गरोदरपण सहावा आठवडा: बाळाच्या हृदयाचे ठोके सुरू होण्याचा आठवडा
सहाव्या आठवड्यात तुमचे बाळ तांदळाच्या दाण्याएवढे आहे; पण त्याची हृदयाची नळी आत्ताच धडधडू लागली आहे. या आठवड्यात काय घडते, मळमळ कशी सांभाळायची आणि डॉक्टरांकडे कधी जायचे — स्पष्टपणे.
चहाचा वासही सहन होत नाही — सहावा आठवडा असा जाहीर होतो
सकाळचा चहा हा घरातला सर्वात सुरक्षित वास असतो. सहाव्या आठवड्यात तोच नकोसा होतो, आणि हे बदल इतक्या अचानक होतात की स्वतःलाच आश्चर्य वाटते.
स्वयंपाकघरात दहा मिनिटे उभे राहणे कठीण होते. आवडता पदार्थही ताटात आला की मळमळायला लागते. आणि याबद्दल कोणाला सांगावे तर 'हे तर सगळ्यांनाच होते' असे उत्तर मिळते — जे खरे आहे, पण त्याने त्रास कमी होत नाही.
या आठवड्यात एक चांगली बातमीही आहे. बाळाच्या हृदयाची नळी आकुंचन पावायला लागते. सहा आठवड्यांच्या आसपास केलेल्या योनीमार्गे स्कॅनमध्ये ती धडधड दिसू शकते.
या आठवड्यात तुमचे बाळ
गर्भाची लांबी साधारण चार ते सहा मिलिमीटर — तांदळाच्या एका दाण्याएवढी. तो अजून सरळ नाही; इंग्रजी C अक्षरासारखा वाकलेला असतो.
हृदयाची नळी धडधडू लागते — या आठवड्यात साधारण मिनिटाला १००-११० वेळा, आणि पुढच्या दोन आठवड्यांत १६०-१७० पर्यंत वेगावते, म्हणजे तुमच्या दुपटीने. स्कॅनमध्ये ती एका लुकलुकणाऱ्या ठिपक्यासारखी दिसते आणि अनेक पालकांना तो क्षण कायम लक्षात राहतो.
चेहऱ्याची आणि कानांची अगदी प्राथमिक रचना दिसू लागते; हात आणि पायांचे कोंब उमटतात. मेंदूची वाढ इतकी वेगाने होते की डोके शरीराच्या मानाने खूप मोठे दिसते — पुढचे काही आठवडे हे असेच राहणार आहे.
तुमच्या शरीरात होणारे बदल
मळमळ हे या आठवड्यातले प्रमुख लक्षण आणि ते दिवसाच्या कोणत्याही वेळी येते. 'मॉर्निंग सिकनेस' हे नाव दिशाभूल करणारे आहे — अनेकींना संध्याकाळी किंवा रात्री जास्त त्रास होतो.
थकवा तीव्र असतो. शरीर वार तयार करते आहे आणि रक्ताचे प्रमाण वाढते आहे — त्यासाठी लागणारी ऊर्जा प्रचंड आहे. दुपारी वीस मिनिटे आडवे पडणे ही या टप्प्यावर चैन नाही, गरज आहे.
वारंवार लघवीला जावे लागते, कारण वाढलेले गर्भाशय मूत्राशयावर दाब देते आणि रक्तप्रवाहही वाढलेला असतो. यासाठी दिवसा पाणी कमी करू नका — फक्त झोपण्याआधीच्या तासाभरात थोडे कमी प्या.
या आठवड्यात काय करायचे
मळमळीसाठी: उठण्याआधी उशाशी ठेवलेले कोरडे काहीतरी खा. दर दोन तासांनी थोडे थोडे खा — साळीच्या लाह्या, फुटाणे, पोहे, खाकरा, केळे. तेलकट, तिखट आणि खूप वासाचे पदार्थ टाळा. जेवण थोडे निवल्यावर खा, कारण गरम पदार्थांचा वास जास्त येतो. आले किसून घातलेला कोमट पाण्याचा घोट अनेकींना उपयोगी पडतो.
पाणी थोडे थोडे पण वारंवार प्या. एकदम भरपूर पाणी प्यायल्याने उलटी होते. लिंबू पाणी, ताक, नारळपाणी हेही चालते.
अजून पहिली तपासणी झाली नसेल तर या आठवड्यात करून घ्या. डॉक्टर सहा ते आठ आठवड्यांदरम्यान पहिला स्कॅन सांगू शकतात — त्यात हृदयाचे ठोके, गर्भाची जागा (गर्भाशयात आहे ना) आणि किती बाळे आहेत हे पाहिले जाते.
फॉलिक अॅसिड चालू ठेवा. आणि पुरेशी झोप घ्या — रात्रीची झोप लवकर सुरू करा, कारण या टप्प्यावर शरीराला जास्त विश्रांती लागते.
लक्षण आणि त्यावरचा व्यावहारिक उपाय
या आठवड्यात नेहमी जाणवणारी लक्षणे आणि त्यांवर घरी काय करता येते.
| लक्षण | काय करायचे |
|---|---|
| मळमळ, उलटी | उठण्याआधी कोरडे काहीतरी; दर दोन तासांनी थोडे खा; आले |
| अन्नाचा वास सहन होत नाही | थोडे निवलेले किंवा खोलीच्या तापमानाचे अन्न; स्वयंपाकघरातला वेळ कमी |
| दिवसभर थकवा | दुपारी २० मिनिटे आराम; रात्रीची झोप लवकर सुरू करा |
| स्तन दुखणे, जडपणा | योग्य मापाची, आधार देणारी ब्रा; हा हार्मोनचा परिणाम |
| वारंवार लघवी | दिवसा पाणी कमी करू नका; फक्त झोपण्याआधी थोडे कमी |
| मलावरोध | तंतुमय पदार्थ, पुरेसे पाणी, हलके चालणे; स्वतःच्या मनाने औषध नको |
| हलका तपकिरी डाग | आराम करा आणि त्याच दिवशी डॉक्टरांना कळवा |
| पाणीसुद्धा उलटून पडते | ही सामान्य मळमळ नाही — त्याच दिवशी डॉक्टरांना दाखवा |
डॉक्टरांना ताबडतोब कधी भेटायचे
कोणत्याही प्रमाणातला रक्तस्राव, खालच्या पोटात एका बाजूला तीव्र वेदना, खांद्याच्या टोकाला दुखणे, चक्कर किंवा भोवळ — यांसाठी त्याच दिवशी रुग्णालयात जा. गर्भाशयाबाहेरची गर्भधारणा याच आठवड्यांत लक्षात येते आणि ती तातडीची स्थिती आहे.
पाणीही पोटात राहत नसेल, लघवी कमी आणि गडद होत असेल, किंवा ताप असेल तर वाट पाहू नका. हा लेख फक्त सर्वसाधारण माहितीसाठी आहे. तो वैयक्तिक वैद्यकीय सल्ल्याची जागा घेऊ शकत नाही. तुमची तब्येत, चालू असलेली औषधे आणि आधीच्या गरोदरपणांचा अनुभव पाहून सल्ला देऊ शकतील ते तुमचे स्त्रीरोगतज्ज्ञ किंवा जवळच्या आरोग्य केंद्रातील डॉक्टरच.
तुमची प्रसूतीची तारीख काढा
शेवटची पाळी सुरू झाल्याचा पहिला दिवस आणि चक्राची लांबी द्या — अपेक्षित प्रसूती तारीख, आज कितवा आठवडा चालू आहे आणि अॅनोमली स्कॅन कधी करायचा, हे सगळे इथेच दिसेल.
हा फक्त अंदाज आहे — बहुतेक बाळे नेमकी त्या तारखेला जन्माला येत नाहीत. पहिल्या तीन महिन्यांत केलेला स्कॅन याहून अचूक तारीख सांगतो; शेवटी तुमचे डॉक्टर सांगतील तेच खरे.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
सहाव्या आठवड्यात स्कॅन केला तर हृदयाचे ठोके नक्की दिसतात का?
साधारण सहा आठवड्यांपासून ते दिसू शकतात, पण नेहमी दिसतीलच असे नाही. तारीख थोडी मागेपुढे असू शकते, म्हणून डॉक्टर एक-दोन आठवड्यांनी पुन्हा स्कॅन सांगू शकतात. लगेच घाबरून जाऊ नका.
मला मळमळच होत नाही
गरोदरपण कमजोर आहे का? — नाही. मळमळीचे प्रमाण प्रत्येकीत आणि प्रत्येक गरोदरपणात वेगळे असते. मळमळ नसणे ही अनेकींसाठी फक्त सुदैवाची गोष्ट असते.
या स्कॅनमध्ये मुलगा की मुलगी कळते का?
नाही, आणि भारतात PCPNDT कायद्यानुसार गर्भाचे लिंग तपासणे आणि सांगणे हा गुन्हा आहे. इतक्या लवकर ते तांत्रिकदृष्ट्याही शक्य नाही.
कामावर आणि नेहमीचे घरकाम करू शकते का?
गुंतागुंत नसलेल्या गरोदरपणात हो. जड उचलणे, खूप वेळ उभे राहणे आणि रात्रपाळी टाळा, आणि थकवा आला की थांबा.
संदर्भ
या पानावरचा प्रत्येक वैद्यकीय आकडा खालील मार्गदर्शक तत्त्वांमधून घेतला आहे. तुमच्या डॉक्टरांचे म्हणणे वेगळे असल्यास ते कोणती मार्गदर्शक तत्त्वे पाळतात हे विचारा.
- WHO. WHO recommendations on antenatal care for a positive pregnancy experienceBacks the recommendation that the first antenatal check-up should be done early in pregnancy (the page advises getting the first examination done by week 6–8), and supports continued folic acid supplementation throughout early pregnancy.
- NICE. Antenatal care (NG201)Supports the description of the first-trimester ultrasound scan at 6–8 weeks to confirm intrauterine location, fetal cardiac activity, and number of fetuses, and supports folic acid continuation in early pregnancy.
- ACOG. Morning Sickness: Nausea and Vomiting of Pregnancy (FAQ126)Backs the page's advice on managing nausea and vomiting — eating small frequent meals, choosing bland dry foods before rising, avoiding fatty and strongly-smelling foods, and staying hydrated with small frequent sips; also supports the clarification that nausea can occur at any time of day, not only in the morning.
- ACOG. Ectopic Pregnancy (FAQ155)Supports the page's urgent red-flag warnings: one-sided lower abdominal pain, shoulder-tip pain, dizziness, and any vaginal bleeding as signs of possible ectopic pregnancy requiring same-day hospital attendance, and that ectopic pregnancy typically presents in these early weeks.
- NHS. Vomiting and morning sickness in pregnancySupports the guidance to seek prompt medical attention when fluids cannot be kept down, urine becomes dark and infrequent, or fever is present, as these may indicate hyperemesis gravidarum or another complication requiring treatment.
- MoHFW. Pradhan Mantri Surakshit Matritva Abhiyan – Antenatal Care GuidelinesSupports the recommendation for early first antenatal registration and ultrasound, and continuation of folic acid supplementation, consistent with the Indian national ANC protocol described on the page.
पुनरावलोकन
- Bhushan Ram — अभियांत्रिकी प्रमुख, theAsianparent इंडियामराठी भाषेची तपासणी; दोन मुलांचे वडील
- Nikhil Dange — theAsianparentमराठी भाषा आणि सांस्कृतिक तपासणी
प्रकाशक: theAsianparent संपादकीय टीम
