ‍ॅलर्जी आहे आणि कुटुंबातले आजार — ही माहिती आधीच लिहून न्या.

तारीख निश्चित करणारा स्कॅन करून घ्या. आठ ते तेरा आठवड्यांदरम्यान बाळाची लांबी मोजून काढलेली तारीख सर्वात अचूक असते — त्यात फक्त पाच-सहा दिवसांचीच चूक शक्य असते. पुढच्या सगळ्या तपासण्यांचे वेळापत्रक याच तारखेवर ठरते.

प्रत्येक तपासणीचा अहवाल स्वतःसाठीही समजून घ्या. 'सगळे नॉर्मल आहे' एवढ्यावर थांबू नका — हिमोग्लोबिन किती आहे, रक्तगट काय आहे, थायरॉइड कसा आहे हे विचारून घ्या आणि फाइलमध्ये लिहून ठेवा.

हिमोग्लोबिन कमी असेल तर आजपासूनच आहारात लोह वाढवा — नाचणी, राजगिरा, गूळ, शेवग्याची पाने, मेथी, हरभरा, खजूर. सोबत आवळा, लिंबू, पेरू, संत्रे असे क जीवनसत्त्वाचे पदार्थ घ्या, आणि लोहाची गोळी चहा-कॉफी-दुधासोबत घेऊ नका.

पहिल्या तपासणीत काय तपासतात आणि का

पहिल्या भेटीत सांगितल्या जाणाऱ्या तपासण्या आणि प्रत्येकीमागचे कारण.

डॉक्टरांना ताबडतोब कधी भेटायचे

रक्तस्राव, गुठळ्या पडणे, खालच्या पोटात एका बाजूला तीव्र वेदना, खांद्याच्या टोकाला दुखणे किंवा चक्कर — यांसाठी त्याच दिवशी रुग्णालयात जा.

तीव्र डोकेदुखी जी गोळीनेही जात नाही, ताप, लघवी करताना जळजळ, किंवा पाणीही पोटात न राहणे — हेही त्याच दिवशी दाखवण्यासारखे. हा लेख फक्त सर्वसाधारण माहितीसाठी आहे. तो वैयक्तिक वैद्यकीय सल्ल्याची जागा घेऊ शकत नाही. तुमची तब्येत, चालू असलेली औषधे आणि आधीच्या गरोदरपणांचा अनुभव पाहून सल्ला देऊ शकतील ते तुमचे स्त्रीरोगतज्ज्ञ किंवा जवळच्या आरोग्य केंद्रातील डॉक्टरच.

तुमची प्रसूतीची तारीख काढा

शेवटची पाळी सुरू झाल्याचा पहिला दिवस आणि चक्राची लांबी द्या — अपेक्षित प्रसूती तारीख, आज कितवा आठवडा चालू आहे आणि अ‍ॅनोमली स्कॅन कधी करायचा, हे सगळे इथेच दिसेल.

हा फक्त अंदाज आहे — बहुतेक बाळे नेमकी त्या तारखेला जन्माला येत नाहीत. पहिल्या तीन महिन्यांत केलेला स्कॅन याहून अचूक तारीख सांगतो; शेवटी तुमचे डॉक्टर सांगतील तेच खरे.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

प्रश्न: तारीख निश्चित करणारा स्कॅन इतका महत्त्वाचा का? — कारण पहिल्या तिमाहीत सगळी बाळे जवळपास एकाच वेगाने वाढतात, म्हणून लांबीवरून वय अचूक काढता येते. नंतरच्या स्कॅनमध्ये आकारात नैसर्गिक फरक वाढतो आणि तारीख काढणे अशक्य होते.

प्रश्न: मला Rh निगेटिव्ह सांगितले आहे — घाबरायचे का? — घाबरण्याची गरज नाही, पण नोंद ठेवा. बाळ Rh पॉझिटिव्ह असेल तर आईच्या शरीरात प्रतिपिंडे तयार होऊ नयेत म्हणून ठराविक वेळी अ‍ॅन्टी-डी इंजेक्शन दिले जाते. डॉक्टर त्याचे वेळापत्रक सांगतील.

प्रश्न: स्कॅनमुळे बाळाला त्रास होतो का? लिंग कळते का? — डॉक्टरांनी सांगितलेला अल्ट्रासाउंड सुरक्षित मानला जातो; त्यात क्ष-किरण नसतात. लिंग सांगितले जात नाही — PCPNDT कायद्यानुसार ते तपासणे आणि सांगणे भारतात गुन्हा आहे.

प्रश्न: आठव्या आठवड्यात प्रवास करता येईल का? — गुंतागुंत नसेल तर सहसा अडचण नाही. लांबच्या प्रवासात दर तासाभराने उठून थोडे चाला, भरपूर पाणी प्या आणि फाइलची प्रत सोबत ठेवा.