गरोदरपण पंधरावा आठवडा: पेरूएवढे बाळ, हाडे घट्ट होण्याचा आठवडा

पंधरावा आठवडा: आता इतरांच्याही लक्षात यायला लागते

ऑफिसमध्ये कोणीतरी विचारते, 'काही खास बातमी आहे का?' आणि तुम्ही अजून सांगितलेले नसते. पंधरावा आठवडा हा तो टप्पा आहे जिथे लपवणे हळूहळू अवघड होत जाते.

पोट अजून ठळक दिसत नसले तरी कमरेचे कपडे बसत नाहीत आणि चेहऱ्यावरही बदल दिसतो. अनेकींना याच आठवड्यांत सैलसर कपडे काढावे लागतात.

आणि हाच तो टप्पा जिथे पहिल्या तिमाहीतले त्रास जाऊन दुसऱ्या तिमाहीतले वेगळे त्रास सुरू होतात — मलावरोध, छातीत जळजळ, नाक चोंदणे, पायात गोळे. यांतले जवळपास सगळे घरच्या घरी हाताळता येतात.

या आठवड्यात तुमचे बाळ

बाळाची लांबी सुमारे १० सेंटिमीटर — एका पेरूएवढी. वजन साधारण ७० ग्रॅम.

हाडे घट्ट व्हायला लागली आहेत आणि त्यासाठी कॅल्शियम लागते. आहारातून पुरेसे मिळाले नाही तर शरीर ते आईच्या हाडांतून घेते — म्हणून दूध, दही, ताक, तीळ, नाचणी आणि पालेभाज्या आत्तापासून महत्त्वाच्या.

पापण्या अजून मिटलेल्या असल्या तरी बाळाला उजेड जाणवतो. पोटावर तीव्र प्रकाश आला तर बाळ हलते. त्वचा अजून इतकी पातळ आणि पारदर्शक आहे की खालच्या रक्तवाहिन्या दिसतात.

तुमच्या शरीरात होणारे बदल

मलावरोध हा या टप्प्यावरचा सर्वात नेहमीचा त्रास. हार्मोनमुळे आतड्यांची हालचाल मंदावते आणि लोहाची गोळी त्यात भर घालते.

छातीत जळजळ सुरू होऊ शकते. वाढणारे गर्भाशय पोटावर दाब देते आणि जठरातले आम्ल वर येते. एका वेळी भरपूर खाणे आणि जेवल्यावर लगेच आडवे पडणे — दोन्ही टाळा.

पायात रात्री गोळे येणे, नाक चोंदणे, हिरड्यांतून रक्त येणे आणि खालच्या पोटात ओढ — हे सगळे या आठवड्यांत नेहमीचे आहेत. त्रासदायक असले तरी बहुतेक वेळा निरुपद्रवी.

या आठवड्यात काय करायचे

मलावरोधासाठी: दिवसभर पाणी, पालेभाज्या-फळे-कडधान्ये, ज्वारी-बाजरी-नाचणीसारखी अख्खी धान्ये, आणि रोज थोडे चालणे. लोहाची गोळी स्वतःच्या मनाने थांबवू नका.

छातीत जळजळ होत असेल तर एका वेळी कमी आणि वारंवार खा, तेलकट-तिखट कमी करा, जेवल्यानंतर किमान तासभर आडवे पडू नका आणि झोपताना डोक्याखालची बाजू थोडी उंच ठेवा.

अ‍ॅनोमली स्कॅनची तारीख ठरवली नसेल तर आत्ता ठरवा. १८ ते २२ आठवडे ही मुदत आहे आणि हा स्कॅन चुकवायचा नाही.

कॅल्शियमकडे लक्ष द्या — दूध, दही, ताक, तीळ, नाचणी, हिरव्या पालेभाज्या. डॉक्टरांनी कॅल्शियमची गोळी सांगितली असेल तर ती लोहाच्या गोळीसोबत न घेता वेगळ्या वेळी घ्या.

या आठवड्यातले नेहमीचे त्रास आणि त्यांवर काय करायचे

यांतले बहुतेक त्रास निरुपद्रवी आहेत आणि घरच्या घरी हाताळता येतात.

डॉक्टरांना ताबडतोब कधी भेटायचे

रक्तस्राव, पोटात सतत राहणारी तीव्र वेदना, ताप, लघवी करताना जळजळ, किंवा योनीमार्गातून पाण्यासारखा स्राव — यांसाठी त्याच दिवशी डॉक्टरांना भेटा.

तीव्र डोकेदुखी, नजर धूसर होणे किंवा चेहरा-हातांना अचानक सूज — हीही तातडीने दाखवण्यासारखी लक्षणे आहेत. हा लेख फक्त सर्वसाधारण माहितीसाठी आहे. तो वैयक्तिक वैद्यकीय सल्ल्याची जागा घेऊ शकत नाही. तुमची तब्येत, चालू असलेली औषधे आणि आधीच्या गरोदरपणांचा अनुभव पाहून सल्ला देऊ शकतील ते तुमचे स्त्रीरोगतज्ज्ञ किंवा जवळच्या आरोग्य केंद्रातील डॉक्टरच.

तुमची प्रसूतीची तारीख काढा

शेवटची पाळी सुरू झाल्याचा पहिला दिवस आणि चक्राची लांबी द्या — अपेक्षित प्रसूती तारीख, आज कितवा आठवडा चालू आहे आणि अ‍ॅनोमली स्कॅन कधी करायचा, हे सगळे इथेच दिसेल.

हा फक्त अंदाज आहे — बहुतेक बाळे नेमकी त्या तारखेला जन्माला येत नाहीत. पहिल्या तीन महिन्यांत केलेला स्कॅन याहून अचूक तारीख सांगतो; शेवटी तुमचे डॉक्टर सांगतील तेच खरे.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

प्रश्न: बाळाला उजेड जाणवतो म्हणजे पोटावर बॅटरी मारून पाहावी का? — तसे करू नका. बाळाच्या डोळ्यांची वाढ चालू आहे आणि तिला अशा चाळ्यांची गरज नाही. रोज थोडा वेळ बोलणे किंवा गाणे म्हणणे पुरेसे आहे.

प्रश्न: हाडांच्या वाढीसाठी कॅल्शियमची गोळी लागते का? — तुमचे डॉक्टर तपासण्या पाहून ठरवतील. आहारातून पुरेसे कॅल्शियम मिळत असेल तर गोळी लागत नाही; अनेकींना ती सांगितली जाते.

प्रश्न: पोट अजून दिसत नाही — बाळ नीट वाढत नाही का? — तसा अर्थ नाही. पोट कधी दिसते हे शरीरयष्टीवर आणि हे कितवे बाळ आहे यावर ठरते. वाढ नीट आहे की नाही हे स्कॅन आणि तपासणीत कळते.

प्रश्न: आता स्कॅन केला तर मुलगा की मुलगी कळेल का? — भारतात ते सांगितले जात नाही. PCPNDT कायद्यानुसार गर्भाचे लिंग तपासणे आणि सांगणे गुन्हा आहे.