गरोदरपण तेविसावा आठवडा: फुप्फुसे श्वासाचा सराव सुरू करतात

अर्धा किलो — पहिल्यांदाच वजन एक आकडा बनते

आतापर्यंत बाळाचे वजन ग्रॅममध्ये सांगितले जात होते आणि ते फारसे जाणवत नव्हते. या आठवड्यात ते अर्धा किलो होते — आणि अचानक तो आकडा हातात धरता येण्यासारखा वाटतो.

स्वयंपाकघरातल्या तराजूवर अर्धा किलो साखर ठेवली की जाणवते — एवढेच वजन आत आहे. पुढच्या सतरा आठवड्यांत ते सहा-सातपट वाढणार आहे.

याच टप्प्यावर आणखी एक गोष्ट सुरू होते जी दिसत नाही पण महत्त्वाची आहे: फुप्फुसे श्वासाच्या हालचालींचा सराव करू लागतात. हवा नाही, गर्भजल आत-बाहेर होते — पण स्नायूंची तालीम सुरू होते.

या आठवड्यात तुमचे बाळ

बाळाचे वजन सुमारे ५०० ग्रॅम आणि लांबी सुमारे २९ सेंटिमीटर.

फुप्फुसांत हवेच्या पिशव्या तयार होत आहेत आणि सर्फॅक्टंट नावाचा पदार्थ बनायला सुरुवात होते — जन्मानंतर फुप्फुसे उघडी राहण्यासाठी तोच लागतो. फुप्फुसे अजून परिपक्व नाहीत; त्यांना अजून कित्येक आठवडे लागतील.

त्वचा अजून सुरकुतलेली आणि लालसर आहे, कारण खाली भरायला पुरेशी चरबी जमलेली नाही. रक्तवाहिन्या त्वचेतून दिसतात. आतल्या कानातला तोल सांभाळणारा भाग तयार झाला आहे, म्हणून बाळाला आपण उलटे आहोत की सरळ हे कळू लागते.

तुमच्या शरीरात होणारे बदल

लाथा आता स्पष्ट आणि जोरदार जाणवतात. मधूनमधून ब्रॅक्स्टन हिक्सही जाणवतात — पोट काही सेकंद घट्ट होऊन सैल पडते.

छातीत जळजळ, पाठदुखी, रात्री पायात गोळे, संध्याकाळी सूज आणि ताणाचे पट्टे — या तक्रारी वाढत जातात. गर्भाशय वाढल्याने जठरावर दाब येतो आणि जळजळ वाढते.

काहींना स्तनांतून पिवळसर, घट्ट द्रव थोडा गळायला लागतो — तो चीक (कोलोस्ट्रम) आहे आणि तो आत्ताच तयार व्हायला लागतो. काहींना अजिबात गळत नाही; दोन्ही सामान्य आणि याचा पुढे दूध किती येईल याच्याशी काहीही संबंध नाही.

या आठवड्यात काय करायचे

GTT तपासणीची तारीख पक्की करा — पुढच्या आठवड्यापासून तिची मुदत सुरू होते.

लोह-फॉलिक अ‍ॅसिड रोज घ्या — क जीवनसत्त्वाच्या पदार्थांसोबत, चहा-कॉफी-कॅल्शियमसोबत नाही. या टप्प्यावर रक्ताचे प्रमाण वेगाने वाढते आणि रक्तक्षय होण्याची शक्यता सर्वाधिक असते.

छातीत जळजळ होत असेल तर एका वेळी कमी आणि वारंवार खा, तेलकट-तिखट कमी करा, जेवल्यावर किमान तासभर आडवे पडू नका आणि झोपताना डोक्याकडची बाजू थोडी उंच ठेवा. स्वतःच्या मनाने अँटासिड घेऊ नका.

प्रसूतीचे रुग्णालय ठरवायला सुरुवात करा. घरापासूनचे अंतर, रात्री पोहोचण्याची सोय, खर्च, NICU ची सुविधा आहे का — या चार गोष्टी आधीच तपासून ठेवा.

तेविसावा आठवडा: एका नजरेत

या आठवड्यातली महत्त्वाची माहिती एकत्र.

डॉक्टरांना ताबडतोब कधी भेटायचे

रक्तस्राव, गर्भजल गळत असल्यासारखा स्राव, ताप, लघवी करताना जळजळ, किंवा पोटात सतत राहणारी तीव्र वेदना — यांसाठी त्याच दिवशी डॉक्टरांना भेटा.

तासाभरात चारपेक्षा जास्त नियमित कळा, खालच्या पाठीत सतत दुखणे किंवा ओटीपोटात खाली दाब जाणवणे — ही वेळेआधीच्या प्रसूतीची लक्षणे असू शकतात आणि ती तातडीची आहेत. तीव्र डोकेदुखी, नजर धूसर होणे किंवा अचानक मोठी सूज हेही तसेच. हा लेख फक्त सर्वसाधारण माहितीसाठी आहे. तो वैयक्तिक वैद्यकीय सल्ल्याची जागा घेऊ शकत नाही. तुमची तब्येत, चालू असलेली औषधे आणि आधीच्या गरोदरपणांचा अनुभव पाहून सल्ला देऊ शकतील ते तुमचे स्त्रीरोगतज्ज्ञ किंवा जवळच्या आरोग्य केंद्रातील डॉक्टरच.

तुमची प्रसूतीची तारीख काढा

शेवटची पाळी सुरू झाल्याचा पहिला दिवस आणि चक्राची लांबी द्या — अपेक्षित प्रसूती तारीख, आज कितवा आठवडा चालू आहे आणि अ‍ॅनोमली स्कॅन कधी करायचा, हे सगळे इथेच दिसेल.

हा फक्त अंदाज आहे — बहुतेक बाळे नेमकी त्या तारखेला जन्माला येत नाहीत. पहिल्या तीन महिन्यांत केलेला स्कॅन याहून अचूक तारीख सांगतो; शेवटी तुमचे डॉक्टर सांगतील तेच खरे.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

प्रश्न: बाळाचे वजन कमी आहे असे वाटते — काही करता येईल का? — या टप्प्यावर आकडे सरासरी आहेत आणि प्रत्येक बाळ वेगळे असते. वाढ नीट आहे की नाही हे स्कॅनमधली मापे सांगतात. संतुलित आहार, लोहाची गोळी आणि नियमित तपासण्या — याहून वेगळे काही करायचे नसते.

प्रश्न: स्तनांतून द्रव गळतो आहे — हे सामान्य आहे का? — हो, तो चीक आहे आणि तो आत्ताच तयार व्हायला लागतो. काहींना गळतो, काहींना नाही; दोन्ही सामान्य. यावरून पुढे दूध किती येईल हे ठरत नाही.

प्रश्न: छातीत जळजळ असह्य आहे, अँटासिड घेऊ का? — स्वतःच्या मनाने घेऊ नका. आधी आहाराचे आणि झोपण्याच्या पद्धतीचे बदल करून पाहा. तरीही त्रास राहिला तर डॉक्टरांना विचारा; गरोदरपणात सुरक्षित मानली गेलेली औषधे आहेत.

प्रश्न: ब्रॅक्स्टन हिक्स आणि खऱ्या कळा यांत फरक कसा ओळखायचा? — सरावाच्या कळा अनियमित असतात, वेदनारहित असतात आणि जागा बदलली की शमतात. खऱ्या कळा नियमित होत जातात, जास्त वेळ टिकतात आणि जागा बदलली तरी थांबत नाहीत.