गरोदरपण एकविसावा आठवडा: लाथा आता संशयाशिवाय जाणवायला लागतात

बाबांचा हात पोटावर होता तो एक मिनिट

आठवडाभर तो रोज हात ठेवून बघत होता आणि प्रत्येक वेळी बाळ नेमके शांत व्हायचे. 'माझ्या वेळेलाच का हलत नाही' अशी तक्रार करून तो हात काढून घ्यायचा.

मग एका रात्री, जेवण झाल्यावर, तो हात तिथेच असताना एक स्पष्ट ठोसा बसतो. दोघेही एकदम गप्प होतात.

एकविसावा आठवडा हा तो टप्पा आहे जिथे हालचाली इतरांनाही जाणवायला लागतात. आतापर्यंत हे गरोदरपण फक्त आईच्या अनुभवाचे होते; आता ते घरातल्या इतरांपर्यंत पोहोचते.

या आठवड्यात तुमचे बाळ

बाळाची लांबी डोक्यापासून टाचेपर्यंत सुमारे २७ सेंटिमीटर, वजन सुमारे ३६० ग्रॅम. आकाराने ते एका मोठ्या गाजराएवढे लांब.

बाळ आता गर्भजल गिळते. त्यातून त्याला आईने खाल्लेल्या अन्नाची चव पोहोचते — तिखट, गोड, आंबट. काही संशोधनांनुसार गर्भाशयातल्या या ओळखीचा परिणाम पुढे बाळाच्या आवडीनिवडींवर होतो.

पचनसंस्था तालीम करते आहे आणि आतड्यांत मेकोनियम नावाचा गडद पदार्थ जमा व्हायला लागतो — तीच जन्मानंतरची पहिली शी असते. हाडांतला मज्जा आता रक्तपेशी तयार करू लागला आहे.

तुमच्या शरीरात होणारे बदल

हालचाली आता नियमित होत चालल्या आहेत, पण अजून त्यांना ठरावीक लय आलेली नाही. एखाद्या दिवशी कमी जाणवणे या टप्प्यावर सामान्य आहे — रोजची मोजणी अठ्ठाविसाव्या आठवड्यानंतर सुरू होते.

पाठदुखी वाढते आणि संध्याकाळी पायांना सूज येते. दिवसभर उभे राहणे किंवा बसून राहणे दोन्ही ती वाढवतात. पाय वर घेऊन थोडा वेळ बसणे, डाव्या कुशीवर आडवे पडणे आणि सैलसर चपला — हे तिन्ही मदत करतात.

पोटावर आणि मांड्यांवर ताणाचे पट्टे स्पष्ट होतात आणि त्वचेला खाज सुटते. मॉइश्चरायझर खाज कमी करते. खाज खूप तीव्र असेल — विशेषतः तळहात आणि तळपायांना — तर ती डॉक्टरांना सांगा; ती वेगळ्या कारणाचीही असू शकते.

या आठवड्यात काय करायचे

पायांच्या सुजेसाठी पाणी कमी करू नका — ही चूक अनेकजणी करतात. गरोदरपणात शरीराला जास्त पाणी लागते. उलट दिवसभर पाणी प्या, पाय वर घेऊन बसा आणि जास्त वेळ एकाच स्थितीत राहू नका. मीठ अगदी बेतानेच वापरा, पण पूर्ण बंद करू नका.

साखरेच्या तपासणीचे (GTT) नियोजन करा — ती २४ ते २८ आठवड्यांदरम्यान होते. ती उपाशीपोटी करावी लागते आणि दोन-तीन तास लागतात, म्हणून सुट्टीचे नियोजन आधीच करा.

लोह-फॉलिक अ‍ॅसिडची गोळी रोज घ्या — क जीवनसत्त्वाच्या पदार्थांसोबत, चहा-कॉफी-दुधासोबत नाही आणि कॅल्शियमच्या गोळीसोबतही नाही.

प्रसूती रजेबद्दल कामाच्या ठिकाणी बोलायला सुरुवात करा. संघटित क्षेत्रात मातृत्व लाभ कायद्यानुसार सव्वीस आठवड्यांची पगारी रजा मिळते; असंघटित क्षेत्रात किंवा स्वतःचा व्यवसाय असेल तर आर्थिक तरतूद आधीच करावी लागते.

एकविसावा आठवडा: एका नजरेत

या आठवड्यातली महत्त्वाची माहिती एकत्र.

डॉक्टरांना ताबडतोब कधी भेटायचे

रक्तस्राव, गर्भजल गळत असल्यासारखा पाण्यासारखा स्राव, ताप, लघवी करताना जळजळ, किंवा पोटात सतत राहणारी तीव्र वेदना — यांसाठी त्याच दिवशी डॉक्टरांना भेटा.

अचानक आलेली मोठी सूज — विशेषतः चेहरा आणि हातांना — सोबत तीव्र डोकेदुखी किंवा नजर धूसर होणे, हे प्री-एक्लॅम्पसियाचे संकेत असू शकतात आणि ते तातडीचे आहेत. तळहात-तळपायांना असह्य खाज सुटत असेल तर तीही सांगा. हा लेख फक्त सर्वसाधारण माहितीसाठी आहे. तो वैयक्तिक वैद्यकीय सल्ल्याची जागा घेऊ शकत नाही. तुमची तब्येत, चालू असलेली औषधे आणि आधीच्या गरोदरपणांचा अनुभव पाहून सल्ला देऊ शकतील ते तुमचे स्त्रीरोगतज्ज्ञ किंवा जवळच्या आरोग्य केंद्रातील डॉक्टरच.

तुमची प्रसूतीची तारीख काढा

शेवटची पाळी सुरू झाल्याचा पहिला दिवस आणि चक्राची लांबी द्या — अपेक्षित प्रसूती तारीख, आज कितवा आठवडा चालू आहे आणि अ‍ॅनोमली स्कॅन कधी करायचा, हे सगळे इथेच दिसेल.

हा फक्त अंदाज आहे — बहुतेक बाळे नेमकी त्या तारखेला जन्माला येत नाहीत. पहिल्या तीन महिन्यांत केलेला स्कॅन याहून अचूक तारीख सांगतो; शेवटी तुमचे डॉक्टर सांगतील तेच खरे.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

प्रश्न: दिवसभर एकही लाथ जाणवली नाही तर घाबरावे का? — एकविसाव्या आठवड्यात हालचालींना अजून ठरावीक लय आलेली नसते, त्यामुळे एखादा दिवस कमी जाणवणे सामान्य आहे. रोजची मोजणी अठ्ठाविसाव्या आठवड्यानंतर सुरू होते. तोपर्यंत काळजी वाटली तर विचारून घ्या.

प्रश्न: पाठदुखीसाठी वेदनाशामक गोळी घेऊ का? — स्वतःच्या मनाने कोणतीही घेऊ नका. आधी सपाट चपला, पाठीला आधार, गरम शेक आणि हलके चालणे करून पाहा. तरीही त्रास राहिला तर डॉक्टरांना विचारा.

प्रश्न: पायाला सूज आहे म्हणून पाणी आणि मीठ कमी करू का? — पाणी कमी करणे चुकीचे आहे; गरोदरपणात जास्त पाणी लागते. मीठ बेताने वापरा पण बंद करू नका. सूज अचानक आणि मोठी असेल तर मात्र लगेच दाखवा.

प्रश्न: या आठवड्यात शरीरसंबंध सुरक्षित आहेत का? — गुंतागुंत नसलेल्या सामान्य गरोदरपणात सहसा सुरक्षित असतात. रक्तस्राव, वारेची खालची जागा, किंवा वेळेआधीच्या प्रसूतीचा धोका असेल तर डॉक्टर वेगळे सांगू शकतात — एकदा विचारून घ्या.