गरोदरपण एकोणतिसावा आठवडा: बाळ स्वतःसाठी लोहाचा साठा करते

फ्रिजवर चिकटवलेला कागद आणि हातात आलेला रक्ताचा अहवाल

फ्रिजच्या दारावर लाथांच्या मोजणीचा कागद चिकटवलेला आहे आणि रोज त्यावर एक ओळ भरली जाते. त्याच्या शेजारी आता आणखी एक कागद येतो — रक्ताच्या तपासणीचा अहवाल.

तिसऱ्या तिमाहीत हिमोग्लोबिन पुन्हा तपासले जाते, आणि अनेकींचे ते कमी निघते. याचे कारण साधे आहे: या आठवड्यांत आईच्या रक्ताचे प्रमाण सर्वाधिक वाढलेले असते आणि त्याच वेळी बाळ स्वतःसाठी लोहाचा साठा करत असते.

तो साठा बाळाला जन्मानंतर पहिले सहा महिने पुरतो — कारण आईच्या दुधात लोह कमी असते. म्हणजे आज तुम्ही घेतलेली गोळी पुढच्या वर्षभरासाठी काम करते आहे.

या आठवड्यात तुमचे बाळ

बाळाचे वजन सुमारे १.२ किलो आणि लांबी सुमारे ३९ सेंटिमीटर.

सांगाड्यातली सगळी हाडे तयार झाली आहेत, पण ती अजून मऊ आहेत आणि त्यांना कॅल्शियम लागते. म्हणून हाडे तयार झाली म्हणजे कॅल्शियमचे काम संपले असे नाही — उलट या टप्प्यावर त्याची गरज सर्वाधिक असते.

बाळ स्वतःसाठी लोह, कॅल्शियम आणि इतर खनिजांचा साठा करते आहे. स्नायू आणि फुप्फुसे परिपक्व होत आहेत, आणि डोक्याचा घेर मेंदूच्या वाढीबरोबर वाढतो आहे.

तुमच्या शरीरात होणारे बदल

हालचालींचे स्वरूप बदलते. आधीसारख्या मोठ्या कोलांटउड्या आता कमी होतात आणि त्यांच्याऐवजी ढुशी, वळणे आणि ताणणे जाणवते. गर्भाशयात जागा कमी पडते आहे.

पण इथे एक गोष्ट स्पष्ट असू द्या: हालचालींचे स्वरूप बदलले तरी त्यांची संख्या कमी होता कामा नये. 'जागा कमी आहे म्हणून कमी हलते' हे घरात ऐकायला मिळणारे वाक्य वैद्यकीयदृष्ट्या चुकीचे आहे.

छातीत जळजळ, दम लागणे, पाठदुखी, पायांची सूज आणि झोप न लागणे — हे चालूच राहते. रात्री दोन-तीन वेळा लघवीला उठावे लागते.

या आठवड्यात काय करायचे

लोह-फॉलिक अ‍ॅसिडची गोळी एकही दिवस चुकवू नका आणि ती योग्य पद्धतीने घ्या — क जीवनसत्त्वाच्या पदार्थांसोबत, चहा-कॉफी-दुधासोबत नाही, आणि कॅल्शियमच्या गोळीपासून वेगळ्या वेळी.

आहारात लोह वाढवा: शेवग्याची पाने, मेथी, पालक, राजगिरा, नाचणी, बाजरी, हरभरा, राजमा, तूरडाळ, तीळ, खजूर, मनुका, काजू. मांसाहार करत असाल तर अंडी, मासे आणि चिकन.

कॅल्शियमही चालू ठेवा — दूध, दही, ताक, पनीर, तीळ, नाचणी, हिरव्या पालेभाज्या. हाडे तयार झाली म्हणून कॅल्शियम थांबवायचे नाही.

रोजची लाथांची मोजणी चालू ठेवा आणि कागदावर नोंद ठेवा. हालचालींची संख्या कमी झाली तर त्याच दिवशी रुग्णालयात जा.

लोह: काय वाढवायचे आणि काय टाळायचे

डावीकडे आहारात वाढवायच्या गोष्टी, उजवीकडे लोहाच्या शोषणात अडथळा आणणाऱ्या सवयी.

डॉक्टरांना ताबडतोब कधी भेटायचे

दोन तासांत दहा हालचाली झाल्या नाहीत, किंवा हालचाल नेहमीपेक्षा कमी, मंद किंवा वेगळी वाटली — तर त्याच दिवशी रुग्णालयात जा. 'जागा कमी आहे' हे कारण मानून थांबू नका.

रक्तस्राव, गर्भजल गळणे, ताप, तासाभरात चारपेक्षा जास्त नियमित कळा, तीव्र डोकेदुखी, नजर धूसर होणे किंवा अचानक मोठी सूज — यांसाठीही त्याच दिवशी दाखवा. हा लेख फक्त सर्वसाधारण माहितीसाठी आहे. तो वैयक्तिक वैद्यकीय सल्ल्याची जागा घेऊ शकत नाही. तुमची तब्येत, चालू असलेली औषधे आणि आधीच्या गरोदरपणांचा अनुभव पाहून सल्ला देऊ शकतील ते तुमचे स्त्रीरोगतज्ज्ञ किंवा जवळच्या आरोग्य केंद्रातील डॉक्टरच.

तुमची प्रसूतीची तारीख काढा

शेवटची पाळी सुरू झाल्याचा पहिला दिवस आणि चक्राची लांबी द्या — अपेक्षित प्रसूती तारीख, आज कितवा आठवडा चालू आहे आणि अ‍ॅनोमली स्कॅन कधी करायचा, हे सगळे इथेच दिसेल.

हा फक्त अंदाज आहे — बहुतेक बाळे नेमकी त्या तारखेला जन्माला येत नाहीत. पहिल्या तीन महिन्यांत केलेला स्कॅन याहून अचूक तारीख सांगतो; शेवटी तुमचे डॉक्टर सांगतील तेच खरे.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

प्रश्न: एकोणतिसाव्या आठवड्यात लोह इतके महत्त्वाचे का? — कारण याच काळात बाळ स्वतःसाठी लोहाचा साठा करते आणि तो त्याला जन्मानंतर पहिले सहा महिने पुरतो. त्याच वेळी आईच्या रक्ताचे प्रमाण सर्वाधिक वाढलेले असते.

प्रश्न: लोहाच्या गोळीने मलावरोध होतो, ती थांबवू का? — स्वतःच्या मनाने थांबवू नका. तंतुमय पदार्थ, भरपूर पाणी आणि रोजचे चालणे वाढवा. तरीही त्रास राहिला तर डॉक्टरांना सांगा; गोळीचा प्रकार किंवा वेळ बदलता येते.

प्रश्न: बाळाची हाडे तयार झाली म्हणजे आता कॅल्शियम नको का? — हवे. हाडे तयार झाली असली तरी ती अजून मऊ आहेत आणि त्यांना कॅल्शियम लागते. शिवाय आहारातून पुरेसे मिळाले नाही तर शरीर ते आईच्या हाडांतून घेते.

प्रश्न: हालचालींचे स्वरूप बदलले आहे — मोठ्या कोलांटउड्या आता नाहीत. अडचण आहे का? — स्वरूप बदलणे सामान्य आहे, कारण जागा कमी पडते. पण संख्या कमी होणे सामान्य नाही. रोजची मोजणी तीच तपासते.